Nỗ lực đối phó “ô nhiễm trắng”

THANH NGHĨA (BIÊN DỊCH)

Thứ bảy, 18/05/2019 - 06:39 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Các tình nguyện viên thu nhặt rác thải nhựa tại một bãi biển ở Philippines. Ảnh: GETTY

Ô nhiễm rác thải nhựa ngày càng trầm trọng và trở thành vấn đề nhức nhối với toàn cầu, đe dọa cuộc sống trên Trái đất. Trong bối cảnh đó, chính phủ các nước đã triển khai nhiều biện pháp, sáng kiến nhằm thực hiện cam kết hạn chế lượng rác nhựa thải ra môi trường, đồng thời kiểm soát hoạt động xuất khẩu rác thải.

Thực trạng đáng báo động

Reuters dẫn báo cáo của Chương trình Môi trường LHQ (UNEP) cho biết, mỗi năm, thế giới sử dụng khoảng 500 tỷ túi nylon và chai, lọ,… nhựa. Kể từ năm 1964, lượng nhựa được sản xuất đã tăng gấp đôi, đạt mức 311 triệu tấn trong năm 2014, dự kiến tăng gấp đôi trong 20 năm tới và gần gấp bốn lần vào năm 2050. Tuy nhiên, gần một phần ba số túi nylon con người sử dụng không được thu gom, xử lý. Đáng lo ngại là loại chất dẻo này rất khó phân hủy. Thí dụ, một chiếc túi nylon, nhiều khi chỉ được sử dụng trong năm phút, chỉ mất năm giây để sản xuất, nhưng phải cần hàng trăm năm để phân hủy.

Theo báo cáo mới công bố của tạp chí khoa học Science, trong 8,3 tỷ tấn nhựa được sản xuất có 6,3 tỷ tấn hiện là rác thải, khoảng 79% trong 6,3 tỷ tấn đó đang nằm ở các bãi rác và trong môi trường tự nhiên. Ước tính, mỗi năm tám triệu tấn rác thải nhựa trôi ra các đại dương. Trong số 100 triệu tấn nhựa được tìm thấy trong các đại dương, khoảng 80-90% đến từ các nguồn trên đất liền. Không chỉ ảnh hưởng các loài sinh vật sống trên bề mặt nước, rác thải nhựa đang là “cơn ác mộng” đối với các loài sống ở tầng đáy đại dương. Những nghiên cứu mới đây của nhóm chuyên gia người Anh cho thấy, rác thải nhựa xuất hiện trong cả cơ thể của những chú tôm nhỏ nhất, sống ở sáu vùng nước sâu nhất trong lòng đại dương. Tại vùng Mariana, phía đông Philippines - vùng lõm sâu nhất trên Trái đất, 100% động vật dưới biển được nghiên cứu có các sợi nhựa trong hệ tiêu hóa. Dấu vết từ rác thải nhựa cũng được tìm thấy trong cơ thể của các loài động vật ở vùng rãnh đại dương thuộc Peru, Chile, Nhật Bản, New Zealand...

Tháng 3 vừa qua, truyền thông thế giới đồng loạt đưa tin về một chú cá voi mũi khoằm Cuvier bị mắc kẹt tại vùng biển Philippines. Các nhà chức trách địa phương phát hiện khoảng 40 kg rác thải nhựa trong dạ dày của nó, trong đó có túi đựng thực phẩm. Đây là một trong những trường hợp xác cá voi chứa lượng rác thải nhựa lớn nhất trong 10 năm qua tại Philippines. Tổ chức Bảo vệ môi trường biển Ocean Conservancy và Công ty tư vấn McKinsey dự báo, tới năm 2025, cứ ba tấn cá thì sẽ có một tấn rác thải nhựa trên đại dương. Rác thải nhựa có thể cần tới hơn 400 năm để phân hủy trên biển. Các nhà khoa học ước tính, chất thải nhựa đổ ra biển mỗi năm có thể bao quanh bốn vòng Trái đất, và có thể tồn tại 1.000 năm trước khi tiêu hủy hoàn toàn.

Một trong các nguyên nhân dẫn tới việc số lượng rác thải nhựa tăng nhanh là thói quen sử dụng túi nylon của con người. Chai nhựa nước uống cũng được xem là một nguyên nhân chính. Thống kê cho thấy trong năm 2016, khoảng 480 tỷ chai nhựa được bán trên toàn cầu, tương đương một triệu chai/phút. Theo giới chuyên gia, nếu trung bình khoảng 10% lượng chất thải nhựa và túi nylon không được tái sử dụng, mỗi năm, khoảng 2,5 triệu tấn chất thải mới sẽ được thải ra môi trường, và gây nên thảm họa “ô nhiễm trắng”.

