Dư thừa nhà tái định cư

Thứ Hai, 02/07/2018, 20:28:41
 Font Size:     |        Print
 

Bảy năm sau khi hoàn thành, khu tái định cư Vĩnh Lộc B (huyện Bình Chánh) mới chỉ bố trí được 479 trong tổng số 1.939 căn hộ cho người dân thành phố.

Tại TP Hồ Chí Minh đang có một nghịch lý: Trong khi nhu cầu nhà ở của người dân còn rất lớn thì lại có gần 14 nghìn căn hộ, nền đất tại các dự án tái định cư bị bỏ trống. Đây chính là hệ lụy trong chính sách tái định cư chưa sát với thực tế đời sống, gây lãng phí cho ngân sách, tạo thêm bức xúc cho người dân…

Lãng phí lớn

Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, từ năm 2006 đến 2017, TP Hồ Chí Minh đã đầu tư xây dựng và dùng ngân sách để mua lại hơn 40 nghìn căn hộ và nền đất tái định cư để bố trí cho các hộ dân bị ảnh hưởng trong các dự án. Trong đó, đã bố trí hơn 26 nghìn căn hộ và nền đất, chiếm khoảng 65%; còn dư gần 14 nghìn suất tái định cư tương đương với 35% chưa bố trí sử dụng, hiện Nhà nước đang quản lý.

Tại dự án khu tái định cư Vĩnh Lộc B (huyện Bình Chánh), kết quả kiểm tra của Kiểm toán Nhà nước cho thấy, từ năm 2004, với mục tiêu phục vụ tái định cư các hộ dân thuộc chương trình nâng cấp đô thị, TP Hồ Chí Minh đầu tư xây dựng khu tái định cư này với quy mô 531 nền đất và 2.240 căn hộ (sau giảm xuống còn 1.939 căn) trên khu đất 30,9 ha có hạ tầng đồng bộ, tổng mức đầu tư 542,68 tỷ đồng, sau nâng lên 847,76 tỷ đồng; tiến độ đầu tư dự kiến trong hai năm 2004 - 2005. Tuy nhiên, do xây dựng chậm đã làm tăng ít nhất 519 tỷ đồng, bằng 195,7% tổng mức đầu tư ban đầu. Bảy năm sau khi hoàn thành, khu tái định cư Vĩnh Lộc B mới chỉ bố trí được 479 trong tổng số 1.939 căn hộ, đạt 24,7%.

Cũng theo Kiểm toán Nhà nước, hàng nghìn căn hộ tái định cư tại TP Hồ Chí Minh không có người ở, gây lãng phí rất lớn. Trong đó, một số khu nhà có thời gian đầu tư kéo dài, việc bố trí tái định cư chậm, thậm chí một số khu nhà không bố trí được, chi phí vận hành cao, hiệu quả thấp, gây lãng phí nguồn vốn từ ngân sách.

Lý giải nguyên nhân dẫn đến dư thừa nhà tái định cư, tại buổi làm việc giữa HĐND với UBND thành phố mới đây, ông Trần Trọng Tuấn, Giám đốc Sở Xây dựng thành phố cho rằng, có hai nguyên nhân chính khiến thành phố thừa gần 14 nghìn căn hộ nền đất tái định cư. Thứ nhất là do có sự thay đổi về chính sách, pháp luật về bồi thường, tái định cư. Trước đây, khi chính sách bồi thường, tái định cư chưa sát với giá thị trường thì gần như toàn bộ người dân đồng ý nhận căn hộ. Tuy nhiên, sau này khi chính sách bồi thường, tái định cư đã sát với giá thị trường thì rất nhiều người dân nhận tiền để tự lo nơi ở mới, chỉ những trường hợp không đủ tiền mua nhà ở thương mại thì mới nhận căn hộ tái định cư. Điều này đã dẫn đến việc thừa căn hộ so với nhu cầu đăng ký ban đầu của người dân.

