Phát triển hệ thống an sinh xã hội bền vững

Thứ Hai, 24/02/2020, 04:17:58

Trong những năm qua, bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) đã thật sự trở thành hai trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội (ASXH) tại Việt Nam. Để phát triển bền vững hệ thống ASXH đòi hỏi việc thiết kế và tổ chức chính sách BHXH, BHYT phải thích ứng được quá trình cải cách ASXH trên thế giới, đồng thời ứng phó tốt hơn trước những tác động mạnh mẽ của quá trình toàn cầu hóa, già hóa dân số và cách mạng công nghiệp 4.0.

Phát triển hệ thống an sinh xã hội bền vững

Tổng Thư ký ISSA chia sẻ thách thức hiện nay đối với hệ thống an sinh xã hội. Ảnh: MINH HẰNG

Nhận diện thách thức

Tại hội thảo quốc tế “Phát triển hệ thống ASXH bền vững - Hàm ý và cơ hội đối với Việt Nam” do BHXH Việt Nam tổ chức, Tổng Thư ký Hiệp hội An sinh xã hội quốc tế (ISSA) Mắc-xê-lô Ca-ta-nô đã chia sẻ về những thách thức hiện nay của hệ thống ASXH trên thế giới. Những nghiên cứu và theo dõi của ISSA trên phạm vi toàn cầu cho thấy, có 10 thách thức lớn nhất mà hệ thống ASXH các nước đang phải đối mặt, đó là: khoảng cách bất bình đẳng trong tiếp cận ASXH giữa các nhóm đối tượng; việc bảo đảm hệ thống ASXH đầy đủ cho suốt cuộc đời người lao động; vấn đề già hóa dân số; tình trạng thất nghiệp của lao động trẻ; tác động của nền kinh tế số, in-tơ-nét đến cấu trúc xã hội, cấu trúc thị trường lao động; nhu cầu chăm sóc sức khỏe của các bệnh mãn tính; biến động tự nhiên, thay đổi khí hậu, dịch bệnh; di dân và lao động di cư; phát triển công nghệ đặt ra thách thức trong quản trị; và yêu cầu ngày càng cao của người dân về chất lượng dịch vụ.

Tuy nhiên, theo nhận định của Tổng Thư ký ISSA, mỗi khu vực, quốc gia mức độ thách thức của những yếu tố này là khác nhau. Với khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam, hiện có bốn thách thức lớn mà các cơ quan ASXH cần quan tâm giải quyết. Với châu Á - Thái Bình Dương, thách thức lớn nhất là khoảng cách bất bình đẳng về tiếp cận ASXH giữa các nhóm đối tượng còn lớn. Hiện, độ bao phủ BHXH với người già mới đạt hơn 50%, người dễ bị tổn thương 16,4% và người khuyết tật nặng đạt dưới 10%. Để giải quyết vấn đề này, Tổng Thư ký ISSA khuyến nghị, các tổ chức ASXH cần đổi mới, sáng tạo trong thiết kế và thực hiện các chế độ, chính sách; tìm kiếm giải pháp tăng cường khả năng tiếp cận cho người lao động chính thức; ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT), tăng cường truyền thông chính sách… Thứ hai, là nhu cầu chăm sóc sức khỏe của các bệnh mãn tính. Bởi hiện nay, tỷ lệ chi từ tiền túi cho y tế của người dân khu vực này vẫn ở mức cao, trong khi các bệnh mãn tính, không lây nhiễm như đái tháo đường, huyết áp cao có sự gia tăng nhanh chóng. Vì vậy đòi hỏi, cần tăng cường hỗ trợ chăm sóc ban đầu, chăm sóc tại cộng đồng, chăm sóc dài hạn; giảm gánh nặng về tài chính và các rào cản khác trong chăm sóc y tế… Thách thức thứ ba là sự kỳ vọng ngày càng cao của người dân về chất lượng dịch vụ. Nghiên cứu 38% số người dân châu Á - Thái Bình Dương thích sử dụng công nghệ số trong thụ hưởng các chính sách ASXH, cao hơn mức 25% toàn cầu. Đòi hỏi, các tổ chức ASXH cần phải tăng cường ứng dụng CNTT, điện tử, để nâng cao hiệu quả phục vụ. Và đặc biệt là vấn đề già hóa dân số, khi hiện nay số người hơn 65 tuổi thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm tới 50% toàn cầu, cho thấy tốc độ già hóa dân số trong khu vực này đang tăng nhanh. Dự báo, người cao tuổi hơn 65 tuổi ở châu Á - Thái Bình Dương sẽ tăng từ 500 triệu người năm 2015 lên hơn một tỷ người vào năm 2050. Để ứng phó với thách thức này, Tổng Thư ký ISSA khuyến nghị: cần tăng đối tượng hưởng hưu trí và dịch vụ chăm sóc dài hạn; hỗ trợ khả năng hoạt động, làm việc của người cao tuổi; đồng thời cần bảo đảm bền vững quỹ BHXH trên nguyên tắc đóng - hưởng…

