Đầu ra cho trung tâm phát hành phim và chiếu bóng

BÀI & ẢNH: LỘC NGUYỄN

Thứ ba, 25/02/2020 - 12:09 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cần có giải pháp hiệu quả cho mô hình chiếu bóng ở vùng sâu, vùng xa.

Có khá nhiều hình ảnh ví von để nói về sự nghèo nàn, hoạt động kém hiệu quả của nhiều đơn vị phát hành phim và chiếu bóng (Trung tâm PHP&CB) hiện nay. Tuy nhiên, trên thực tế cũng có tình trạng không ít đơn vị chưa thật sự nỗ lực.

Nhiều đơn vị lay lắt “sống mòn”

Công tác phát hành - phổ biến phim có vai trò to lớn. Tuy nhiên, theo xu hướng chung, hoạt động này cũng phát triển theo quy luật thị trường, có cả mặt tiêu cực và tích cực. Nhiều đơn vị chiếu phim nước ngoài với quy mô lớn đang chiếm lĩnh, các đơn vị chiếu phim trong nước rơi vào hoàn cảnh khó khăn.

Đồng thời, hoạt động phát hành - phổ biến phim do các đơn vị Nhà nước đảm trách hiện cũng có nhiều bất cập. Hiện, cả nước có 64 trung tâm PHP&CB, với 93 rạp chiếu phim quốc doanh, tập trung tại 45 tỉnh/thành phố. Các rạp đặt dưới sự quản lý của các trung tâm. Trong khi tại các thành phố lớn, công tác PHP khởi sắc là nhờ sự xuất hiện của các công ty liên doanh, có nước ngoài tham gia đầu tư. Còn tại nhiều địa phương, việc PHP đang gặp rất nhiều khó khăn, dẫn đến tình cảnh các rạp phải hoạt động cầm chừng. Khảo sát của ngành điện ảnh cho thấy, trong 93 rạp, chỉ còn 58 rạp hoạt động; 10 rạp ngừng hoạt động, 25 rạp đã chuyển đổi mục đích. Điều này cũng lý giải cho việc doanh thu của các rạp địa phương đều “tuột dốc” so 10 năm trước.

Thêm vào đó, trước sự cạnh tranh mạnh mẽ, lấn át từ các đơn vị cung cấp phim nước ngoài, nhiều đơn vị cung cấp phim quen được bao cấp, nay phải vật lộn để tồn tại. Bởi thế, từng có thời gian, nhiều trung tâm PHP&CB đồng loạt đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) có biện pháp “giải cứu”.

Tuy nhiên, ngoài việc “kể khổ” và mong muốn được hỗ trợ, có thể thấy nhiều trung tâm cũng không chủ động xây dựng giải pháp cũng như hướng đi mới để cải thiện tình hình. Vẫn còn đó, bài học của Trung tâm chiếu phim Quốc gia gần chục năm trước, vốn cũng chịu cảnh khó khăn, thậm chí từng không đủ khả năng hoạt động. Nhờ tinh thần dám đổi mới, đơn vị này đã mời đối tác tư nhân thực hiện toàn bộ khâu nâng cấp rạp và cùng khai thác. Hiện tại, trung tâm đang sở hữu một cụm rạp đồ sộ không hề thua kém các rạp tư nhân. Doanh thu tại thời điểm trước đổi mới đạt 17 tỷ đồng/năm thì đến năm 2015, đã lên tới 150 tỷ đồng/năm và trở thành rạp quốc doanh hiện đại hàng đầu Việt Nam hiện nay.

Cần giải cứu phù hợp

Phó Giám đốc Trung tâm Chiếu phim Quốc gia Nguyễn Phúc Diên chia sẻ, hệ thống rạp do doanh nghiệp nước ngoài đầu tư phát triển mạnh trên toàn quốc… đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động phổ biến phim của các đơn vị trong nước cũng như sự phát triển của điện ảnh Việt Nam. Nhà nước cần có cơ chế bảo vệ phù hợp nhằm bảo đảm hoạt động của các trung tâm PHP&CB trong nước.

Ở góc nhìn khác, nhiều ý kiến cho rằng, cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa cần đặc biệt quan tâm đến các trung tâm PHP&CB địa phương vùng sâu, vùng xa. Thông qua các đội chiếu phim lưu động (CPLĐ), mỗi năm, trung tâm PHP&CB các tỉnh phục vụ khoảng 51 nghìn buổi chiếu, thu hút hơn 10 triệu lượt người xem, góp phần đưa các băng hình tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước tới miền núi, hải đảo, vùng sâu, vùng xa của Tổ quốc; rút ngắn khoảng cách thụ hưởng văn hóa giữa các vùng miền.

Nhưng như bà Nguyễn Thị Thanh, nguyên Giám đốc Trung tâm PHP&CB tỉnh Lào Cai, thì hoạt động của các đội CPLĐ đang dần “teo tóp”. Dù đã cố gắng, mỗi năm đội chiếu phim của tỉnh chỉ đến được với mỗi xã một lần. Chưa kể, công nghệ, thiết bị, phương tiện trang bị cho các đội cũng lạc hậu, cũ kỹ, không đáp ứng được yêu cầu phục vụ người dân. Để đưa được phim tới bản làng, nhiều cán bộ trong các đoàn phim phải dùng chính sức mình để mang thiết bị mà không có phương tiện hỗ trợ, nhưng với tình yêu nghề, nhiều người vẫn tự tìm niềm vui ở công việc và tiếp tục cống hiến.

Theo Thông tư số 08/2015/TT-BVHTTDL quy định hoạt động của Đội CPLĐ, việc cấp kinh phí để duy trì hoạt động của các đội sẽ chỉ còn áp dụng cho những địa bàn đặc biệt khó khăn. Đồng nghĩa việc hoạt động CPLĐ sẽ không thể trông chờ hoàn toàn vào ngân sách. Vì vậy, ngành văn hóa cần đề ra những giải pháp tối ưu, bền vững hơn, có cơ chế ưu đãi, kêu gọi nguồn vốn xã hội hóa đầu tư cho hoạt động CPLĐ.

Bên cạnh những tháo gỡ về mặt chính sách, nhiều ý kiến cũng cho rằng, bản thân các trung tâm PHP&CB phải nỗ lực đổi mới, tìm kiếm cơ hội cạnh tranh với các đơn vị phát hành phim trên thị trường. Một trong những giải pháp đang được ngành VHTT&DL triển khai là đẩy mạnh giao quyền tự chủ cho các đơn vị. Tuy nhiên, theo Vụ trưởng Kế hoạch, Tài chính Trần Hoàng, việc thực hiện giao quyền tự chủ tại các đơn vị thuộc Bộ nói chung, các đơn vị PHP nói riêng thời gian qua vẫn còn nhiều lúng túng, đặc biệt là liên quan đến đề xuất cơ chế tự chủ về tổ chức, biên chế và cơ chế trả lương.

Theo đó, nhiều ý kiến cho rằng, đã qua thời bao cấp, các trung tâm PHP&CB chỉ việc chờ sẵn nguồn phim và những hỗ trợ từ phía Nhà nước để hoạt động. Hiện nay, tất cả các ngành, lĩnh vực đang chuyển động để theo kịp với xu thế đổi mới của đất nước, các Trung tâm PHP&CB cũng không thể nằm ngoài xu thế đó, nếu không muốn bị lãng quên, thậm chí là bị xóa sổ.