Nghịch lý trong quy hoạch, phát triển mảng xanh đô thị

THÀNH NAM, HÀ NGUYỄN

Thứ tư, 29/05/2019 - 10:29 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

TP Hồ Chí Minh đang thiếu nghiêm trọng các mảng không gian xanh. Ảnh: HẢI ANH

Tốc độ đô thị hóa và tăng dân số cơ học diễn ra nhanh khiến TP Hồ Chí Minh ngày càng ngột ngạt, trong khi mảng xanh đô thị của thành phố hiện nay lại thiếu hụt trầm trọng. Điều này càng trở nên cấp thiết để các cơ quan chức năng vào cuộc quyết liệt hơn, với những giải pháp thiết thực, hữu hiệu tạo mảng xanh đồng đều hơn trong thời gian tới.

Không gian đô thị bức bối

Sống trong khu vực trung tâm TP Hồ Chí Minh, nên ông Lê Đức Lãm (75 tuổi, ngụ tại đường Lý Chính Thắng, quận 3) hiểu được cái ngột ngạt như thế nào khi chung quanh khu vực ông sống ít bóng cây xanh, thay vào đó là nhà cao tầng mọc san sát nhau, cộng với cái nóng nực của mùa hè khiến cho hiệu ứng đô thị tác động rõ đến mỗi người dân. “Nhiều lúc muốn đi bộ tập thể dục buổi sáng hay chiều cho khỏe khoắn nhưng nơi đây thiếu không gian, lại xa công viên nên tôi chỉ có thể đi quanh quẩn quanh nhà, rất chật hẹp và bó buộc, trong khi người già rất cần những không gian yên tĩnh, mát mẻ”, ông Lãm bộc bạch.

Còn bà Trần Thị Dung (72 tuổi, ngụ tại đường Cộng Hòa, quận Tân Bình) cho biết, nhà cách Công viên Hoàng Văn Thụ hơn 3 km nên không thể đi bộ đến công viên hít thở không khí trong lành, trong khi ở khu vực đường Cộng Hòa nhà cao tầng, trung tâm thương mại đã dần thay thế cho những hàng cây xanh rợp bóng mát trước kia. “Bây giờ già cả việc đi lại rất khó khăn, thế nên rất mong làm sao có một khoảng không gian xanh gần nhà để những người già như chúng tôi có thể đi bộ, nghỉ ngơi dưới những tán cây rợp bóng mát”, bà Dung gửi gắm.

Báo cáo của Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) công bố cho thấy, tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, tỷ lệ trung bình diện tích cây xanh trên đầu người khoảng 2 m². Mật độ này không đạt quy chuẩn của đô thị (khoảng 7 đến 9 m²) và bằng 1/10 chỉ tiêu cây xanh của các thành phố tiên tiến trên thế giới. Đây là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng không khí tại các thành phố lớn thấp, khí hậu thường xuyên nóng bức, ảnh hưởng sức khỏe người dân. Báo cáo ước tính, mỗi người dân đô thị cần diện tích khoảng 10 m² cây xanh hoặc 25 m² thảm cỏ để bảo đảm không khí trong lành cho cuộc sống. Tuy nhiên, quỹ đất dành cho cây xanh tại các quận trung tâm TP Hồ Chí Minh rất hạn chế, phân bố không đều.

Cụ thể, trong khi quận 1 có các công viên lớn như: Tao Đàn, 23-9, 30-4, Lê Văn Tám thì quận 3 lại không có công viên lớn nào. Hiện quỹ đất dành cho công viên ở trung tâm thành phố gần như không còn, nên phần lớn dự án xây dựng công viên trong quy hoạch chủ yếu nằm ở các khu vực xa trung tâm.

Tốc độ đô thị hóa và tốc độ tăng dân số cơ học của thành phố diễn ra nhanh trong khi diện tích cây xanh lại tăng chậm khiến thành phố ngày càng ngột ngạt. Nguồn ngân sách đang ngày càng hạn hẹp, phải ưu tiên đầu tư các dự án cấp bách hơn như đường giao thông, công trình chống ngập, trường học, bệnh viện... nên nhiều dự án xây dựng công viên dù đã được quy hoạch nhưng phải gác lại.

Những khu đất quy hoạch xây dựng công viên tập trung ở các quận 7, 12, Thủ Đức và các huyện Hóc Môn, Bình Chánh… Trong đó, riêng quận 12 có 123 ha, quận 7 có 120 ha… đều chưa được xây dựng. Đặc biệt, dự án Công viên Sài Gòn Safari (huyện Củ Chi) có diện tích hơn 456 ha đã bị “treo” 15 năm nay, chưa biết bao giờ mới được xây dựng khi nhà đầu tư vừa tuyên bố rút lui.

Theo Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP Hồ Chí Minh, đồ án điều chỉnh quy hoạch chung TP Hồ Chí Minh đã được Thủ tướng Chính phủ duyệt, chỉ tiêu công viên cây xanh là 7 m2/người, được chia ra ba khu vực. Cụ thể, 13 quận nội thành cũ là 2,4 m2/người; sáu quận mới là 7,1 m²/người; khu vực năm huyện ngoại thành là 12 m2/người. Tổng diện tích đất quy hoạch công viên cây xanh toàn thành phố lên đến hơn 11.400 ha, nhưng đến nay mới thực hiện được 491 ha, chiếm tỷ lệ 4,3%; trong đó, 13 quận nội thành cũ 55,6%; sáu quận mới 35% và năm huyện ngoại thành 9,4%. Tiến độ đầu tư xây dựng công viên cây xanh trong thời gian qua mới đạt trung bình khoảng 9,8 ha/năm, rất nhỏ so diện tích quy hoạch công viên cây xanh.

