Để không gian công cộng “châm cứu” cho thành phố

BÀI & ẢNH: KHIẾU MINH

Thứ năm, 12/09/2019 - 09:18 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cần mở thêm nhiều không gian công cộng nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống người dân.

Không gian công cộng (KGCC) vốn đã khá ít ở Hà Nội, khoảng 1 m² cây xanh/người, đây là tỷ lệ khá thấp so các nước trên thế giới. Ngoài những KGCC chính thức như công viên, vườn hoa, phố đi bộ… thì có những KGCC phi chính thức như vỉa hè, siêu thị… nhưng hầu như vỉa hè nhiều nơi bị người dân lấn chiếm để mưu sinh.

Đang bị thu hẹp, lấn chiếm

Theo nhận xét của kiến trúc sư JAN GeHL, KGCC ở nhiều khu tập thể đang bị chiếm dụng bởi hàng quán, chỗ để xe… Trong khi đó, còn thiếu chính sách bảo đảm cho sự tham gia của người dân, các tổ chức tại địa phương hoạt động kém hiệu quả dẫn đến bộ mặt đô thị lộn xộn, nhếch nhác.

Bên cạnh đó, KGCC cũng đang bị tư nhân hóa và thương mại hóa đi nhiều. PGS, TS Phạm Quỳnh Phương (Viện nghiên cứu văn hóa) cũng cho rằng, ở các KGCC do doanh nghiệp tư nhân xây dựng tại một số khu đô thị đang có sự phân hóa. Ai ở khu nào thì mới được sử dụng KGCC của khu đó. Thực tế, nhiều KGCC mới xuất hiện, đó là khuôn viên các khu đô thị mới, các đại siêu thị, Times, Royal, Lotte… nhưng đề cao giá trị thương mại hơn là giá trị sử dụng.

Một thí dụ ở đô thị bán đảo Linh Đàm. Đây từng được coi là đô thị kiểu mẫu với tỷ lệ m2 cây xanh/đầu người khá cao. Nhưng những năm trở lại đây, những m2 cây xanh đó hầu như đã bị chủ đầu tư chuyển hết thành các tòa chung cư xây sát nhau, khiến không gian ở đây khá chật chội, mật độ cư dân lớn dẫn đến nhiều hệ lụy như hạ tầng xuống cấp, môi trường ô nhiễm… Dẫn đến KGCC là mục tiêu của các “cuộc chiến không hồi kết” giữa cư dân và cư dân, cư dân và các chủ đầu tư khu đô thị. Ở nhiều chung cư, người dân cố gắng đấu tranh với chủ đầu tư chỉ để giành lại mẩu đất nhỏ lắp đặt sân chơi cho trẻ em.

Nhiều người dân trăn trở với KGCC hiện nay của Hà Nội trong bối cảnh đô thị ngột ngạt, ô nhiễm. Một số KGCC chính thống như công viên, vườn hoa thì chỉ ai ở gần mới đến được. Còn hầu hết người dân sinh sống trong không gian khá chật chội, nhất là khu phố cổ thì hầu như không có KGCC. Đó chỉ là vỉa hè, các con ngõ nhỏ tối, chật và luôn bị chiếm dụng. Hầu hết không gian chung đều bị biến thành chỗ để xe, bán hàng… Bên cạnh đó, nhiều KGCC chưa thân thiện, chưa bình đẳng trong việc tiếp cận và chưa phục vụ đúng nhu cầu của người dân. Điển hình là nhiều nơi không có đường dành cho người khuyết tật đi xe lăn hoặc khó khăn trong vấn đề vận động muốn vào phải nhờ người bê qua.

Để người dân thật sự làm chủ các KGCC

Anh Đinh Đặng Hải, chuyên gia cao cấp của Tổ chức Health-Bridge cho rằng, để phát triển KGCC trong một thành phố thì vai trò quản lý nhà nước đặc biệt quan trọng. Các chính sách phát triển KGCC cần phải có bởi nó khởi động cho các hoạt động khác. Cần tạo cơ chế để nâng cao sự tham gia của cộng đồng vào việc xây dựng các KGCC. Nhiều thành phố trên thế giới thường có phòng công viên nhằm thu thập ý kiến của người dân về bất cứ một KGCC nào để có những ứng xử, cải thiện phù hợp cho cộng đồng. Mặt khác, KGCC cũng phải được thay đổi liên tục theo nhu cầu, đồng thời vai trò quản lý của nhà nước phải điều tiết, thay đổi và phát triển KGCC phục vụ tốt đời sống dân sinh. Phải có sự đồng thuận từ nhiều phía, của người dân, chính quyền và các bên liên quan mới có KGCC thật sự hữu ích.

Thực tế, vẫn có những đốm sáng từ việc người dân nỗ lực cải tạo những không gian còn sót lại tại khu dân cư. Họ chung tay cải tạo, mua trang thiết bị cho trẻ em vui chơi. Hầu hết đó là các khu tập thể cũ do người dân gắn bó lâu năm tại đây. Ngoài việc được thư giãn, giải trí, những KGCC đó còn là nơi xây dựng các mối quan hệ xóm giềng. Anh Nguyễn Tiêu Quốc Đạt, Phó Giám đốc doanh nghiệp xã hội Think Playgrounds đang thực hiện xây dựng cải tạo một số KGCC, chia sẻ: Khi thực hiện dự án cải tạo KGCC tại Hội An, tôi nhận thấy vai trò của người dân rất quan trọng. Người dân đã đóng góp đến 80% tiền bạc lẫn công sức vào các KGCC, đến trẻ em cũng đóng góp bằng việc sơn lại các đồ chơi… điều đó làm nhẹ bớt gánh nặng cho chính quyền. Cũng mô hình đó, tại huyện Đông Anh, chính quyền đã đưa nội dung mỗi thôn, xóm, phường tại địa phương đều phải có KGCC cho người dân, đặc biệt là trẻ em vào nghị quyết của đại hội Đảng bộ. Từ đó, cùng sự đồng lòng của người dân, Đông Anh đã có khá nhiều điểm KGCC thu hút người dân tham gia sinh hoạt, tập luyện.

Trong môi trường vốn đã chật chội vì bùng nổ dân số với quá nhiều những cảnh tắc đường, ô nhiễm… thì những KGCC đúng nghĩa sẽ là điểm “châm cứu” cho một thành phố “mệt mỏi”. Bởi nơi đây không phải chỉ là không gian để nghỉ ngơi, thư giãn, rèn luyện sức khỏe mà còn là không gian để kết nối và duy trì sự bền vững xã hội và bền vững văn hóa.