Thứ hai, là do quá trình bố trí, tái định cư chưa sát với đời sống của người dân. Có tình trạng nơi tái định cư quá xa với nơi ở cũ, có nơi thì điều kiện sinh hoạt không thuận lợi…Tái định cư không chỉ là nơi ở mà còn là không gian sống, làm việc, đi lại; là phong tục, tập quán của người dân…

Chính sách phải sát hợp thực tế

Với số căn hộ, nền đất tái định cư đang để trống, trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục giữ lại hơn 8.500 căn hộ và nền đất giao cho các quận, huyện bố trí tái định cư cho người dân bị giải tỏa trong 153 dự án thành phố đã và đang chuẩn bị triển khai. Số còn lại với gần 5.500 căn hộ và nền đất sẽ được bán đấu giá để thu hồi vốn thực hiện các chương trình khác.

Tuy nhiên, theo Luật sư Bùi Quang Tín (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh), việc bán đấu giá các căn tái định cư với giá hiện tại có thể Nhà nước chỉ hưởng phần đóng thuế, phần này không nhiều. Trong khi đó, các chủ đầu tư mới là người hưởng lợi lớn. Giá suất tái định cư chắc chắn đã được Nhà nước áp sẵn, khi chuyển sang nhà ở thương mại, người dân sẽ thiệt hại. Chưa kể chất lượng nhà tái định cư sẽ không bằng nhà thương mại. Đó cũng là bài toán “con gà và quả trứng” trong việc thanh toán tiền giải tỏa cho dân hay xây nhà tái định cư tại chỗ để bán mà Nhà nước cần cân nhắc. Chủ đầu tư các dự án này chắc phải hưởng lợi thì mới làm. Việc thông qua cách tính thuế, các nội dung bên trong cần rõ ràng, minh bạch, tránh để một bên hưởng lợi còn người dân và Nhà nước thiệt thòi.

Nhiều chuyên gia cho rằng, có sự thiếu khoa học trong việc xây dựng, bố trí các nhà tái định cư. Số lượng, quy mô, tính chất, điều kiện của các nhà đất tái định cư thường không được tính toán phù hợp cho tất cả mọi đối tượng trong dự án thu hồi đất. Trong số hộ dân bị giải tỏa có nhiều nhóm dân cư khác nhau về nhiều mặt, nhưng khi bố trí nhà tái định cư thì gần như tất cả các dự án đều chỉ chú ý đến diện tích nhà và giá tiền, các yếu tố khác không được đề cập. Thực tế, nhiều hộ dân thà nhận tiền để đi ở thuê, chứ không chịu nhận nhà tái định cư, do nơi ở và điều kiện sống thay đổi khiến họ không tìm được công việc như trước và thu nhập bị giảm sút, khiến chất lượng sống của họ sau giải tỏa chẳng những không được nâng lên mà còn giảm đi nhiều.

Theo chuyên gia Võ Đình Trí, giảng viên Trường đại học kinh tế TP Hồ Chí Minh, thay vì thực hiện chính sách đền bù tái định cư bằng những chính sách như hiện nay thì Nhà nước nên xem xét, thực hiện song song hai giải pháp: Đền bù theo giá tiệm cận với giá thị trường và phát triển nhà ở xã hội cho thuê, bù đắp bằng quyền chọn cho những người bị di dời khi họ muốn thuê nhà ở xã hội. Khi có được quyền chọn thuê nhà ở xã hội cùng với mức đền bù thỏa đáng, sự lựa chọn của những người dân bị di dời sẽ dễ dàng hơn. Quyền chọn thuê nhà ở xã hội khi đó coi như là phần bù đắp cho rủi ro bị di dời. Dĩ nhiên, với điều kiện là chất lượng các khu nhà ở xã hội cho thuê phải bảo đảm, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về xây dựng cũng như các điều kiện hạ tầng cần thiết. Cuộc sống của người dân được cải thiện tốt hơn về nhiều mặt, trong đó có các yếu tố quan trọng như khả năng tìm được công việc phù hợp, thu nhập, diện tích nhà bình quân đầu người, chất lượng sống, điều kiện đi lại, mức độ an ninh…

VŨ NGUYÊN