Lạm dụng rượu, bia đe dọa nỗ lực xóa đói giảm nghèo

Thứ Tư, 19/12/2018, 10:42:31

NDĐT - Tỷ lệ đáng kể hộ nghèo và cận nghèo ở Việt Nam đang chịu các gánh nặng kép liên quan đến rượu bia với 8,1% hộ đồng thời có người sử dụng rượu ở mức nguy hại và có thành viên bị chấn thương liên quan đến sử dụng rượu bia. Thực trạng này đang đe dọa đến tính bền vững của các nỗ lực xóa đói giảm nghèo của Chính phủ, địa phương và hộ gia đình.

Lạm dụng rượu, bia đe dọa nỗ lực xóa đói giảm nghèo

Gánh nặng kép của bia, rượu lên hộ nghèo

Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cho biết, mức tiêu thụ đồ uống có cồn bình quân đầu người Việt Nam (trên 15 tuổi) đã tăng từ 3,8 lít cồn/người/năm trong giai đoạn 2003 - 2005 lên tới 6,6 lít cồn/người/năm giai đoạn 2008 -2010, tức là đã tăng tới 74%. Trong đó, tỷ trọng tiêu thụ cồn nguyên chất từ bia đang tăng nhanh hơn từ rượu nên nguy cơ tác hại do sử dụng bia đang ngày càng gia tăng. Mặc dù mức tiêu thụ cao hơn không nhiều so với mức trung bình của thế giới nhưng Việt Nam lại là quốc gia có mức tiêu thụ đồ uống có cồn tăng nhanh qua các năm trong khi mức tiêu thụ trên toàn cầu tăng không đáng kể (từ 6,1 lít/người/năm giai đoạn 2003-2005 tăng lên 6,2 lít giai đoạn 2008-2010).

Hầu hết các hộ gia đình đều có người uống rượu bia trong 12 tháng qua và trong đó có 40% hộ gia đình có ít nhất một người uống ở mức nguy hại. Tình trạng này phổ biến hơn ở các hộ gia đình người dân tộc thiểu số, miền núi và ở nông thôn; là một trong những tác nhân ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của các thành viên và gia đình.

Rượu bia làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của các gia đình, đặc biệt với hộ nghèo và cận nghèo. Bà Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách Y tế cho biết, có 8,1% hộ đồng thời có người sử dụng rượu bia ở mức nguy hại và có thành viên bị chấn thương liên quan đến sử dụng rượu bia; gần 10% hộ đồng thời có người sử dụng rượu bia ở mức nguy hại và bị tai nạn/chấn thương/tổn thất tài sản liên quan đến rượu bia.

Cũng theo bà Hạnh, tình trạng người dân đặc biệt người dân ở các khu vực kém phát triển hơn uống ở mức có hại hiện nay là yếu tố nguy cơ ảnh hưởng bất lợi đến sự phát triển bền vững, đang góp phần gia tăng khoảng cách giàu nghèo, bất công bằng xã hội.

TS Nguyễn Huy Quang, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho biết, tác hại từ việc sử dụng rượu bia của người lớn đối với trẻ em được ghi nhận phổ biến hơn ở các hộ gia đình ở nông thôn, thu nhập thấp và có người sử dụng nhiều rượu bia. Nghiêm trọng hơn, phụ nữ và trẻ em, đồng bào dân tộc thiểu số đang là đối tượng gánh chịu tác hại từ việc sử dụng rượu bia của người chung quanh, đặc biệt là người trong gia đình. Trong đó, 50% phụ nữ cho biết người uống rượu bia nhiều gây các ảnh hưởng bất lợi nhiều nhất đến bản thân họ là người thân trong gia đình, cao gấp 7 lần so với ở nam giới (14,9%). 44,2% phụ nữ cho biết chồng/bạn tình là người uống rượu bia nhiều gây ảnh hưởng tiêu cực nhất, cao gấp 12,8 lần so với nam giới (6%) . Đồng thời, hậu quả do sử dụng rượu, bia trong đồng bào dân tộc thiểu số cũng rất đáng báo động. Người dân tộc thiểu số chịu hậu quả lớn nhất từ người uống ở mức có hại là người thân trong gia đình cao gấp 3,4 lần so với người Kinh.

