Bảo tồn làng ong truyền thống Kushihara

VŨ ANH

Thứ ba, 03/03/2020 - 03:32 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Lễ hội ong Kushihara Hebo Matsuri tại Nhật. Ảnh: THE SPLENDID TABLE

Nhiều thế hệ gia đình tại làng Kushihara, thuộc tỉnh Gifu (Nhật Bản) đã duy trì nghề săn bắt, nuôi dưỡng và chế biến các loại đặc sản từ ong bắp cày đen Hebo. Đến nay, lễ hội Kushihara Hebo Matsuri của làng vẫn là lễ hội ong lớn nhất Nhật Bản. Có thể khẳng định, sự dìu dắt của những nghệ nhân cao tuổi kết hợp nhiệt huyết của thế hệ trẻ tại đây chính là kinh nghiệm quý trong quá trình bảo tồn nghề truyền thống.

Theo ngôn ngữ địa phương, Hebo là tên gọi chung của hai loài ong bắp cày đen trong vùng. Đặc tính của chúng là tương đối hiền lành và dễ bắt. Hằng năm, vào ngày chủ nhật đầu tiên của tháng 11, người dân trong làng Kushihara sẽ mang tổ ong Hebo được thu thập từ các khu rừng chung quanh tới tham dự cuộc thi tại Lễ hội ong Kushihara Hebo Matsuri. Những người sở hữu tổ ong nặng nhất được trao tặng một chiếc cúp, cùng niềm tự hào và sự khâm phục của mọi người trong làng.

Để có thể chiến thắng trong lễ hội, những người thợ săn ong phải đi sâu vào rừng nhằm tìm tổ ong lớn nhất vào đầu mùa hè. Họ gắn một mảnh giấy trắng vào một mẩu cá tươi làm mồi nhử ong. Sau đó, thợ săn sẽ lần theo con ong đang cắp mồi có mảnh giấy trắng lúc bay về phía tổ. Cuối cùng, khi đã tìm thấy lối vào tổ ong trong lòng đất, những người thợ sẽ đào nó ra và chuyển vào một cái hộp bằng gỗ, nơi họ sẽ nuôi dưỡng đàn ong trong suốt mùa thu. Đàn ong này sẽ được ăn theo chế độ riêng với đường, nước và thịt sống, nhằm giúp cho tổ ong phát triển kịp trước mùa lễ hội. Những tổ ong sau khi tham dự lễ hội sẽ được dân làng chế biến thành đặc sản bổ dưỡng và độc đáo, như món “hachinoko gohan” (còn gọi là cơm trắng nấu với ấu trùng ong Hebo), hoặc “gohei mochi” (tên loại bánh gạo nướng phủ nước sốt từ ấu trùng ong xay nhuyễn)…

Dành 30 năm tìm hiểu truyền thống về ong Hebo tại đây, GS Kenichi Nonaka, nhà nghiên cứu văn hóa liên ngành tại Đại học Rikkyo ở Thủ đô Tokyo cho biết: “Nguồn gốc của truyền thống ẩm thực độc đáo từ tổ và ong Hebo của Kushihara vẫn là một điều bí ẩn. Người dân tại nhiều địa phương Nhật Bản cũng ăn ong Hebo vì hàm lượng protein tương đối cao, nhưng chúng chỉ được coi như một nguồn thực phẩm bổ sung. Trong khi việc tìm và ăn ong tại các khu vực khác diễn ra một cách nhỏ lẻ, thì người dân ở Kushihara đã nâng tầm hoạt động thu hoạch tổ ong Hebo trở thành một nghi thức văn hóa - xã hội để kết nối cộng đồng. Món ăn làm từ ong Hebo cũng thường được chế biến phục vụ trong các lễ kỷ niệm, hoạt động chung khác tại địa phương”.

Chính quyền và người dân tỉnh Gifu đã sớm có ý thức bảo tồn và phát triển lễ hội từ những năm 90 của thế kỷ trước. So các hội thi ong tại nơi khác, Kushihara Hebo Matsuri là lễ hội ong lớn và nhận được chú ý, đưa tin đầy đủ nhất trên phương tiện truyền thông toàn quốc, giúp củng cố danh tiếng lâu đời. Ngoài ra, những thế hệ người cao tuổi khi tổ chức lễ hội bắt đầu có những chính sách “truyền lửa” nhằm cứu lấy phong tục này. Ông Daisuke Miyake (42 tuổi), một nhân viên kiểm lâm địa phương đồng thời là một thợ săn ong cho biết: “Trong lúc những nghệ nhân cao tuổi trong nghề vẫn còn sống, chúng ta phải tiếp tục truyền lại cho giới trẻ mọi điều về lễ hội”. Năm 2013, ông Miyake và một số thanh niên trong vùng đã tham gia tiếp quản công việc quản lý lễ hội.

Ngoài hoạt động lễ hội, thế hệ trẻ cũng được học hỏi kỹ năng cổ xưa về săn bắt và nuôi dưỡng ong Hebo. Ông Fumitaka Ando, Chủ tịch Ủy ban điều hành lễ hội ​​cũng kết hợp tổ chức thêm hoạt động săn bắt tổ ong Hebo vào tháng 7 cho toàn thể dân làng. “Những năm gần đây, mối quan tâm đối với lễ hội ong ở Kushihara ngày càng tăng đã thu hút lượng lớn khách du lịch trong nước và quốc tế. Đây không chỉ là cơ hội cho sự phát triển kinh tế của vùng, mà còn tạo điều kiện để người dân địa phương kết nối lại với di sản văn hóa của họ”, ông Fumitaka chia sẻ.