Tầm nhìn trong quy hoạch, phát triển giao thông (Kỳ 1)

Thứ Ba, 31/10/2017, 02:47:56
 Font Size:     |        Print
 

Cầu Rạch Miễu (tỉnh Bến Tre) vừa đưa vào khai thác đã thường xuyên kẹt xe.

Theo ý kiến của một số chuyên gia, thiếu sót cốt lõi của mạng lưới giao thông các đô thị lớn, giao thông liên kết vùng hiện nay tại Việt Nam là không đồng bộ giữa quy hoạch kiến trúc, quy hoạch không gian và quy hoạch đô thị, dẫn đến tổng thể rời rạc, không bắt kịp tốc độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Từ thực tế này, đòi hỏi các cơ quan quản lý phải cấp bách vạch ra chiến lược phát triển hạ tầng giao thông một cách đồng bộ, bền vững.

Bài 1: Điểm nghẽn hạ tầng giao thông -

Thứ trưởng Giao thông vận tải (GTVT) Nguyễn Ngọc Đông nhận định: Mạng lưới giao thông vẫn đang là điểm nghẽn phát triển kinh tế - xã hội; công tác thực hiện quy hoạch xây dựng, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch giao thông chưa đồng bộ, gây phát sinh nhu cầu đi lại lớn hơn năng lực hạ tầng giao thông, tạo ra những điểm ùn tắc mới, tiềm ẩn mất an toàn giao thông trong tương lai. Một số công trình mới đưa vào khai thác nhưng đã bộc lộ vấn đề về chất lượng; tình trạng lấn chiếm hành lang an toàn giao thông còn nhiều phức tạp,...

Chuyện từ cầu Rạch Miễu...

Ngày 19-1-2009, cầu Rạch Miễu - cây cầu dây văng đầu tiên ở vùng đồng bằng sông Cửu Long do những người thợ Việt Nam thiết kế, thi công, nối liền hai tỉnh Tiền Giang và Bến Tre chính thức được khánh thành trong niềm vui mừng khôn xiết của người dân hai tỉnh. Sau bao năm đằng đẵng chờ phà kẽo kẹt, khi cầu Rạch Miễu đưa vào khai thác, đã phá hoàn toàn thế “ốc đảo” của Bến Tre, rút ngắn đường đi từ TP Hồ Chí Minh về miền Tây theo hướng quốc lộ 60. Ngày khánh thành cầu là một sự kiện có ý nghĩa lớn đối với người dân “xứ Dừa”, nhiều người háo hức chạy ào lên cầu, tận tay nắm vào thành cầu, vuốt ve bó cáp của cây cầu bao đời mơ ước.

Tuy nhiên, sau khi khánh thành chỉ mười ngày, cầu Rạch Miễu đã bị kẹt xe nghiêm trọng, khi hàng chục nghìn lượt phương tiện đưa người dân về quê ăn Tết Nguyên đán năm 2009. Từ đó đến nay, cầu Rạch Miễu thường xuyên diễn ra tình trạng kẹt xe, ùn tắc giao thông kéo dài nhiều giờ, nhất là vào dịp lễ, Tết. Tỉnh Bến Tre đưa ra nhiều giải pháp, thậm chí đã phải tính đến phương án khảo sát để phục hồi bến phà cũ nhằm giảm tải cho cầu Rạch Miễu nhưng vẫn chưa thực hiện được. Cầu Rạch Miễu kẹt xe trong mỗi dịp lễ, Tết là nỗi ám ảnh đối với lái xe, công nhân lao động mỗi khi về quê.

