Xu thế đối thoại và hợp tác

Thứ Sáu, 22/02/2019, 02:38:03

Iran cùng các nước trong khu vực và châu Âu đang nỗ lực tìm cách hợp tác mở hướng đi mới cho Tehran trong bối cảnh nền kinh tế quốc gia Hồi giáo chịu những tác động không nhỏ từ các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Iran đã lên tiếng muốn thiết lập “mối quan hệ gần gũi” với các quốc gia ở khu vực, cũng như phối hợp châu Âu nhằm giảm nhẹ sức ép với nền kinh tế Iran.

Tại Hội nghị An ninh Munich (Ðức) mới đây, Bộ trưởng Ngoại giao Iran G.Da-ríp kêu gọi các cường quốc châu Âu nỗ lực hơn để cứu thỏa thuận hạt nhân sau khi Mỹ rút đi. Iran phàn nàn rằng, cơ chế thanh toán mới của châu Âu không sử dụng đồng USD trong giao dịch thương mại với Iran vẫn chưa đạt mục tiêu như những gì Anh, Ðức và Pháp cam kết.

Sau nhiều lần chỉ trích về sự chậm trễ của các nước châu Âu trong thực hiện cam kết nhằm cứu thỏa thuận hạt nhân, Tehran yêu cầu châu Âu "làm đến nơi đến chốn" để phù hợp với tuyên bố ủng hộ chủ nghĩa đa phương.

Trong nỗ lực thực hiện cam kết bảo vệ các lợi ích của Iran theo thỏa thuận hạt nhân đã ký, ba nước châu Âu Anh, Pháp, Ðức mới đây đã thiết lập phương tiện phục vụ mục đích đặc biệt (SPV), một công cụ mới, gọi là INSTEX, nhằm hỗ trợ trao đổi thương mại không sử dụng đồng USD với Iran. Tuy nhiên, giữa các nước châu Âu còn nhiều bất đồng trong vấn đề này. Nhiều nước không muốn làm mất lòng Mỹ và tiếp tục ủng hộ duy trì các biện pháp trừng phạt Iran. Trong khi đó, dù đã được Anh, Pháp, Ðức nỗ lực đưa ra, song INSTEX chưa bảo đảm mở cửa cho những nước thứ ba muốn hợp tác hợp pháp với Iran.

Việc Iran và Liên hiệp châu Âu (EU) tìm cách "né" các lệnh trừng phạt của Mỹ chống Tehran đem lại lợi ích cho cả hai phía. Hiện, năm nước thành viên EU có trao đổi thương mại lớn nhất với Iran là Italy, Tây Ban Nha, Ðức, Pháp, Hy Lạp.

Các mặt hàng xuất khẩu chính của Iran sang thị trường EU gồm nhiên liệu hóa thạch, dầu mỏ, khoáng sản, sắt thép, trái cây… Trong khi đó, các mặt hàng Iran nhập khẩu chính từ EU gồm lò phản ứng hạt nhân, nồi hơi, máy móc, thiết bị cơ khí và các bộ phận, máy móc và thiết bị điện. Trong chín tháng đầu năm 2018, Iran đã xuất khẩu lượng hàng hóa trị giá 8,3 tỷ ơ-rô tới các nước thành viên EU, tăng 25,1% so giá trị cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh mục tiêu duy trì lợi ích trong quan hệ với EU, Iran cũng đang hướng tới giảm căng thẳng và mở rộng hợp tác với các nước trong khu vực. Tổng thống Iran H.Rouhani mới đây tuyên bố, Tehran muốn thiết lập quan hệ gần gũi với tất cả các quốc gia ở Trung Ðông. Là quốc gia có tầm ảnh hưởng ở khu vực, Iran bị cuốn vào cuộc cạnh tranh khốc liệt trong nhiều lĩnh vực chính trị, kinh tế với các cường quốc ở khu vực. Iran và A-rập Xê-út được cho là ủng hộ các bên đối địch trong các cuộc chiến ở Syria và Yemen. Tehran từng để ngỏ khả năng hành động quân sự tại vùng Vịnh để ngăn chặn hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của các nước khác, trong đó có A-rập Xê-út, nhằm đáp trả các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với hoạt động xuất khẩu dầu thô của Tehran. Bởi thế, tuyên bố mới đây về thiết lập quan hệ gần gũi với các nước trong khu vực của nhà lãnh đạo Iran được cho là bước đi mềm mỏng hơn của Tehran trong cách tiếp cận nhằm xử lý các căng thẳng ở khu vực.

Có những điều chỉnh mềm mại hơn trong việc bắt tay hợp tác kinh tế với các nước, song Iran trước sau như một bảo vệ quan điểm cứng rắn về quyền phát triển chương trình tên lửa nhằm mục đích phòng thủ của nước này. Phó Tư lệnh Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran (IRG), Chuẩn tướng Hossein Salami cảnh báo, châu Âu không nên tìm cách ngăn cản Tehran phát triển tên lửa, nếu không, việc này sẽ buộc nước CH Hồi giáo phải tăng tầm bắn tên lửa của mình. Iran cảnh báo các cường quốc không nên tìm kiếm các cuộc đàm phán mới hay đưa ra những khuyến cáo hoặc yêu cầu đối với sức mạnh tên lửa của Iran. Quốc gia Hồi giáo liên tiếp công bố các thành tựu công nghệ quốc phòng như một thông điệp về sức mạnh nhằm đối phó sức ép từ phương Tây.

Trong bối cảnh đối thoại và đối đầu giữa Iran với các nước phương Tây gần như song hành, việc Iran đang nỗ lực phối hợp cùng châu Âu và các nước trong khu vực được kỳ vọng giúp "hạ nhiệt" căng thẳng. Ðối thoại và hợp tác vẫn là xu thế cần được duy trì và thúc đẩy trong giải quyết những bế tắc liên quan vấn đề hạt nhân Iran.

Thái Thanh