Bản hùng ca về non sông đất Việt

LÊ PHONG
Thứ Hai, 29-06-2020, 17:10

Người ta bàn nhiều về trường ca với phẩm tính trường hơi, trường sức, cảm hứng hùng tráng gắn với các sự kiện trọng đại của cộng đồng, quốc gia dân tộc. Nếu từ góc độ ấy, đặt vào lịch sử Việt Nam, có cảm giác rằng, đây là nguồn mạch sẽ sản sinh những trường ca bất hủ.

Từ các sử thi dân gian đến các trường ca hiện đại, dù biểu hiện dưới hình thức chủ đề nào, cảm hứng về các giá trị vĩnh hằng, bất diệt của con người, lịch sử, quốc gia, dân tộc vẫn là nguồn năng lượng chủ đạo duy trì sức hấp dẫn và đặc trưng của thể loại trường ca. Tuy nhiên, đó vẫn là những luận đề có tính lý thuyết, mô hình. Độc giả sẽ thấy được thuyết phục hơn khi tiếp cận với các trường ca cụ thể. Trong ý niệm đó, tôi nghĩ rằng, trường ca “Lê Lợi mài gươm” (NXB Hội Nhà văn, 2020) của Nguyễn Minh Khiêm xứng đáng là một tác phẩm đáng đọc.

Thơ - trường ca, truyện ngắn, tản văn với nhiều người là những thể loại đòi hỏi được đọc một mạch, một lần (khác với tiểu thuyết có thể đọc dứt quãng). Tuy nhiên, có thực tế là, nhiều trường ca đã đưa độc giả vào tình thế phải đọc ngắt quãng, phần do nó là thể loại trữ tình dài hơi, hợp tấu nhiều bè, với nhiều chương khúc, nhưng còn có nguyên do là sự thiếu vắng sức lôi cuốn liên tục của mạch cảm xúc. Trường ca “Lê Lợi mài gươm” quả thực đã khắc phục được tình trạng ấy khi độc giả bị tác phẩm cuốn đi trong mạch suy tư, cảm xúc hào sảng, vang âm từ ngọn nguồn thiêng liêng, hùng tráng của lịch sử dân tộc. Được cấu trúc tựa như một bản giao hưởng với năm chương: Sấm động rừng Lam, Lê Lợi mài gươm, Bên bếp lửa nhà sàn, Bàn thề Lũng Nhai, Cờ nghĩa, trường ca dẫn người đọc đi từ đau thương, căm giận trước tội ác của giặc xâm lăng đến nung nấu, ấp ủ và bừng cháy ý chí tự tôn, tự cường dân tộc, quyết tâm giành lại giang sơn Đại Việt. Những quãng nhịp trầm - lắng - day dứt đau khổ chuyển lan sang suy tư - nung nấu khắc khoải (của người chủ soái) rồi bùng lên mạnh - gấp - hào hùng - âm vang, đã kết dệt nên âm hưởng sử thi của tác phẩm. Rất ít câu - từ bị non lép là một ưu điểm của trường ca “Lê Lợi mài gươm”. Tính thống nhất, liền mạch, duy trì bởi một cảm xúc tròn đầy, mạnh mẽ và kiêu hãnh đã làm nên năng lượng của mỗi câu thơ, mỗi chương đoạn và toàn bộ tác phẩm.

“Lê Lợi mài gươm” khởi phát từ ngọn nguồn thiêng liêng, hào hùng của dân tộc, đánh thức những suy tư - cảm xúc ở hiện tại nối kết vào lịch sử. Giá trị tư tưởng, giá trị nghệ thuật mà “Lê Lợi mài gươm” mang đến sẽ là yếu tố quan trọng và thuyết phục đưa tác phẩm này vào danh sách những trường ca chất lượng không chỉ của năm 2020.

.