Thế giới thần linh trong tranh của Trần Hữu Long

Thứ Năm, 09/03/2017, 17:02:35
 Font Size:     |        Print
 

Tranh "Chúa Thượng ngàn".
 Font Size:     |  

NDĐT – Rực rỡ màu sắc, đôi bức có sự quyến rũ ám ảnh ma mị, và tất cả đều rất đẹp ngay cả trong con mắt của những người không hiểu nhiều về hội họa, đó là những ấn tượng về triển lãm tranh “Hầu đồng” của họa sĩ Trần Tuấn Long, hiện đang diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Là họa sĩ chỉ sử dụng sơn mài là chất liệu duy nhất trong sáng tác, 26 bức tranh khổ lớn đặc tả các thanh đồng thăng hoa trong nhiều giá đồng khác nhau đã được họa sĩ Trần Tuấn Long tận dụng được hết khả năng, thế mạnh và niềm yêu thích của mình trong “thế giới’ của sơn mài. 26 bức tranh được anh vẽ trong suốt 19 năm, có những bức vẽ rồi sửa đi sửa lại mất hai năm mới ưng ý.

"Đệ nhất thượng thiên".

Trần Tuấn Long kể, cơ duyên dẫn dắt anh đến với những bức tranh hầu đồng này rất tình cờ: “Tôi có một anh bạn người Mỹ, cũng là một nghệ sĩ sơn mài, hồi năm 1996 có sang Việt Nam chơi. Tôi đưa anh ấy đi thăm thú quê mình, một buổi tối, sau khi ăn tối, hai chúng tôi thả bộ loanh quanh. Đi ngang đền Vua Bà (thị xã Quảng Yên, Quảng Ninh), lúc đó đã khá muộn, chợt gặp một lễ hầu đồng bên trong đền, tôi rủ anh bạn vào xem thử. Thế là từ lúc đấy tôi bị mê hoặc bởi những sắc màu rực rỡ của buổi lễ hầu đồng. Những thanh âm rộn ràng, không gian ngập tràn ảo giác nghệ thuật lúc nửa đêm… tất cả đã chạm vào cảm xúc của tôi. Ngay lúc đó tôi đã nghĩ là mình phải vẽ để thỏa mãn bản thân mình”.

"Ông Hoàng Bảy".

Những bức tranh đặc tả chân dung các thanh đồng giữa màu sắc của buổi hầu đồng, của khói hương, tranh thờ, ánh lửa, vàng hương, những sơn son thếp vàng, những rực rỡ lụa là gấm nhung… Điểm nhấn của các bức tranh là đôi mắt của thanh đồng, mỗi bức một vẻ khác nhau, khi đang say giữa khúc nhạc chầu văn, lúc tưởng chừng đang phiêu diêu chốn linh thiêng xa vời, lúc lại sắc lẹm với ánh nhìn chói gắt…. Trần Tuấn Long cho biết, khuôn mặt là phần khó nhất trong mỗi bức chân dung, và đôi mắt là chi tiết lấy đi của anh nhiều thời gian và công sức nhất, nhưng cũng là phần anh ưng ý nhất: “Nắm bắt được thần thái của của các thanh đồng giỏi và thể hiện được trên tranh là rất khó. Mỗi một nhân vật lại có một sắc diện, thần thái, biểu hiện khác nhau…”

Trần Tuấn Long cũng tự nhận mình là người tín tâm, kể từ lần gặp gỡ đó. Tình yêu dành cho tín ngưỡng dân gian này được anh thể hiện hết vào tranh vẽ. Tìm hiểu nhiều, biết nhiều, nhưng Trần Tuấn Long vẫn tự nhận: “Tôi chỉ là một người bị mê hoặc bởi những loại hình nghệ thuật tổng hợp từ trang phục, biểu diễn, đến âm nhạc… Tôi muốn mang đến cảm xúc, cái nhìn của một họa sĩ thời hiện tại đối với hầu đồng ngày nay. Sau này tôi vẫn tiếp tục vẽ về đạo Mẫu, về chủ đề văn hóa tín ngưỡng mà tôi gắn bó”.

"Ông Hoàng Mười".

Sơn mài vốn là chất liệu không có thế mạnh trong sự phong phú màu sắc. Nhưng với Trần Tuấn Long, cái gì cũng có thể thử được, màu sắc luôn là một cuộc chơi thú vị với anh. Họa sĩ kể: “Sơn mài bị hạn chế về màu sắc, chỉ có mấy màu cơ bản. Nhưng tôi biết chỉ cần màu bằng chất vô cơ, là không bị sơn ta “giết”, tức là bị thâm, cho nên tôi thử tất cả các màu. Tôi ra Nguyễn Khuyến, chọn một số màu sơn dùng trong xây dựng về vẽ thử. Kết quả ra được đúng những màu tôi ưng ý, mà vẫn giữ được màu tươi, chẳng hạn như màu tím. Cho nên màu sắc trong sơn mài bây giờ rất phong phú, sơn dầu có màu gì là sơn mài có màu đó, thậm chí sơn mài còn hay hơn vì biểu đạt được độ sâu, độ bóng”. Với họa sĩ, màu sắc trong tranh của anh vừa hữu hình, vừa vô hình. Hữu hình là những màu sắc cụ thể. Vô hình là màu đen, ở mỗi góc nhìn, mỗi góc phản chiếu ánh sáng khác nhau lại toát lên những vẻ khác nhau.

"Cô Chín".

Trong bộ tranh “Hầu đồng” của Trần Tuấn Long, ngược lại với những bức chân dung được mô tả kỹ lưỡng, công phu, từ độ mịn của da, độ sắc sảo của đôi mắt, độ mượt mà êm dịu của nhung lụa hay bóng bẩy của satin, thì nền lại là những mảng tranh dân gian vẽ thô mộc, cũng có bức nền đen được gắn những đồng tiền âm dương đặc trưng – điều chưa thấy ở tranh sơn mài. Anh giải thích, đó là để nêu bật chủ thể trong tranh, một thanh đồng rực rỡ mà lại ở trong một không gian cũng được mô tả cầu kỳ trau chuốt thì sẽ không nổi bật.

Trước đây, anh đã dự kiến tổ chức triển lãm vào năm 2015, nhưng do Bảo tàng Mỹ thuật lúc đó đã kín lịch cho nên phải lùi đến tận đầu năm 2017. Nhưng lại rất may là vào cuối năm 2016, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể thế giới, cho nên triển lãm vào thời điểm này lại rất phù hợp. Hiện tại, một đối tác ở Đài Loan đang mời họa sĩ Trần Tuấn Long đưa các tác phẩm “Hầu đồng” sang triển lãm ở đó. Tuy nhiên, họa sĩ cho biết, điều đó còn phụ thuộc vào việc bán được tác phẩm ở triển lãm hiện nay như thế nào. “Nếu bán được nhiều quá thì tôi lại không đủ tranh mang đi Đài Loan trưng bày được” – anh cho biết.

TUYẾT LOAN