Tăng cường kiểm soát rượu, bia: giảm gánh nặng kinh tế và sức khỏe

Chi phí giải quyết tác hại của rượu bia đang tạo gánh nặng cho nền kinh tế và ngân sách. Chi phí cho tiêu thụ bia của Việt Nam khoảng 3,4 tỷ USD/năm, gần 3% số thu ngân sách của cả nước, bình quân khoảng hơn 300 USD người/năm.

Tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIV vừa qua, Dự thảo Luật Phòng chống tác hại rượu, bia đã được trình và ghi nhận nhiều ý kiến trái chiều, có sự giằng xé về lợi ích kinh tế với sức khỏe, trong đó có ý kiến cho rằng, luật ra đời sẽ “khai tử” ngành bia rượu đang mang lại doanh thu 50 nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến nhấn mạnh, việc chi tiêu cho rượu, bia chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi tiêu của hộ nghèo và là nguyên nhân làm cho tình trạng nghèo đói tăng thêm. Tại Việt Nam, nếu phí tổn kinh tế do rượu, bia ở mức thấp nhất của thế giới (1,3% GDP) thì thiệt hại ước tính khoảng 65 nghìn tỷ đồng.

“Ước tính tổng gánh nặng trực tiếp của sáu bệnh ung thư mà rượu, bia là một trong những nguyên nhân cấu thành chính đã là 25.789 tỷ đồng chiếm 0,25% tổng GDP năm 2017; chi phí giải quyết hậu quả của tai nạn giao thông liên quan đến rượu, bia chiếm tới 1% GDP (khoảng 50 nghìn tỷ đồng theo GDP năm 2017). Năm 2017, chi phí của người dân cho tiêu thụ chỉ riêng đối với bia là gần 4 tỷ USD”, Bộ trưởng nói.

Bên cạnh đó, năng suất lao động xã hội bị ảnh hưởng gây thiệt hại ước tính hơn 75,4 tỷ đồng. Chưa kể các nhân lực y tế, giao thông, an ninh trật tự để giải quyết các hậu quả của rượu, bia và những chi phí gián tiếp khác.

Tại Quốc hội, rất nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội nhấn mạnh sự cần thiết của luật này để tăng cường kiểm soát tác hại của bia, rượu. Đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân (tỉnh Bình Dương) cho biết, từ 2014-2016, khi mức tiêu thụ rượu bia toàn cầu tăng không đáng kể còn lượng rượu bia người Việt tiêu thụ tăng gấp đôi. Cùng với đó, mỗi ngày tổn thất từ tai nạn giao thông do rượu bia gây ra khoảng 250 tỷ đồng, chưa kể những hậu quả nặng nề cho xã hội là không thể đo đếm. Vì thế, ông đặt câu hỏi “Chúng ta chọn bảo vệ sức khỏe nhân dân hay 50 nghìn tỷ đồng mỗi năm?”. Ông Nhân cũng khuyến cáo “Đừng quên rằng, tổn thất do bia rượu để lại lên đến 65 nghìn tỷ đồng. Như thế có khác gì kéo lùi sự phát triển của đất nước”.

ThS Trần Thị Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho biết, với việc ban hành Luật, Nhà nước sẽ tiết kiệm được chi phí giải quyết các hậu quả của rượu, bia để đầu tư các hoạt động phòng, chống tác hại của rượu, bia, nâng cao sức khỏe … góp phần phòng chống các bệnh không lây nhiễm đang ngày càng tăng như ung thư, tim mạch, huyết áp, tiểu đường, béo phì, tai nạn giao thông… góp phần quan trọng để bảo vệ sức khỏe, tính mạng người dân, giảm chi phí y tế vốn ngày càng tăng. Người dân sẽ được hưởng các lợi ích vượt trội về sức khỏe và an sinh xã hội.

TS Shin Young-soo, Giám đốc WHO khu vực Tây Thái Bình Dương nhấn mạnh, mỗi USD đầu tư cho các giải pháp phòng chống tác hại rượu bia, nhà nước sẽ thu về 9,13 USD. TS Shin Young-soo cho rằng, việc thông qua và thực thi thành công dự luật này sẽ góp phần giảm đáng kể gánh nặng về sức khỏe và kinh tế do sử dụng rượu bia gây nên cho người dân Việt Nam hiện tại và những thế hệ tương lai. Luật cũng sẽ góp phần giúp Việt Nam hiện thực hóa cam kết thực thi mục tiêu phát triển bền vững số 3.5 nhằm giảm 10% tỷ lệ sử dụng rượu bia ở mức nguy hại vào năm 2030.

LAM NGỌC