Chủ động trước cơ hội từ RCEP

THU THỦY

Chủ nhật, 02/06/2019 - 05:46 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Doanh nghiệp cần nắm thật chắc các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế, từng hiệp định, từ đó xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Ảnh: NG.ANH

Là hiệp định thương mại tự do (FTA) chất lượng cao, Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) hướng đến mục tiêu hình thành quan hệ đối tác toàn diện giữa ASEAN và sáu nước đối tác đã có FTA với ASEAN là: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia, New Zealand. Song, làm thế nào để doanh nghiệp (DN) Việt Nam có thể tận dụng tốt nhất cơ hội từ RCEP, tránh đi vào “vết xe đổ” như nhiều FTA đã có. Đây vẫn là vấn đề còn bỏ ngỏ.

RCEP vào giai đoạn “nước rút”

Với mục đích thiết lập một nền tảng hợp tác kinh tế sâu sắc hơn giữa 10 nước ASEAN với sáu đối tác: Australia, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc, RCEP được khởi xướng tháng 11-2012 và tập trung vào thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Nếu được ký kết, RCEP sẽ tạo ra một khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới với khoảng 3,5 tỷ người và chiếm tới 30% tổng GDP toàn cầu. Con số này lớn hơn nhiều so Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) với phiên bản mới là Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sau khi Mỹ rút khỏi vào tháng 1-2017.

Hiện việc đàm phán RCEP đã đạt được tiến bộ đáng kể và đang đi vào giai đoạn cuối cùng, dự kiến sẽ kết thúc trong năm 2019. Theo Phó Vụ trưởng Hợp tác quốc tế (Bộ Tài chính) Phạm Tuấn Anh, RCEP khởi động đàm phán vào năm 2013, đến nay đã qua 25 phiên đàm phán chính thức. Năm 2018, kết quả đàm phán RCEP đã đạt được tiến bộ đáng kể, hướng tới giai đoạn đàm phán cuối cùng, các bên tiếp tục quá trình đàm phán để kết thúc đàm phán trong năm 2019 với một FTA tiến bộ, toàn diện, chất lượng cao và mang lại lợi ích cho các bên tham gia.

Phó Vụ trưởng Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công thương) Nguyễn Quỳnh Nga cho rằng, hiện nay không phải là thời điểm đầu tiên Việt Nam bắt đầu hội nhập kinh tế quốc tế (HNKTQT), vì vậy không nên ngại một số ngành vì năng lực cạnh tranh chưa cao mà phải đóng cửa. Hội nhập sẽ giúp DN nâng cao sức cạnh tranh, đẩy mạnh xuất khẩu (XK). Tất nhiên, hội nhập có hai mặt cơ hội và thách thức. Do vậy, DN cần nắm thật chắc các cam kết HNKTQT, từng hiệp định, từ đó xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Cơ quan quản lý Nhà nước (CQQLNN) không phải là nhà kinh doanh, chỉ có thể đàm phán mở cửa thị trường (TT), xây dựng bộ quy tắc xuất xứ (QTXX) tạo thuận lợi cho DN. Vì vậy, DN và CQQLNN cần phối hợp chặt chẽ với nhau.

Tuy nhiên, để đi đến kết thúc đàm phán cuối cùng, theo ông Lương Hoàng Thái, Vụ trưởng Chính sách thương mại đa biên, thành viên đoàn đàm phán (ĐĐP) Chính phủ về RCEP, đây là đàm phán FTA quy mô lớn, không phải chuyện dễ. Cách tiếp cận ASEAN+6 không phải là hiệp định đặt ra quy tắc chơi mới, tiêu chuẩn cao, mà chủ yếu mang tính phù hợp trình độ các nước và khu vực, cụ thể là các nước ASEAN. Hiện ĐĐP đang tiến hành đợt tham vấn cuối từ các DN.

Rộng mở cơ hội tiếp cận thị trường “khổng lồ”

Theo Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Nguyễn Thị Thu Trang, RCEP đang trong quá trình đàm phán, nên nói về cơ hội và thách thức mà bản thân nó chưa được hình thành sẽ không chính xác. Vì vậy, đâu là vấn đề kỳ vọng và quan ngại của DN?

Về kỳ vọng của DN, bà Nguyễn Thu Trang nhận định, RCEP là khu vực có quy mô TT lớn nhất từ trước đến nay mà Việt Nam đã tham gia. Nhiều DN đang rất kỳ vọng vào RCEP bởi sẽ tạo ra một TT “khổng lồ”, với 50% dân số thế giới, đặc biệt Trung Quốc, Ấn Độ chiếm 30% GDP toàn cầu, 28% tổng lượng thương mại của thế giới. Đây cũng là TT có mức độ phát triển kinh tế mạnh mẽ nên nhu cầu rất lớn. Đặc điểm của người tiêu dùng trong RCEP (16 nước) là một bộ phận lớn không đòi hỏi quá cao về chất lượng sản phẩm, là cơ hội cho những DN Việt Nam có trình độ thấp vẫn có thể XK. TT có nhu cầu lớn với sản phẩm mà Việt Nam có thế mạnh như điện thoại, sản phẩm điện tử, dệt - may, giày - dép… Về thương mại và dịch vụ, RCEP có đàm phán mở cửa tốt hơn cho ngành dịch vụ. Đặc biệt là đàm phán về thương mại điện tử, tạo đà cho sự phát triển của thương mại và đầu tư trong các lĩnh vực khác.