Nhìn vào các thông số nêu trên, một số chuyên gia quy hoạch đô thị cho rằng, đây là một nghịch lý, bởi các huyện ngoại thành có quỹ đất lớn nhưng việc đầu tư công viên cây xanh lại ít hơn nội thành. Thời gian qua, nhiều quận, huyện chưa có công viên đúng chuẩn, người dân tận dụng đường giao thông nông thôn để đi bộ, tiềm ẩn nhiều nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông.

TP Hồ Chí Minh kêu gọi đầu tư từ xã hội trong việc trồng mới thêm nhiều cây xanh và xây dựng công viên. Ảnh: THÀNH HÀ

Xã hội hóa đầu tư

Trước những nghịch lý nêu trên, kiến trúc sư Nguyễn Đình Hòa, người có nhiều năm đóng góp vào công tác quy hoạch - kiến trúc của TP Hồ Chí Minh nêu giải pháp: Theo quy hoạch hiện nay, quanh các khu công viên cây xanh ở vùng ven thành phố thường là những khu dân cư thấp tầng. Người dân và nhà đầu tư thường mua làm nhà ở hay làm dự án một cách manh mún, họ không có động lực kinh tế để đầu tư thực hiện các khu đất được quy hoạch là đất công viên cây xanh. Do đó, thành phố nên chủ động điều chỉnh quy hoạch để hình thành các dự án khu nhà ở phức hợp cao tầng, ưu tiên chức năng thương mại - dịch vụ, văn phòng, bãi đậu xe, hạn chế chức năng ở làm tăng dân số, kết hợp khu công viên cây xanh, thể dục - thể thao tập trung phục vụ công cộng, với phần lõi trung tâm là các công viên cây xanh trên phạm vi toàn địa bàn như là các dự án trọng điểm để mời gọi đầu tư.

Để tạo thêm quỹ đất cho phát triển cây xanh, đặc biệt ở khu trung tâm, kiến trúc sư Nguyễn Đình Hòa cho rằng, thành phố cần chủ động điều chỉnh cục bộ quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 để lập các dự án quy hoạch khu nhà ở phức hợp cao tầng kết hợp khu công viên cây xanh thành các dự án trọng điểm nhằm mời gọi đầu tư. Diện tích, quy mô của các dự án phức hợp này bảo đảm tính khả thi và hiệu quả kinh tế để các chủ đầu tư có thể triển khai một cách thuận lợi.

Cũng theo các chuyên gia quy hoạch, thành phố cần có giải pháp để thu hút mạnh mẽ hơn nguồn lực xã hội tham gia đầu tư, quản lý khai thác công viên cây xanh một cách hiệu quả và khả thi. Có thể xem xét kết hợp ba nhóm giải pháp: Thứ nhất, không thay đổi diện tích cây xanh quy hoạch để nâng cao chất lượng môi trường sống của người dân. Thứ hai, điều chỉnh giảm tạm thời hoặc lâu dài một phần diện tích cây xanh quy hoạch. Thứ ba, giảm một phần diện tích cây xanh quy hoạch. Theo đó, thành phố nên sử dụng kết hợp cả ba nhóm giải pháp tùy theo vị trí, hiện trạng sử dụng đất. Từ đó tạo điều kiện để thu hút được các nguồn lực xã hội tích cực tham gia các dự án xây dựng công viên cây xanh mà không phụ thuộc nguồn ngân sách vốn hạn hẹp.

Theo ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, để giải bài toán nơi thừa, nơi thiếu công viên trên địa bàn, Sở đã bổ sung vào quy hoạch 214 dự án công viên cây xanh với diện tích khoảng 200 ha. Bên cạnh đó, thành phố đang triển khai dự án công viên cây xanh cách ly có quy mô 322 ha ở Đa Phước (huyện Bình Chánh), với tổng mức đầu tư 3.150 tỷ đồng từ nguồn vốn đầu tư công. Đây là một trong những dự án trọng điểm về phát triển mảng xanh của thành phố. Hiện các đơn vị chức năng đang phối hợp với huyện Bình Chánh kiểm đếm, đo đạc và lập phương án bồi thường giải phóng mặt bằng.

Còn theo Sở Quy hoạch - Kiến trúc, cơ quan này vừa được UBND thành phố giao tổ chức thi tuyển ý tưởng thiết kế quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 khu vực Công viên 23-9 nhằm tạo lập hình ảnh đặc trưng về văn hóa, lịch sử, kết nối đồng bộ không gian ngầm công cộng và tạo điểm nhấn quan trọng về không gian cây xanh tại khu trung tâm thành phố.

Mới đây, UBND thành phố Hồ Chí Minh đã yêu cầu Sở Giao thông vận tải, Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp các cơ quan chức năng liên quan tiến hành di dời các cơ sở kinh doanh lấn chiếm tại một số công viên trung tâm, thu hồi mặt bằng, trả lại diện tích cho công viên. Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thành Phong cũng yêu cầu sớm chỉnh trang, cải tạo lại các công viên ở khu vực trung tâm như: Thảo cầm viên Sài Gòn, Công viên 23-9, Công viên Lê Thị Riêng... để tạo thêm mảng xanh cho thành phố trong thời gian chờ kêu gọi đầu tư xây dựng các công viên mới.