Chị Lê Thị Thanh Vân, ngụ xã Bình Thới (huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre) cho biết: Tôi làm công nhân ở tỉnh Bình Dương nên mỗi khi lễ, Tết mới được nghỉ về quê. Khi qua cầu Rạch Miễu, phải chôn chân hàng giờ nhích từng chút một vì lượng xe đổ về quá đông, cầu lại hẹp. Sau ngày lễ, tranh thủ lên lúc đêm cũng không tránh khỏi kẹt xe nên rất mệt mỏi. Trước đây đi phà mất khoảng 45 phút, bây giờ bị kẹt xe, muốn qua được cầu còn mất nhiều thời gian hơn.

Ông Đàm Văn Hưng, chủ doanh nghiệp tư nhân Hương Miền Tây (chuyên kinh doanh bưởi tại huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre) chia sẻ: Mỗi ngày doanh nghiệp vận chuyển bưởi bằng xe tải đi TP Hồ Chí Minh và các tỉnh miền bắc để tiêu thụ. Trong dịp lễ, Tết, khi qua cầu Rạch Miễu thường bị kẹt xe mất một vài giờ, gây khó khăn trong việc vận chuyển hàng hóa. Một số doanh nghiệp kinh doanh xe khách, vận chuyển hàng hóa cũng không tìm được lối đi nào khác vì quốc lộ 60 qua cầu Rạch Miễu là đường độc đạo từ Bến Tre qua tỉnh Tiền Giang để lên TP Hồ Chí Minh và đi các tỉnh khác.

Nói về sự quá tải cầu Rạch Miễu, Giám đốc Sở GTVT Bến Tre Lê Văn Hoàng cho biết: Từ năm 2015, khi khánh thành cầu Cổ Chiên nối Bến Tre và Trà Vinh, trên tuyến quốc lộ 60, lượng phương tiện tăng đột biến, khiến cầu Rạch Miễu quá tải nghiêm trọng. Hiện tại, ngày thường có khoảng 14 nghìn phương tiện có thu phí qua cầu; ngày lễ, Tết, con số này tăng lên hơn 18 nghìn. Ngoài ra, chưa kể hàng chục nghìn phương tiện xe gắn máy qua cầu dẫn đến tình trạng kẹt xe thường xuyên xảy ra. Thời điểm xây dựng cầu vào năm 2002, kinh tế còn eo hẹp cho nên mới kêu gọi đầu tư xây dựng theo hình thức BOT, trong đó ngân sách nhà nước đóng góp 40%, còn lại kêu gọi nhà đầu tư góp 60% với thiết kế chỉ hai làn xe (mỗi chiều một làn, cộng thêm một làn nhỏ dành cho xe máy, không có làn riêng cho người đi bộ).

PGS, TS Nguyễn Minh Hòa, nguyên Trưởng khoa Đô thị học, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh cho rằng: Đó là do tầm nhìn hạn hẹp trong quy hoạch và chưa dự báo được sự phát triển về kinh tế - xã hội của tỉnh Bến Tre. Hiện, cây cầu này đã quá tải, muốn khắc phục chỉ có cách xây thêm cầu mới và làm được điều này sẽ hết sức tốn kém. Giá như trước đây, chúng ta có tầm nhìn vĩ mô hơn, xây cầu rộng hơn thì Rạch Miễu đã không rơi vào cảnh bế tắc như thế này.

Tình trạng ùn tắc nghiêm trọng dường như không có lối thoát, buộc các cơ quan quản lý và địa phương phải tính đến phương án xây dựng cầu Rạch Miễu mới. Theo Giám đốc Lê Văn Hoàng, tỉnh Bến Tre đã kiến nghị Chính phủ và Bộ GTVT nghiên cứu xây dựng cầu Rạch Miễu 2 để bảo đảm giao thông thông suốt trên tuyến quốc lộ 60 và tránh tình trạng kẹt xe nghiêm trọng trên cầu Rạch Miễu như hiện nay.

