Nấc thang căng thẳng mới

Thứ Ba, 06/11/2018, 09:20:12
 Font Size:     |        Print

Theo đúng kế hoạch, gói trừng phạt mới nhất của Mỹ, nhắm chủ yếu vào khu vực tài chính và dầu mỏ của Iran, chính thức có hiệu lực ngày 5-11. Washington tuyên bố, đây là những biện pháp mạnh mẽ nhất, trong khi Tehran cũng sẵn sàng có những giải pháp ứng phó và đáp trả. Bước đi của Nhà trắng bị nhiều bên chỉ trích là sai lầm, đẩy căng thẳng giữa Mỹ với Iran lên nấc thang mới.

Theo thông báo của Bộ Tài chính Mỹ, kể từ ngày 5-11, hơn 700 cá nhân và thực thể đã bị liệt vào danh sách trừng phạt liên quan Iran. Đây là gói biện pháp thứ hai kể từ khi Washington khôi phục trừng phạt Tehran sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân lịch sử ký với Iran năm 2015, mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA). Theo đó, các lệnh trừng phạt được tái áp đặt trong các lĩnh vực xuất khẩu dầu mỏ, năng lượng, đóng tàu vận tải, ngân hàng và nhiều ngành kinh tế cốt lõi khác của Iran; tác động trực tiếp các ngân hàng, công ty, doanh nghiệp của các nước đang có quan hệ hợp tác, kinh doanh với Iran, trừ các công ty thuộc tám quốc gia và vùng lãnh thổ tạm thời được hưởng quyền miễn trừ. Bộ Tài chính Mỹ cũng gửi cảnh báo tới mạng kết nối ngân hàng toàn cầu SWIFT về nguy cơ đối mặt lệnh trừng phạt từ Mỹ nếu cung cấp dịch vụ cho các thực thể Iran có tên trong “danh sách đen” nêu trên.

Với việc khôi phục trừng phạt hầu hết các lĩnh vực Mỹ từng dỡ bỏ theo cam kết trong JCPOA, vòng trừng phạt thứ hai này đã phản ánh rõ nét mục tiêu của Nhà trắng là siết chặt “gọng kìm” trong mọi lĩnh vực của quốc gia Hồi giáo, nhằm phá vỡ các kênh hợp tác với bên ngoài của Iran, qua đó gây sức ép, buộc Tehran nhượng bộ trước đòi hỏi của Washington về “những thay đổi lớn” ở Iran. Cũng qua các biện pháp trừng phạt lần này, mà Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ M.Pompeo tuyên bố là “mạnh mẽ nhất từ trước tới nay”, Washington hy vọng, ảnh hưởng và vai trò của Tehran ở Trung Đông sẽ giảm sút, khi giá trị xuất khẩu dầu mỏ của Iran giảm nhanh, dần xuống bằng không, khiến kinh tế kiệt quệ, dư luận trong nước bất an...

Dù giới lãnh đạo Iran nhiều lần trấn an dư luận trong nước và Tehran cũng nhận được sự ủng hộ từ nhiều bên tham gia ký kết JCPOA, song vẫn không thể phủ nhận rằng, đợt tiến công toàn diện và mạnh mẽ lần này từ Mỹ đang đặt nền kinh tế Iran trước nguy cơ một “cú sốc” toàn diện, do bị triệt tiêu hầu hết nguồn thu từ dầu mỏ. Ngay khi Nhà trắng mới thông báo áp đặt trở lại các biện pháp trừng phạt Iran, một số nước, chủ yếu ở châu Âu, đã buộc phải ngừng hoạt động giao dịch mua dầu của Iran, khiến lượng dầu xuất khẩu của quốc gia Trung Đông này giảm nhanh. Một số đồng minh của Mỹ ở châu Á cũng đã ngừng nhập khẩu dầu thô của Iran. Vì vậy, Iran khó tránh khỏi khó khăn về trung và dài hạn khi nguồn thu từ dầu giảm, đồng nội tệ xuống giá, đời sống người dân khó khăn, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao... Nhiều ý kiến dự báo, lượng dầu xuất khẩu của Iran có thể giảm tới hai phần ba, nền kinh tế suy giảm 3% trong năm nay và 4% năm 2019. Trong khi đó, Iran hiện là thành viên sản xuất dầu mỏ lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), vì thế, các biện pháp trừng phạt của Mỹ nhắm tới lĩnh vực dầu mỏ của Iran có nguy cơ đe dọa sự cân bằng thị trường dầu thô toàn cầu.

Tuy nhiên, cùng với những nỗ lực thúc đẩy hợp tác của Tehran, thiện chí và sự ủng hộ của các đối tác tiếp tục là yếu tố để người dân Iran không quá bi quan về triển vọng kinh tế đất nước. Thực tế, những khách hàng lớn mua dầu của Iran, trong đó có Trung Quốc, Ấn Độ hay Thổ Nhĩ Kỳ, sẽ không dễ dàng chấp thuận cắt đứt hoàn toàn quan hệ với Iran; và Mỹ sẽ phải có điều chỉnh linh hoạt, phù hợp thực tế. Hồi cuối tháng 8, Ủy ban châu Âu từng phê chuẩn gói viện trợ tài chính, thể hiện thiện chí và cam kết của Liên hiệp châu Âu (EU) về duy trì hợp tác với Iran bất chấp sức ép từ Mỹ.

Các biện pháp trừng phạt đơn phương của Mỹ không những bị Iran lên án mạnh mẽ, mà cũng không được cộng đồng quốc tế ủng hộ. Ngay cả các đồng minh thân cận của Mỹ, như Anh, Pháp, Đức cũng chỉ trích gay gắt quyết định tái áp đặt trừng phạt của Mỹ chống Iran, đồng thời cam kết bảo vệ các doanh nghiệp châu Âu có quan hệ hợp tác, kinh doanh với Iran. Thậm chí ở Mỹ, những ý kiến phản đối ngày một gia tăng, coi hành động trừng phạt là sai lầm và chắc chắn thất bại.

Nhìn từ thực tế và khả năng chống chọi các lệnh trừng phạt của Mỹ thời gian qua, giới quan sát cho rằng, chính quyền Tehran vẫn có thể có những bước đi chủ động, kịp thời để thích nghi và ứng phó đợt tiến công thứ hai từ Mỹ, trong khi Mỹ lại bị chỉ trích vì sử dụng các biện pháp đơn phương không được cộng đồng quốc tế ủng hộ. Điều đáng lo ngại là, Mỹ rất có thể rơi vào tình huống “chơi dao hai lưỡi” khi gắn vấn đề dầu mỏ với chính trị ở khu vực “chảo lửa” Trung Đông vốn đã rất nhạy cảm và nóng bỏng.

NINH SƠN

Chia sẻ