Vết rạn chưa được hàn gắn

Thứ Tư, 05/06/2019, 05:02:29

Những nỗ lực ngồi lại với nhau để tìm hướng đi cho các vấn đề chung của các quốc gia A-rập ở vùng Vịnh dường như đã không đạt kết quả như mong muốn, khi chia rẽ nội khối ngày càng sâu sắc. Bất đồng không thể hóa giải, tranh cãi gay gắt khiến các nước vùng Vịnh ngày càng lún sâu hơn vào cuộc khủng hoảng ngoại giao trong khu vực.

Tranh cãi nổ ra sau loạt hội nghị cấp cao khẩn cấp của các quốc gia A-rập, diễn ra tại thành phố Mecca của A-rập Xê-út. Qatar tuyên bố không chấp thuận kết quả các cuộc gặp này liên quan những căng thẳng khu vực với Iran. Doha cho rằng, Tuyên bố của các hội nghị chỉ trích Iran, song không đề cập một chính sách ôn hòa để đối thoại với Tehran. Doha cũng khẳng định, các kết quả tại hội nghị đã không được tham vấn phù hợp; các tuyên bố được chuẩn bị trước và Qatar không được tham vấn. Bên cạnh đó, các hội nghị đã bỏ qua một số vấn đề quan trọng trong khu vực, như vấn đề Palestine, cuộc chiến tại Libya và Yemen.

A-rập Xê-út đã đưa ra sáng kiến tổ chức ba hội nghị cấp cao tại thành phố Mecca, bao gồm Hội đồng hợp tác vùng Vịnh (GCC), Liên đoàn A-rập và Tổ chức hợp tác Hồi giáo, nhằm tìm biện pháp đối phó những mối đe dọa và hành động vì tương lai của các nước A-rập và Hồi giáo. Các hội nghị diễn ra trong bối cảnh tình hình an ninh khu vực nóng lên, do căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran, cùng những khúc mắc trong quan hệ giữa Iran với các quốc gia ở vùng Vịnh. Quốc vương A-rập Xê-út Salman cho rằng, sau những vụ tiến công nhằm vào các tài sản liên quan dầu mỏ ở vùng Vịnh, "cần có hành động quyết đoán để ngăn cản Iran". Tại các hội nghị, các nước A-rập ở vùng Vịnh bày tỏ ủng hộ A-rập Xê-út và Các Tiểu vương quốc A-rập thống nhất (UAE) thực thi bất kỳ hành động cần thiết nào để bảo vệ an ninh của hai nước này, sau khi xảy ra những vụ tiến công nhằm vào các cơ sở dầu mỏ. Các nước đã thảo luận về một cơ chế phòng thủ chung theo liên minh thuộc GCC.

Tuy nhiên, những tuyên bố được đưa ra tại các hội nghị đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ của Iran và Qatar. Tổng thống Iraq B.Salih cũng phản đối các tuyên bố của loạt hội nghị. Bát-đa khẳng định lập trường xoa dịu căng thẳng tại Trung Ðông và tập trung vào đối thoại để giải quyết khủng hoảng khu vực. Qatar hoài nghi về kết quả của các hội nghị do một số nội dung trái ngược chính sách đối ngoại của Doha. Người đứng đầu ngành ngoại giao Qatar nhấn mạnh, các tuyên bố nói về một vùng Vịnh thống nhất, trong khi Qatar, một thành viên GCC, thì vẫn chịu sự cô lập.

Nỗi bất bình của Qatar xuất phát từ cuộc khủng hoảng ngoại giao vùng Vịnh kéo dài hai năm qua. Những ngày này cách đây hai năm, A-rập Xê-út, UAE, Bahrain và Ai Cập đồng loạt tuyên bố đình chỉ các mối quan hệ ngoại giao, thương mại và vận tải với Qatar, do cáo buộc Doha hỗ trợ các nhóm khủng bố và can thiệp công việc nội bộ các nước trong khu vực. Các nước này bày tỏ phản đối việc Qatar chỉ trích các phát ngôn của GCC chống Iran và thực thi các chính sách nhằm cô lập Doha. Liên minh do A-rập Xê-út đứng đầu còn ra "tối hậu thư" với bản yêu sách 13 điểm, trong đó yêu cầu Qatar đóng cửa kênh truyền hình Al Jazeera, đóng cửa căn cứ quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ trên lãnh thổ Qatar và hạ cấp quan hệ với Iran. Tuy nhiên, Qatar bác bỏ mọi cáo buộc và đưa ra những biện pháp đáp trả, đẩy khu vực vào tình trạng chia rẽ sâu sắc nhất trong lịch sử GCC.

Hàn gắn rạn nứt giữa các quốc gia A-rập ở vùng Vịnh là một trong những chủ đề thảo luận tại các hội nghị cấp cao vừa qua ở Mecca. Tuy nhiên, nỗ lực đối thoại đã không đem lại kết quả như mong muốn. A-rập Xê-út và UAE chỉ trích Qatar làm chệch hướng các cuộc đàm phán, sau khi Doha tuyên bố không chấp thuận kết quả tại các hội nghị. Hội nghị đã kỳ vọng các nước có thể gạt bỏ bất đồng để "cùng hướng tới tương lai", song những mâu thuẫn lợi ích khiến các nước không thể tìm được tiếng nói chung.

Những khúc mắc liên quan Iran chưa được giải quyết, và "vết rạn" trong quan hệ giữa một số nước A-rập với Qatar cũng chưa được hàn gắn. Các nước đều kiên quyết không nhượng bộ những lợi ích chiến lược, ở khu vực đang chứng kiến sự cạnh tranh ảnh hưởng vô cùng quyết liệt.

BẢO ANH