Theo đó, cầu Rạch Miễu 2 được dự kiến sẽ xây dựng cách cầu Rạch Miễu hiện hữu khoảng 3,7 km về phía thượng nguồn với quy mô đầu tư bốn làn xe, mặt đường rộng 17 m, tốc độ thiết kế 80 km/giờ. Thời gian chuẩn bị dự án sẽ hoàn tất vào quý IV-2018, sẽ thực hiện thi công từ quý I-2019 và hoàn thành vào đầu năm 2024. Để huy động nguồn vốn đầu tư, Ban Quản lý dự án 7 (Bộ GTVT) dự kiến vay ưu đãi từ nhà tài trợ Quỹ Hợp tác phát triển kinh tế Hàn Quốc (EDCF). Tổng kinh phí cho cầu Rạch Miễu 2 dự kiến lên tới 194,5 triệu USD (tương đương khoảng 4.435 tỷ đồng), trong đó, vốn vay ODA của EDCF hơn 153 triệu USD (gần 3.500 tỷ đồng), còn lại là vốn đối ứng.

Ngoài nguồn vốn đội cao gấp khoảng ba lần cây cầu cũ, sẽ mất hơn sáu năm từ nay đến năm 2024 (nếu suôn sẻ) khi cầu Rạch Miễu mới hoàn thành, tình trạng kẹt xe, ùn ứ giao thông sẽ ngày càng trầm trọng hơn vì lượng phương tiện dự báo còn tiếp tục tăng. Các phương tiện muốn đến xứ Dừa không còn cách nào khác lại nhích từng chút một để qua cầu Rạch Miễu, nhất là dịp lễ, Tết. Điểm nghẽn giao thông này là rào cản không nhỏ cho phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Bến Tre và các tỉnh trong khu vực.

... Đến nút thắt chia cắt đường Hồ Chí Minh

Dự án đường Hồ Chí Minh được phê duyệt quy hoạch tổng thể đi qua địa bàn 30 tỉnh, thành phố phía tây của Tổ quốc, xuyên suốt từ bắc chí nam, khởi đầu từ Pác Bó (Cao Bằng), điểm cuối là Đất Mũi (Cà Mau), tổng chiều dài toàn tuyến 3.167 km, trong đó tuyến chính dài 2.667 km và nhánh tây dài 500 km. Đường Hồ Chí Minh được phân kỳ thành ba giai đoạn đầu tư, dự kiến đến năm 2020 sẽ thông xe toàn tuyến. Đến nay, khi đường Hồ Chí Minh qua các tỉnh Tây Nguyên và Bình Phước (quốc lộ 14) hoàn thành vào năm 2015, kinh tế - xã hội các tỉnh có tuyến đường đi qua đang thật sự chuyển mình, đổi thay rõ rệt. Thời gian đi lại rút ngắn; tháo gỡ các điểm nghẽn giao thông, tạo điều kiện thuận lợi để các tỉnh thu hút đầu tư. Tuy nhiên, đường Hồ Chí Minh đoạn Chơn Thành (Bình Phước) đi Đức Hòa (Long An) đang tồn tại cảnh tắc nghẽn gây chia cắt tuyến.

Theo thiết kế, đoạn tuyến này dài khoảng 83 km, đạt tiêu chuẩn đường cấp III đồng bằng, đi qua các tỉnh Bình Phước, Bình Dương, Tây Ninh và Long An, tổng mức đầu tư hơn 2.200 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng, thiết bị gần 1.610 tỷ đồng. Ở hai đầu tuyến Chơn Thành - Đức Hòa xây dựng hai cầu vượt quốc lộ 13 và quốc lộ 22. Năm 2009, dự án triển khai thi công, nhưng đến tháng 3-2011 buộc phải đình hoãn, giãn tiến độ theo Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ nhằm kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội.