Rác thải nhựa đe dọa nghiêm trọng môi trường biển. Ảnh: AP

Chung tay hành động

Hạn chế rác thải nhựa, tiến tới cấm hẳn loại rác này đang là mục tiêu của nhiều quốc gia. Mới đây, Thủ đô Mexico của Mexico phê chuẩn cải cách một số điều trong Luật Chất thải rắn, theo đó năm 2021 sẽ cấm buôn bán, phân phối, cung cấp túi nhựa và các sản phẩm nhựa dùng một lần cho người tiêu dùng. Đây là nỗ lực nhằm hiện thực hóa cam kết đối với Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu và hướng tới thành phố xanh, thân thiện với môi trường. Những trường hợp vi phạm có thể bị xử phạt từ 2.500 - 9.000 USD. Nhiều bang khác của Mexico cũng sửa đổi quy định và yêu cầu cấm sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần. Mexico hiện là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu.

Ngày 27-3-2019, Nghị viện châu Âu (EP) đã bỏ phiếu ủng hộ đề xuất cấm sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, gồm dao kéo, ống hút, đĩa, thìa... Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm khuyến khích các quốc gia cam kết cắt giảm lượng rác thải nhựa. Trong bối cảnh tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa ngày càng được quan tâm, nỗ lực của EP được người dân nhiều nước trên thế giới ủng hộ. Các thăm dò dư luận do hãng nghiên cứu thị trường toàn cầu Ispo tiến hành tại Italia gần đây cho thấy, gần 70% người dân sẵn sàng trả thêm tiền cho một sản phẩm hoặc một dịch vụ của doanh nghiệp có triển khai các chính sách về môi trường một cách nghiêm túc; khoảng 41% người được hỏi cho biết họ đã ngừng hẳn việc sử dụng các sản phẩm không tái chế, 48% khẳng định tái sử dụng các đồ vật bằng nhựa trong sinh hoạt hằng ngày. Trong khi đó, ở Malta, nhiều khả năng bóng bay và hoa nhựa sẽ bị cấm sử dụng trong các sự kiện công cộng kể từ năm 2020. Nhiều biện pháp khác cũng được đưa ra, như tăng thuế tiêu thụ đặc biệt với túi nylon, cấm sử dụng nhựa phân hủy sinh học vào năm 2021, hay hạn chế sử dụng một số loại dụng cụ câu cá... Chính phủ Malta cũng khuyến khích người dân mang theo bình đựng nước uống cá nhân.

Chính sách “Nói không với nhựa” của Liên hiệp châu Âu (EU) thúc đẩy sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp, kêu gọi ngành bán lẻ và dịch vụ thực thi các sáng kiến bảo vệ môi trường. Ngày 8-5 vừa qua, Hãng hàng không Qantas của Australia đưa vào khai thác chuyến bay thương mại “không rác thải” đầu tiên trên thế giới, theo đó, tất cả đồ dùng trên hành trình bay từ Sydney đến Adelaide đều được làm từ vật liệu tái sử dụng, có thể tái chế hoặc tự phân hủy, từ đồ đựng thực phẩm đến thìa, dĩa. Trước đó, các chuỗi cửa hàng cà-phê lớn trên thế giới, như Starbucks hay Costa thực hiện chính sách giảm giá cho những khách hàng mang cốc tái sử dụng tới. Ống hút nhựa cũng không được sử dụng tại nhiều chuỗi cửa hàng ăn uống nổi tiếng. Trong khi đó, Coca-Cola cùng nhiều thương hiệu khác cam kết các sản phẩm của họ được làm từ nhựa tái chế.

Châu Á, lục địa lớn nhất trên Trái đất, nơi chứng kiến tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng. Khoảng 90% rác thải nhựa trên biển đến từ 10 con sông, thì tám con sông trong số này ở châu Á. Indonesia hiện là quốc gia đối mặt với nạn ô nhiễm môi trường biển trầm trọng do rác thải. Chính quyền Jakarta đặt ra mục tiêu đến năm 2025 giảm 70% lượng rác thải trên biển. Hiện rất nhiều nhóm hoạt động cộng đồng ở Indonesia tham gia các phong trào làm sạch rác thải thông qua thay đổi thói quen trong cuộc sống, trong đó có việc giảm thiểu sử dụng các sản phẩm làm từ nhựa.

LHQ cho biết, trong cuộc họp tại thành phố Geneva (Thụy Sĩ) diễn ra mới đây, gần như tất cả các nước đã nhất trí sửa đổi Công ước Basel, theo đó các loại nhựa thải không phù hợp để tái chế sẽ được bổ sung vào danh sách rác thải cần quản lý, và cần có sự đồng thuận của các nước nhập khẩu trước khi xuất sang các nước này. Ban Thư ký Công ước khẳng định, sửa đổi này sẽ khiến cho hoạt động buôn bán rác thải nhựa trên toàn cầu trở nên minh bạch hơn và được quản lý tốt hơn. Việc thông qua Công ước sửa đổi cũng sẽ khiến nhiều quốc gia thúc đẩy nỗ lực tái chế rác trong nước, thay vì xuất khẩu ra nước ngoài.