Thúc đẩy hành trình số hóa

QUỐC BÌNH

Thứ tư, 20/11/2019 - 03:02 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cần có cơ chế để thúc đẩy DNNN ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đổi mới sáng tạo là một quá trình thử thách đúng - sai, các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) cần chủ động nắm bắt cuộc chơi, chấp nhận rủi ro. Mặt khác, nhà nước cần phải tạo động lực, thậm chí là áp lực cạnh tranh cực mạnh để các DNNN mạnh dạn đầu tư, ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tại Hội thảo “Mức độ sẵn sàng của DNNN trong cách mạng công nghiệp 4.0: Thực trạng và kiến nghị chính sách”, hầu hết các chuyên gia và đại diện DN cho rằng, chỉ một vài DNNN quy mô lớn là đã sẵn sàng cho cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0, còn lại phần lớn chưa chấp nhận “cuộc chơi”. Đổi mới sáng tạo là một quá trình thử thách đúng - sai, các DNNN cần chủ động nắm bắt cuộc chơi, chấp nhận rủi ro và thua lỗ, trong khi nhiều DN hiện chưa dám mạo hiểm vì nhiều nguyên nhân cả khách quan và chủ quan.

Phó Viện trưởng Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư (CIEM) Phan Đức Hiếu phân tích, nói đến 4.0 là nói đến đổi mới sáng tạo, mà đổi mới sáng tạo là nói đến rủi ro rất cao. Điều này xét về mặt thể chế là rất bất lợi cho DNNN. DNNN chưa dám thực hiện hoạt động đầu tư vào 4.0 vì phải bỏ ra một khoản đầu tư rất lớn nhưng lợi ích mang lại có thể không như mong muốn và nếu đạt được thành công thì phải chờ đợi trong một giai đoạn rất dài. Do đó, nếu xét về các nguyên tắc bảo toàn, phát triển vốn hay quyết định đầu tư thì đôi khi chi phí về thời gian và các tiêu chí giám sát quản lý khiến DNNN không thể mạo hiểm làm việc đó.

Theo khảo sát, phần lớn số DN mới bắt đầu quá trình số hóa đều quan tâm và kỳ vọng cao về triển vọng 5 năm tới. Trong đó, Viettel tuyên bố theo đuổi mục tiêu kiến tạo xã hội số, cam kết với Chính phủ trở thành đơn vị tiên phong trong CMCN 4.0. Vì vậy, Viettel đã tích hợp hạ tầng sóng 5G và dành 1.000 tỷ đồng cho quỹ đầu tư mạo hiểm để hợp tác với các công ty công nghệ, chung tay cùng Chính phủ kiến tạo xã hội số. Tương tự, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng đang phấn đấu trở thành DN số trên nền tảng ứng dụng các công nghệ số, công nghệ thông tin và công nghệ của CMCN 4.0, trở thành tập đoàn hàng đầu khu vực.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia CIEM, những tập đoàn này không đại diện cho toàn bộ khối DNNN. Ông Phan Đức Hiếu cho rằng, có sự khác biệt lớn đối với các loại hình DN khác nhau theo quy mô sở hữu. Khảo sát của CIEM cho thấy, các DN có sở hữu vốn nhà nước dưới 50% ứng dụng năng lực số hóa, mục tiêu cải thiện năng lực số hóa cao hơn DNNN. Bên cạnh đó, 70% số DNNN có hơn 50% vốn nhà nước không sử dụng dữ liệu để phân tích sở thích khách hàng, nhưng 80% số DN dưới 50% vốn nhà nước sử dụng dữ liệu, công nghệ số.

Theo Phó Trưởng ban Nghiên cứu cải cách và phát triển DN, CIEM Trịnh Đức Chiều, yếu tố quyết định sự thành công trong ứng dụng công nghệ là ở nguồn nhân lực. Tuy nhiên, kết quả khảo sát cho thấy các DNNN thiếu nhiều nhân sự trong bộ phận công nghệ thông tin. Cụ thể, 54% số DNNN có nguồn nhân lực IT chất lượng thấp. Nguyên nhân là do cơ chế chi phối nên không thu hút được nhân tài, khó cạnh tranh được với DN tư nhân để thu hút nhân sự.

Cùng quan điểm này, Trưởng ban Chiến lược phát triển EVN Lê Hải Đăng cho hay, đến nay, ứng dụng công nghệ số phân bổ ở tất cả các mảng hoạt động, thí dụ như blockchain trong thu tiền, trí tuệ nhân tạo (AI) trong tính toán tổn thất… Từ nhu cầu nội tại, nên EVN đã có những nghiên cứu trước đó để đáp ứng nhu cầu thực tế. Trong quá trình thực hiện, điều quan trọng nhất là cần có cơ chế thu hút người giỏi trong IT, nếu cơ chế tiền lương không thu hút được thì sẽ dẫn tới tình trạng chảy máu chất xám, bên ngoài có cơ chế đãi ngộ tốt hơn thì DNNN khó đưa ra những đáp ứng đủ hấp dẫn tài chính cho người tài.

Theo ông Phan Đức Hiếu, bên cạnh những mặt thuận lợi để thúc đẩy các DNNN ứng dụng công nghệ số, vẫn còn nhiều bất cập chính sách như thiếu văn bản pháp lý, chiến lược khoa học - công nghệ (KH&CN) đặt ra mục tiêu cụ thể, định lượng cho DNNN. Ràng buộc cứng duy nhất đối với DNNN là lập quỹ phát triển KH&CN bằng việc trích 3 - 10% của thu nhập tính thuế. Trong khi đó, DNNN chưa thật sự được coi là một đối tượng quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chính sách chung về KH&CN, đối tượng của DNNN.

Ngoài ra, hiện chưa có quy định, chính sách ràng buộc, hợp tác, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ các DNNN, đặc biệt là các DN nhỏ và vừa để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Thiếu cơ chế tài chính phù hợp để thực hiện đầu tư, phát triển; thiếu các giải pháp cụ thể để tái cơ cấu DNNN theo hướng thúc đẩy phát triển KH&CN.

Từ những ý kiến này, các chuyên gia cho rằng, Nhà nước cần phải tạo động lực, thậm chí là áp lực cạnh tranh cực mạnh để các DNNN thật sự ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, các DNNN cần tái cơ cấu, cải cách để có phương thức hoạt động theo hướng thị trường nhiều hơn, Nhà nước phải thể hiện vai trò định hướng. Ngoài ra, một số DN kiến nghị, để khuyến khích DNNN tham gia vào cuộc chơi số hóa, cần gỡ bỏ quy định “chỉ có lãi, không được lỗ”. Phải cho DNNN có quyền thua lỗ khi tham gia đầu tư vào công nghệ trong thời gian nhất định.