Hiện nay, đoạn Chơn Thành - Đức Hòa mới đầu tư hoàn chỉnh 10/83 km đường bằng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, 73 km còn lại mới hoàn thành phần nền đường, nhiều cầu trên tuyến vẫn trong cảnh dở dang. Theo khảo sát của chúng tôi, đoạn qua tỉnh Tây Ninh dài hơn 21 km mới thực hiện được 14 km, nhưng phần đường chưa hoàn chỉnh, mới thi công được 25% khối lượng mố của bốn cây cầu. Với thực tế dự án chưa kết thúc nhưng đã “cạn” tiền, các hạng mục dở dang trên địa bàn Tây Ninh xuống cấp nghiêm trọng, cỏ mọc um tùm, hết sức lãng phí, đồng thời gây dư luận không tốt về hiệu quả đầu tư.

Tổng Giám đốc Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh Lâm Văn Hoàng cho biết, để tháo gỡ nút thắt này, mấy năm trước, Ban đã xây dựng phương án kêu gọi xã hội hóa, đầu tư theo hình thức BOT để hoàn thiện xong phần đường kéo dài từ Chơn Thành đi Đức Hòa. Tuy nhiên, thời điểm hiện tại, do áp lực chung của BOT, các nhà đầu tư đang rất dè dặt trong việc đầu tư dự án mới, vì thế đơn vị đang trình Bộ GTVT kiến nghị Quốc hội, Chính phủ xem xét, hỗ trợ một phần bằng nguồn vốn trung hạn Nhà nước.

Trong tương lai, khi đoạn Chơn Thành - Đức Hòa thông tuyến, sẽ góp phần rất lớn trong kết nối các tỉnh khu vực miền Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long một cách hoàn chỉnh. Đặc biệt là giảm tải cho trục xương sống quốc lộ 1 và từng bước đồng bộ mạng lưới giao thông, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội cho liên kết vùng phát triển. Tuy nhiên, vốn ngân sách hiện rất khó khăn, phương án kiến nghị Quốc hội, Chính phủ hỗ trợ nguồn vốn trung hạn xem ra còn mịt mờ.

Ách tắc đoạn Chơn Thành - Đức Hòa đã khiến mạng lưới giao thông toàn khu vực chưa phát huy hết công năng, các phương tiện từ Tây Nguyên theo đường Hồ Chí Minh đi Tây Ninh, Long An và các tỉnh miền Tây phải chuyển hướng theo tỉnh lộ 741 và quốc lộ 13, vòng xuống Bình Dương, TP Hồ Chí Minh rồi mới về được miền Tây. Theo lộ trình này, các phương tiện phải “mua đường” khoảng 50 km và qua nhiều “cửa ải” trạm thu BOT. Đây cũng là tác nhân gây ách tắc giao thông thêm trầm trọng tại TP Hồ Chí Minh, tăng chi phí hàng hóa, làm giảm hiệu quả của yếu tố liên kết vùng.

(Còn nữa)

Công trình cầu dây văng Rạch Miễu (Bến Tre) được khởi công vào tháng 4-2002, tổng mức đầu tư khoảng 1.400 tỷ đồng, chiều dài toàn tuyến hơn 11 km; trong đó, phần chính của cầu khoảng 2.800 m, cầu dây văng dài 504 m với 112 bó cáp treo, khẩu độ nhịp chính 270 m, độ tĩnh không thông thuyền cao tới 37,5 m. Tuy nhiên, đáng lẽ những cây cầu quan trọng và độ dài lớn, cần tính toán xây dựng quy mô ít nhất bốn làn xe như cầu Cần Thơ. Hay nói cách khác, việc quy hoạch phải có tầm nhìn dài hạn vài chục năm. Chúng ta hoàn toàn có thể tự hào cầu Rạch Miễu là cầu dây văng đầu tiên “made in Vietnam”, song, tầm nhìn quy hoạch ngắn cho cầu dây văng dài đã khiến cho Rạch Miễu mới khai thác vài năm đã quá tải.

Bài và ảnh: NHÓM PHÓNG VIÊN THƯỜNG TRÚ TẠI TP HỒ CHÍ MINH

Chia sẻ

TIN BÀI CÙNG CHUYÊN MỤC