Giải pháp phát triển bền vững

Năm 2020, là năm đánh dấu 25 năm xây dựng và phát triển của ngành BHXH. Cùng với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, BHXH Việt Nam luôn nhận được sự hỗ trợ, đồng hành của các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Ngân hàng Thế giới (WB), Hiệp hội ASXH Đông - Nam Á (ASSA) và ISSA… Nhờ đó, hệ thống chính sách pháp luật về BHXH, BHYT của Việt Nam ngày càng hoàn thiện và đồng bộ, phù hợp điều kiện phát triển kinh tế - xã hội đất nước và thông lệ quốc tế; diện bao phủ BHXH, BHYT ngày càng mở rộng với gần 16 triệu người tham gia BHXH (chiếm 32% lực lượng lao động), gần 86 triệu người tham gia BHYT (chiếm 90% dân số); quỹ BHXH, BHYT trở thành quỹ an sinh lớn nhất. Việc cải cách hành chính, ứng dụng CNTT đạt nhiều kết quả nổi bật, cắt giảm tới ba phần tư số thủ tục hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và cấp mã định danh BHXH cho khoảng 97 triệu người dân, góp phần xây dựng nền kinh tế số và Chính phủ điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến cho toàn xã hội. Đặc biệt, Hệ thống giám định BHYT điện tử kết nối với 100% cơ sở khám, chữa bệnh thực hiện giám định tự động chi phí BHYT giúp quản lý, sử dụng quỹ BHYT công khai, minh bạch, hiệu quả - đây cũng chính là công trình của BHXH Việt Nam được ISSA tặng Giải thưởng toàn cầu về ứng dụng CNTT năm 2018. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, BHXH Việt Nam cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức về mặt quản lý khi số người tham gia ngày càng lớn; rủi ro trong đầu tư quỹ; công tác truyền thông trong điều kiện mới; xây dựng hệ thống tương tác đa phương tiện, trí tuệ nhân tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công việc…

Với thực tế của Việt Nam, đại diện các tổ chức thế giới như ILO, WHO, WB cũng đưa ra nhiều khuyến nghị. Theo Giám đốc Văn phòng ILO tại Việt Nam Chang Hee Lee, Chính phủ, BHXH Việt Nam cần tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp để xây dựng một hệ thống ASXH bền vững. Trong đó, cần tăng cường diện bao phủ BHXH, BHYT với một hệ thống ASXH đa tầng, đặc biệt là nhóm lao động phi chính thức; tăng cường kết nối giữa chế độ hưu trí BHXH và hưu trí xã hội phi đóng góp (trợ giúp xã hội); tăng cường sự tuân thủ pháp luật thông qua thanh tra ASXH và điều phối; cải cách thủ tục và quy định thân thiện với người tham gia; bảo đảm dịch vụ y tế có chất lượng có thể tiếp cận được và sẵn sàng ở mọi cấp, kể cả y tế cơ sở; tăng cường, đổi mới công tác truyền thông hướng đến mọi người tham gia… Thứ trưởng, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Thị Minh cũng chia sẻ mong muốn được sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế để phát triển hệ thống ASXH bền vững, phù hợp điều kiện của Việt Nam nhằm tăng khả năng thích ứng quá trình cải cách ASXH trên thế giới, ứng phó tốt hơn trước những tác động mạnh mẽ của quá trình toàn cầu hóa, già hóa dân số và cách mạng công nghiệp 4.0.

NHẬT ANH