Về khác biệt của RCEP so các FTA hiện nay, bà Nguyễn Thị Thu Trang cho biết, RCEP thúc đẩy, hỗ trợ DN nhỏ và vừa (NVV), qua đó giúp tận dụng cơ hội trong chuỗi giá trị, trong khi CPTPP chỉ dừng ở hỗ trợ DNNVV tận dụng các cam kết. Ngoài ra, RCEP đàm phán mở cửa TT mua sắm công - mua sắm của Nhà nước. Trong bất kỳ TT nào thì mua sắm của Nhà nước là cực kỳ lớn, nhưng các nước lâu nay vẫn đóng cửa TT này để dành cho DN trong nước. Việc RCEP cho phép mở cửa này sẽ giúp DN Việt Nam tiếp cận một TT rất lớn. Từ đó, VCCI kỳ vọng về cơ hội xuất, nhập khẩu từ RCEP. Theo đó, ưu đãi thuế quan sẽ được cải thiện hơn nữa; QTXX nội khối được hài hòa, dễ đáp ứng; thống nhất trong các quy trình về hải quan, tạo thuận lợi thương mại; giảm chi phí dưới tác động của mở cửa TT dịch vụ sản xuất.

Nhiều doanh nghiệp đang rất kỳ vọng vào RCEP. Ảnh: HẢI NAM

Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị

Hiện RCEP được kỳ vọng là cơ hội để DN Việt Nam đẩy mạnh XK, ngay cả với những DN có trình độ hạn chế. Tuy nhiên, RCEP cũng đem tới những quan ngại nhất định cho DN. Trong đó, khu vực kinh tế RCEP có nhiều đối thủ cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam, mở cửa cho DN Việt Nam cũng nghĩa là mở cửa cho đối thủ. Thí dụ, giữa Trung Quốc - Nhật Bản hiện nay chưa có FTA nhưng với RCEP thì họ sẽ có, như vậy cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam ở Nhật Bản sẽ tăng lên, trực tiếp với đối thủ từ Trung Quốc. Thêm vào đó, tham vọng của các nước trong RCEP có thể khác nhau. Qua sáu năm đàm phán, Ấn Độ hay một số nước không muốn mở cửa TT. Điều này làm giảm kỳ vọng từ RCEP.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang cho rằng, kỳ vọng của chúng ta về việc RCEP trở thành vùng lánh nạn cho những căng thẳng thương mại thế giới hiện nay có thể không thành hiện thực. Do vậy, ĐĐP hiệp định cần cân nhắc từng đối tác để mở cửa TT của mình, tập trung vào tiêu chí ưu tiên - tức là sản phẩm mà Việt Nam có thế mạnh, sản phẩm đối tác nhập khẩu lớn, ưu đãi thuế hiện có…

Ở góc độ DN, nhiều đại diện DN bày tỏ lo ngại về chỉ số năng lực cạnh tranh của DN Việt Nam hiện thấp hơn các nước ASEAN - cũng là thành viên tham gia RCEP. Tuy nhiên, đó không phải là tất cả.

Là một ngành còn nhiều khó khăn do thiếu kết nối, song về việc logistics có sẵn sàng cho sự cạnh tranh, tại Hội thảo “Hiệp định RCEP: Tình hình đàm phán và những vấn đề DN quan tâm”, ông Nguyễn Tương, Tổng Thư ký Hiệp hội DN dịch vụ logistics Việt Nam cho biết, hiện nay, DN logistics Việt Nam chủ yếu cung cấp dịch vụ cho các nước trong khu vực RCEP. Ngành logistics hiện nay đang cạnh tranh rất gay gắt trên chính TT Việt Nam, vì vậy DN logistics không hề lo ngại sự cạnh tranh. Các DN logistics luôn sẵn sàng chấp nhận sự cạnh tranh, muốn biến cạnh tranh thành cơ hội để chiếm lĩnh TT. Tuy nhiên, dù trải qua sáu vòng đàm phán nhưng đây mới là lần đầu DN logistics được nghe thông tin về RCEP. Do vậy, điều các DN cần nhất là thông tin cụ thể hơn nữa đến từ cơ quan chức năng cũng như ĐĐP hiệp định.

Mặt khác, theo ông Phạm Tuấn Anh, RCEP đang cung cấp 80-90% nguyên liệu đầu vào cho Việt Nam. Có thể nói Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào khu vực này để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng XK. Do đó, DN cần thông tin sát sườn nhất về RCEP. Nếu RCEP được ký kết thì mức thuế XK hàng hóa mà DN Việt Nam được hưởng có thể chỉ là từ 5% - 0%. Tuy nhiên, để được hưởng ưu đãi về thuế XK thì QTXX nguyên liệu sản xuất là quan trọng nhất. DN Việt Nam phải chứng minh nguồn gốc xuất xứ nguyên liệu sản xuất là từ Việt Nam.

Để tận dụng được các cơ hội đến từ RCEP, theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, RCEP bao trùm toàn bộ chuỗi sản xuất một số loại hàng hóa của Việt Nam. Như dệt - may, CPTPP không có Trung Quốc tham gia, nên Việt Nam khó tận dụng ưu đãi thuế quan do nguyên liệu dệt - may chủ yếu nhập từ Trung Quốc - không đáp ứng được QTXX. Nhưng với RCEP, DN hoàn toàn có thể tận dụng được điều này. DN cần phải quan tâm tới QTXX của hiệp định. Hiện nay, RCEP đang được đàm phán, QTXX được xây dựng theo hướng khắc phục bất cập của các FTA đang có. Do vậy, DN cần phản hồi ngay với ĐĐP để có QTXX tốt nhất trong RCEP, từ đó DN chuẩn bị để đáp ứng tốt nhất, cũng như nâng cao năng lực của chính mình.