Tìm hướng giải quyết việc khởi kiện hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội

Thứ Hai, 17/04/2017, 02:19:08
 Font Size:     |        Print
 

Cán bộ BHXH kiểm tra, rà soát sổ bảo hiểm của các đơn vị trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
 Font Size:     |  

Đến nay, các cấp công đoàn trong cả nước đã tiếp nhận hàng nghìn hồ sơ doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội (BHXH) do cơ quan BHXH chuyển sang. Tuy nhiên, mặc dù số hồ sơ của hàng trăm doanh nghiệp nợ BHXH đã được gửi sang tòa án nhưng đến nay việc khởi kiện phần lớn vẫn đang dừng ở mức gửi đơn...

"Ách tắc" trong việc khởi kiện

Điều 14 Luật BHXH (sửa đổi) năm 2014 quy định rõ, tổ chức Công đoàn có quyền khởi kiện doanh nghiệp nợ, trốn đóng BHXH từ ngày 1-1-2016. Tuy nhiên, do một số vướng mắc trong việc thực hiện, nên sau hơn một năm từ khi Luật BHXH có hiệu lực, nhiệm vụ mới này vẫn chưa được phát huy.

Tính đến tháng 2-2017, các cấp công đoàn trong cả nước đã tiếp nhận hơn 1.150 hồ sơ doanh nghiệp nợ BHXH do cơ quan BHXH chuyển sang và đã có 39 Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh, thành phố nộp đơn khởi kiện 77 doanh nghiệp nợ BHXH. Tuy nhiên, trong số đó có tới 17 hồ sơ bị tòa án trả lại với lý do vụ kiện thuộc tranh chấp tập thể về quyền, chưa được cấp Chủ tịch UBND huyện giải quyết hoặc chưa có giấy ủy quyền của công đoàn cơ sở.

Tại TP Hồ Chí Minh, công đoàn đã thí điểm nộp đơn khởi kiện tại năm quận, huyện, nhưng đến nay vẫn chưa có vụ nào được đưa ra xét xử. Còn tại Đồng Nai, cuối năm 2016, LĐLĐ tỉnh đã thí điểm khởi kiện sáu doanh nghiệp nợ BHXH, bảo hiểm y tế với tổng số tiền gần bảy tỷ đồng. Và cũng như hầu hết địa phương khác, tòa án các cấp ở Đồng Nai chưa đưa vụ nào ra xét xử. Ngay sau khi LĐLĐ nộp đơn khởi kiện, cả sáu vụ kiện đều được các cấp Tòa thụ lý bình thường nhưng sau đó đều “vướng mắc” bởi hồ sơ chưa đầy đủ…

Phó Trưởng Ban Quan hệ lao động (Tổng LĐLĐ Việt Nam) Trần Thị Thanh Hà cho biết, việc các quy định của pháp luật không đồng bộ đang gây nhiều khó khăn cho công tác khởi kiện. Thí dụ, theo Bộ luật Lao động 2012 việc khởi kiện do công đoàn cơ sở thực hiện, nên công đoàn cấp trên muốn kiện thì phải được công đoàn cơ sở ủy quyền. Trong khi đó, việc xác định đây là tranh chấp tập thể về quyền hay tranh chấp tập thể vì lợi ích lại phải thông qua hòa giải, phải có văn bản giải quyết của UBND cấp quận, huyện; thậm chí phải do cấp thành phố quyết định… Tuy nhiên, những vụ trốn đóng BHXH này là những vụ xâm phạm về lợi ích công cộng, lợi ích tập thể người lao động, ảnh hưởng đến an sinh xã hội với những tình tiết đơn giản như hồ sơ xác định số nợ, thông báo số nợ, biên bản xử phạt... Đây là những vi phạm pháp luật rất rõ ràng, đơn giản và ảnh hưởng đến an sinh xã hội. Rất nhiều trường hợp người lao động ốm đau thai sản không được hưởng quyền lợi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi người lao động mà phải thông qua hòa giải là không hợp lý...

Sự không đồng bộ còn thể hiện ở Bộ luật Lao động quy định tất cả các quyền khởi kiện đều thuộc công đoàn cơ sở nhưng công đoàn cơ sở lại ngại va chạm với chủ sử dụng lao động. Khi khởi kiện LĐLĐ phải được sự ủy quyền của công đoàn cơ sở. Trong khi đó, Bộ luật Tố tụng Dân sự tương đối mở, tức là tất cả các cấp công đoàn đều có quyền được khởi kiện. Điều 2 khoản 187 Bộ luật Dân sự và Điều 32 Bộ luật Tố tụng Dân sự chưa đưa tranh chấp về BHXH vào tranh chấp tập thể hay cá nhân và có thể hiểu áp dụng theo hình thức gì cũng được.

