Công khai, minh bạch các dự án đầu tư theo hình thức PPP

Thứ Năm, 09/11/2017, 21:28:11
 Font Size:     |        Print
 

Đường Phạm Văn Đồng, hướng kết nối giao thông của TP Hồ Chí Minh với các tỉnh Tây Nguyên, miền trung được đầu tư xây dựng theo hình thức BT đã góp phần giảm ùn tắc giao thông 50% so với trước đây tại khu vực này.
Việc huy động nguồn vốn đầu tư theo hình thức đối tác công tư - PPP (BOT, BT, BLT) tại TP Hồ Chí Minh thời gian qua đã giúp thành phố có sự đột phá về hạ tầng giao thông, giải quyết nhiều bức xúc cho người dân về môi trường sống. Tuy nhiên, hình thức đầu tư này đã bộc lộ nhiều hạn chế, gây bức xúc cho xã hội, cần sớm được tháo gỡ.

Thay đổi bộ mặt đô thị

Có người ví đại lộ Phạm Văn Đồng như một mũi tên trúng hai mục tiêu: vừa phát triển giao thông, vừa chỉnh trang thay đổi bộ mặt đô thị thành phố. Dự án được khởi công từ năm 2008, thông xe toàn tuyến vào năm 2016. Đây là tuyến đường nội đô rộng từ 30 đến 65 m (tương đương 6 - 12 làn xe) được một tập đoàn đầu tư theo hình thức BT (xây dựng - chuyển giao). Tuyến đường kết nối từ sân bay Tân Sơn Nhất, đi qua địa bàn các quận Tân Bình, Gò Vấp, Bình Thạnh, Thủ Đức, nối liền với quốc lộ 13, quốc lộ 1 đi các tỉnh Bình Dương, Đồng Nai. Đây là cửa ngõ phía đông bắc, hướng kết nối giao thông của thành phố với các tỉnh Tây Nguyên và miền trung. Nhờ tuyến đường mới này, các tuyến đường khác như Kha Vạn Cân, Đinh Bộ Lĩnh, Phan Văn Trị... đã giảm ùn tắc giao thông đến 50% so với trước đây.

Một công trình giao thông khác cũng đã góp phần thay đổi diện mạo đô thị thành phố là cầu Phú Mỹ. Năm 2009, khi cầu Phú Mỹ hoàn thành, không chỉ nối liền hai bờ sông Sài Gòn phía quận 7 và quận 2 mà còn góp phần hoàn thiện hệ thống đường vành đai, tạo động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội phía đông và phía nam thành phố. Cây cầu cũng kết nối với các tuyến đường trục chính đô thị như đường vành đai số 2, liên tỉnh lộ 25B (nay là đường Đồng Văn Cống), tạo nên một hành lang lưu thông mới của trục vận tải từ miền bắc, miền trung đi về phía đồng bằng sông Cửu Long, giảm bớt áp lực lưu thông xuyên qua nội đô thành phố… Theo Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư Sử Ngọc Anh, chỉ tính trong giai đoạn 2015 - 2017, thông qua hình thức BT, thành phố đã huy động được 20.338 tỷ đồng từ khu vực tư nhân để đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện ngân sách thành phố còn hạn chế. Qua triển khai, thành phố đã hoàn thành những dự án như: cầu Phú Mỹ 2, cầu Sài Gòn 2, mở rộng xa lộ Hà Nội, đường Phạm Văn Đồng, Nhà máy xử lý nước thải Tham Lương - Bến Cát…

