Sóng lớn ở vịnh Oman

NINH SƠN

Thứ ba, 18/06/2019 - 11:22 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của STEPHANE PERAY

Sự thật còn chưa sáng tỏ trong vụ bốn tàu chở dầu bị phá hoại ở ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) hôm 12-5, sóng lớn lại nổi lên khi có thêm hai tàu thương mại “bị tiến công” ở vịnh Oman. Cả Mỹ và Iran đều khẳng định không muốn đối đầu quân sự, song những lời cáo buộc và đe dọa lẫn nhau giữa hai đối thủ dấy lên lo ngại về nguy cơ mất an ninh tại tuyến thương mại hàng hải quan trọng này của thế giới.

Một tháng sau vụ các tàu thương mại bị bắn phá ở khu vực gần lãnh hải UAE, cũng tại vùng biển ấy, “nạn nhân” lần này là hai tàu chở dầu: một thuộc hãng vận tải của Na Uy, một do công ty có trụ sở ở Nhật Bản vận hành. Cả hai đều bốc cháy sau sự cố trên vịnh Oman, và được cho là “bị tiến công” bằng ngư lôi, hoặc mìn từ tính. Tương tự vụ phá hoại trước, Mỹ cùng Saudi Arabia một bên và Iran bên kia ngay lập tức đưa ra các cáo buộc lẫn nhau là “chủ mưu”, hoặc “thủ phạm”.

Tuy nhiên, trong vụ việc ở vịnh Oman hôm 13-6, phía Mỹ công bố hẳn một đoạn video, mặc dù chất lượng mờ nhạt, và giải thích đó là những hình ảnh cho thấy loại vũ khí mà Iran sử dụng trong vụ phá hoại mới nhất. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Mike Pompeo tuyên bố, Iran phải chịu trách nhiệm về “các vụ tiến công” ở vịnh Oman. Đánh giá của Mỹ dựa trên thông tin tình báo, loại vũ khí, cũng như “khả năng cần thiết” để tiến công. Theo phía Mỹ, các nhóm vũ trang khác trong khu vực “không đủ nguồn lực và khả năng tiến hành một vụ tiến công tinh vi đến vậy”. Vụ “tiến công” lần này còn giúp Iran chứng minh cho tuyên bố “có thể làm bất ổn thị trường dầu mỏ thế giới”. Trả lời phỏng vấn CNN, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Saudi Arabia Adel Al-Jubeir nhấn mạnh, nước này “đồng tình với quan điểm của Mỹ”, cho rằng Iran đứng sau các cuộc “tiến công” ở vịnh Oman.

Lập tức, phái bộ Iran tại LHQ tuyên bố, các vụ “tiến công” tàu chở dầu ở vịnh Oman là “rất đáng ngờ”; Tehran bác bỏ mọi cáo buộc của Mỹ nhằm Tehran liên quan vụ việc. Bộ Ngoại giao Iran khẳng định, cáo buộc chỉ là “chiến thuật ngoại giao” của Washington nhằm tiếp tục gia tăng áp lực sau hàng loạt biện pháp trừng phạt kinh tế chống Nhà nước Hồi giáo. Tehran cũng cho rằng, vụ việc lần này còn có thể là “sản phẩm của một âm mưu phức tạp” từ những đối thủ của Iran trong khu vực. Iran khẳng định sẽ nỗ lực bảo đảm an ninh, an toàn cho các hải trình đi qua eo biển Hormuz và vịnh Oman.

Trong khi còn quá sớm để có kết luận về vụ việc mới nhất liên quan an ninh ở vùng biển có tuyến thương mại biển huyết mạch của thế giới, thì chính sự hoài nghi, những lời cáo buộc và đe dọa lẫn nhau đang khiến căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang nguy hiểm. Cả hai bên đều tuyên bố không muốn chiến tranh, song những động thái đối đầu giữa hai bên vẫn có nguy cơ dẫn tới xung đột quân sự. Bằng chứng mới nhất là Mỹ lên kế hoạch điều thêm tàu khu trục tới khu vực.

Đáng chú ý, vụ việc xảy ra trùng thời điểm Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe thăm Iran, được cho là nhằm tìm kiếm vai trò hòa giải, giảm căng thẳng giữa Mỹ và Iran và ngăn chặn nguy cơ đối đầu quân sự ở vùng Vịnh. Đó là lý do để Iran đặt dấu hỏi về động cơ vụ “tiến công” tàu chở dầu, trong đó có một tàu của Nhật Bản, khi đang ở vùng biển gần Iran, giữa lúc Thủ tướng Abe và Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei đang có cuộc thảo luận, mà Tehran đánh giá là “tích cực và thân thiện” nhằm xúc tiến đối thoại giảm căng thẳng ở khu vực. Vụ việc cũng xảy ra ngay sau khi Bộ trưởng Ngoại giao Đức Heiki Maas kết thúc chuyến thăm Trung Đông, trong sứ mệnh ngoại giao của Liên hiệp châu Âu (EU) nhằm cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran và giúp “tháo ngòi” căng thẳng giữa Mỹ và Iran.

Trước nguy cơ đe dọa an ninh, tự do hàng hải và thương mại, LHQ cảnh báo không thể để xảy ra đối đầu quân sự ở vùng Vịnh. Hội đồng Bảo an LHQ đã thảo luận về các vụ việc mới nhất ở vịnh Oman. Nhiều nước khẳng định không chấp nhận các vụ tiến công nhằm vào tàu dân sự và thương mại, kêu gọi các bên kiềm chế, tránh để căng thẳng leo thang nguy hiểm.