Gỡ theo hướng nào?

Thẩm phán TAND tối cao Đặng Xuân Đào cho biết, hiện nay TAND các cấp có thẩm quyền giải quyết, xét xử các vụ án liên quan đến BHXH (hình sự, dân sự, kinh doanh thương mại, lao động…). Bộ luật Hình sự năm 1999 cũng quy định, đối với các vụ án liên quan đến lĩnh vực bảo hiểm thì tùy từng trường hợp cụ thể có thể xử lý với các tội danh khác nhau, song lại chưa có quy định riêng đối với vi phạm trong lĩnh vực BHXH. Do đó, khi Bộ luật Hình sự (sửa đổi) có hiệu lực thì vấn đề này mới có thể xử lý được.

Theo quy định của Bộ luật Lao động 2012 và Luật BHXH (sửa đổi), thì TAND các cấp có quyền giải quyết các tranh chấp liên quan đến lĩnh vực BHXH. Tuy nhiên, Khoản 3, Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2005 chỉ giải quyết các tranh chấp về hợp đồng BHXH, chứ không quy định vấn đề khởi kiện.

Mặt khác, Điểm d, Khoản 1, Điều 32 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định các tranh chấp về lao động giữa cá nhân, người lao động với người sử dụng lao động liên quan đến vấn đề BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và được giải quyết bằng những vụ án lao động, không liên quan đến hành vi trốn đóng BHXH của DN (vụ án dân sự).

Khoản 2, Điều 187 Bộ luật Tố tụng dân sự cũng quy định tổ chức đại diện tập thể lao động có quyền khởi kiện vụ án lao động trong trường hợp cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể người lao động thì có văn bản ủy quyền của tập thể người lao động hoặc công đoàn cơ sở/công đoàn cấp trên theo Luật Công đoàn… Như vậy, việc trốn đóng, nợ đọng BHXH trước hết thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Cơ quan BHXH Việt Nam với chức năng thanh tra chuyên ngành về thu sẽ có quyền thanh tra, xử phạt; nếu xử phạt chưa có tác dụng thì kiến nghị cấp cao hơn xử lý. Nếu những động thái trên không mang lại hiệu quả mới tiến hành theo thủ tục tố tụng hình sự và thực hiện theo Điều 254, 256 Bộ luật Hình sự. Do đó, TAND tối cao đã hướng dẫn Tòa án các cấp trả lại hồ sơ vụ kiện cho ngành BHXH để thực hiện việc thanh tra, xử phạt và không thụ lý hồ sơ khởi kiện của Công đoàn theo quy trình mới.

Tại cuộc làm việc mới đây, TAND tối cao đã đề xuất giải quyết vấn đề khởi kiện DN nợ BHXH theo hai hướng. Hướng thứ nhất, cơ quan BHXH vừa thực hiện chức năng thanh tra đóng BHXH, vừa thực hiện quyền khởi kiện. Nếu thực hiện theo hướng này, sẽ phải sửa một trong hai luật là Luật BHXH hoặc Luật Tố tụng dân sự; hoặc Quốc hội có riêng nghị quyết về vấn đề này. Hướng thứ hai là giao cho công đoàn cấp trên cơ sở khởi kiện, bởi nếu giao cho công đoàn cơ sở thì không thể thực hiện được, do Chủ tịch cũng như cán bộ công đoàn cơ sở là người hưởng lương của DN nên có nguy cơ bị chủ DN sa thải.

Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, hết tháng 3-2017, tổng số nợ BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trong cả nước đã lên tới 14.000 tỷ đồng, trong đó riêng số nợ BHXH của các DN đã chiếm khoảng 10.000 tỷ đồng (hơn 220 tỷ đồng nằm ở những DN phá sản, giải thể hoặc có chủ bỏ trốn năm 2015)... Có thể thấy, dù với phương án nào, thì trước mắt vấn đề xử lý nợ đọng, trốn đóng BHXH vẫn đang bị treo và thật sự là bài toán cần giải quyết sớm.

ANH THU