Công khai, minh bạch để tránh thất thoát

Tiến sĩ Huỳnh Thế Du, Đại học Fulbright Việt Nam cho biết: Trong điều kiện hiện nay, nguồn lực lớn nhất cho sự phát triển của thành phố vẫn là khai thác giá trị từ đất đai. Song, đây cũng là phương án mang nhiều rủi ro. Thời gian qua, khi thực hiện các dự án theo hình thức BT, thành phố triển khai theo phương thức đổi đất lấy hạ tầng. Nhà đầu tư thường được lựa chọn theo phương thức chỉ định thầu chứ không qua đấu thầu công khai. Hình thức nêu trên rất rủi ro do năng lực tài chính có hạn cho nên các nhà đầu tư phụ thuộc quá nhiều vào khoản tiền vay ngân hàng. Bình thường không sao, nhưng khi lãi suất ngân hàng biến động, ngay lập tức tiến độ dự án bị ảnh hưởng, tính rủi ro tăng lên. TS Huỳnh Thế Du khuyến nghị, thành phố không nên thực hiện việc đổi đất lấy hạ tầng nữa. Phương thức hợp lý hơn là hãy bán đấu giá độc lập quyền sử dụng đất rồi lấy tiền thanh toán hợp đồng BT theo tiến độ.

Tương tự, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản thành phố Lê Hoàng Châu cũng cho rằng, phương thức chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư các khu đất đắc địa hoặc theo hình thức BT, BOT trong thời gian qua đã bộc lộ nhiều hạn chế, dẫn đến phát sinh tiêu cực, lợi ích nhóm, tác động đến môi trường đầu tư kinh doanh và lợi ích xã hội. Ông Châu kiến nghị, cần đấu giá công khai, đấu thầu rộng rãi trong nước, hoặc đấu thầu rộng rãi quốc tế để lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đối với các dự án hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông, chỉnh trang; phát triển đô thị theo phương thức xã hội hóa đầu tư, dưới hình thức hợp tác công tư (PPP), kể cả đối với các khu đất “vàng” trong quá trình thực hiện thu hồi quỹ đất do sắp xếp lại, xử lý trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh mà tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước.

Theo nhiều chuyên gia, để hạn chế tình trạng thất thoát, lợi ích nhóm từ các hình thức kêu gọi hợp tác công tư, cách tốt nhất là phải hoàn thiện thể chế pháp lý. Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư Sử Ngọc Anh cho rằng, hiện nay, mặc dù đã có Nghị định 15/2015/NĐ-CP của Chính phủ về đầu tư theo hình thức đối tác công tư, quy định nhiều hình thức hợp đồng (BTL, BLT, BOO...), nhưng nhà đầu tư, các sở, ngành quản lý có xu hướng kêu gọi đầu tư theo hình thức BT, trả bằng đất trong khi quỹ đất phục vụ mục đích xã hội hóa không còn nhiều. Việc huy động nguồn lực từ đất cũng còn nhiều hạn chế, kể cả quỹ đất sạch để đấu giá, thu tiền sử dụng đất cho ngân sách. Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) Hoàng Mạnh Phương cũng thừa nhận, là cơ quan soạn thảo xây dựng Nghị định 15 (sửa đổi), nhưng trong quá trình thực hiện gặp rất nhiều lúng túng; trong đó có quy định vừa lựa chọn nhà đầu tư vừa lựa chọn quỹ đất để thanh toán hợp đồng. Hiện nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang xây dựng dự thảo Nghị định 15 (sửa đổi) quy định phải làm rõ dự toán, thiết kế dự án trước khi lựa chọn nhà đầu tư. Đồng thời, đưa các đơn vị tư vấn độc lập vào quá trình thực hiện dự án BT. Ngoài ra, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang nghiên cứu phương án tham mưu Chính phủ xây dựng luật về đầu tư BT từ việc nâng tầm Nghị định 15.

Nhìn nhận những mặt hạn chế của việc kêu gọi đầu tư theo hình thức BT, Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thành Phong, cho biết: Hiện nay thành phố có những khu đất đẹp, đắc địa đang có nhiều nhà đầu tư quan tâm, nếu không quản lý tốt dễ dẫn tới tiêu cực, cho nên thành phố thống nhất chủ trương phải đấu giá các khu đất “vàng”. Ngoài ra, việc thanh toán quỹ đất cho dự án BT (xây dựng - chuyển giao) cũng phải được tính toán cẩn thận, cân đối kỹ lưỡng. Sắp tới, Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố sẽ xây dựng và công khai danh mục quỹ đất để thanh toán cho các hợp đồng BT.

TÙNG QUANG

Chia sẻ