Tái tạo sức hút

Thứ Bảy, 28/03/2020, 03:08:11

Sau nhiều tháng trì hoãn, Liên hiệp châu Âu (EU) vừa nhất trí khởi động đàm phán về việc kết nạp Albania và Bắc Macedonia. Quyết định mở cánh cửa với các đối tác vùng Tây Balkan không chỉ khẳng định cam kết của EU với khu vực, mà còn phản ánh nỗ lực thời “hậu Brexit” nhằm vực dậy “lực hấp dẫn” của liên minh cờ xanh, vốn giảm sút sau cuộc chia tay nước Anh.

Cuộc đàm phán về việc Albania và Bắc Macedonia gia nhập EU đã không thể khởi động theo kế hoạch ban đầu vào tháng 10-2019, do gặp trở ngại từ một số nước thành viên EU, đi đầu là Pháp. Việc EU trì hoãn cơ hội mở rộng thành viên còn làm dấy lên nghi ngại về những cam kết mà EU dành cho các đối tác ở vùng Tây Balkan. Vì thế, quyết định khởi động đàm phán với Albania và Bắc Macedonia được đưa ra tại cuộc họp hồi đầu tuần giữa các đại sứ 27 nước thành viên EU đã khai thông bế tắc, mở đường để Hội nghị cấp cao EU tháng 5 tới tại Croatia chính thức ấn định lộ trình đàm phán.

Trong thông điệp nhậm chức năm ngoái, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) U.Leyen đã đề cao sức mạnh và "lực hút" của EU, nhấn mạnh vai trò của liên minh như một "hình mẫu hội nhập" của thế giới. Theo nữ lãnh đạo của EC, nhiệm vụ nâng cao vai trò của EU bao gồm cả việc mở rộng tiến trình hội nhập tới những khu vực còn khó khăn ở châu Âu, nhất là Balkan. Trong số sáu quốc gia, vùng lãnh thổ ở khu vực này, ngoài Croatia và Slovenia hiện là thành viên của EU, bốn nước gồm Albania, Bắc Macedonia, Montenegro và Serbia đã được trao quy chế ứng cử viên chính thức; Bosnia và Herzegovina cùng vùng lãnh thổ Kosovo là các ứng vử viên tiềm năng gia nhập "mái nhà chung EU".

Ý tưởng đàm phán kết nạp thành viên mới ở Balkan là phù hợp chiến lược mở rộng ảnh hưởng của EU. Thực tế, đề tài này được xới lên và tranh luận gay gắt thời gian dài trong EU. Ði đầu nhằm giữ tiến trình đàm phán với các nước Balkan không chệch hướng, Ðức triển khai mạnh mẽ chiến lược được gọi là "Tiến trình Berlin", tập trung vào hợp tác thiết thực giữa EU với các đối tác ở khu vực. Trong khi đó, một số nước, nhất là Pháp và Hà Lan lại chưa sẵn sàng mở cửa đón các thành viên mới vào khối, do lo ngại một số vấn đề của các nước ứng cử viên, như nạn tham nhũng, thiếu đồng nhất về luật pháp...

Riêng trường hợp Albania và Bắc Macedonia, trong khi hầu hết các nước EU sẵn sàng, thì Pháp lại không mặn mà, dẫn đến phủ quyết kế hoạch khởi động đàm phán với Albania và Bắc Macedonia hồi năm ngoái. Paris yêu cầu EU trước hết cải tổ cơ chế mở rộng thành viên, theo hướng siết chặt quy định gia nhập khối. Trở ngại từ Pháp đã đẩy tiến trình gia nhập EU của Albania và Bắc Macedonia lâm vào bế tắc. Kể từ khi được trao quy chế ứng cử viên chính thức năm 2005, hai quốc gia Tây Balkan đã tỏ rõ thiện chí, thực hiện nhiều cải cách nhằm đáp ứng những đòi hỏi khắt khe của EU. Thậm chí, Bắc Macedonia còn đổi tên nước, chấm dứt tranh cãi với nước láng giềng Hy Lạp suốt 20 năm, nhằm gỡ bỏ rào cản trên con đường gia nhập EU và NATO. Bởi thế, việc trì hoãn đàm phán có thể làm xói mòn niềm tin, giảm khát vọng gia nhập mái nhà chung EU không chỉ của hai quốc gia, mà cả phần còn lại ở Balkan. Thậm chí, có thể đẩy khu vực này xa rời vòng ảnh hưởng của Brussels, đến gần hơn với các đối thủ của EU.

Yếu tố mấu chốt giúp Albania và Bắc Macedonia nhận được "tín hiệu xanh" là do Paris điều chỉnh quan điểm. Tổng thống E.Macron đã công nhận những thay đổi về quy định gia nhập EU được EC đưa ra hồi tháng trước, đồng nghĩa "bật đèn xanh" cho hai quốc gia Tây Balkan chính thức bước vào cuộc đàm phán quan trọng. Trong vai trò Chủ tịch luân phiên EU, Croatia cũng nỗ lực vận động để giúp "những người đồng hương" chấm dứt những ngày tháng chờ đợi kéo dài. Tuy nhiên, con đường sắp tới còn nhiều gập ghềnh, với một danh sách dài các nội dung trong hàng chục lĩnh vực chính sách mà hai bên cần đàm phán.

Cuộc chia tay nước Anh phần nào làm giảm sức hấp dẫn trên con đường hội nhập của EU. Nhưng nỗ lực vượt qua bất đồng, duy trì cánh cửa mở với các đối tác Balkan có thể được xem là thành công bước đầu trong nỗ lực khôi phục sức hút của EU thời "hậu Brexit".

VŨ HÀ