“Sóng gió” quan hệ đồng minh

Thứ Tư, 11/10/2017, 02:08:11
 Font Size:     |        Print

Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ rơi vào cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng sau khi cơ quan công tố Thổ Nhĩ Kỳ phát lệnh bắt giữ một nhân viên người địa phương làm việc cho Lãnh sự quán Mỹ tại Istanbul. Đại sứ quán Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ đã quyết định ngừng cấp thị thực không nhập cư cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ. Chính quyền Ankara cũng ngay lập tức có hành động đáp trả tương tự.

Quan hệ giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ căng thẳng kể từ khi xảy ra vụ đảo chính bất thành của quân đội tại Thổ Nhĩ Kỳ hồi tháng 7-2016. Chính quyền Ankara cáo buộc giáo sĩ sống lưu vong tại Mỹ F.Gulen chủ mưu vụ này. Phía Mỹ thì từ chối dẫn độ vị giáo sĩ về Thổ Nhĩ Kỳ vì cho rằng những bằng chứng mà Ankara đưa ra nhằm vào ông Gulen chưa rõ ràng và thiếu thuyết phục. Thổ Nhĩ Kỳ nhiều lần lên tiếng cáo buộc Mỹ đứng đằng sau vụ đảo chính bất thành tại Istanbul, trong khi đáp lại, Mỹ chỉ trích mạnh mẽ về các hành động trấn áp mạnh tay của chính quyền Ankara đối với lực lượng đối lập ủng hộ phe đảo chính. Mới đây, việc Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ một nhân viên lãnh sự quán Mỹ với cáo buộc liên hệ với giáo sĩ Gulen đã khiến “giọt nước tràn ly”. Washington lên án việc bắt giữ này là không có căn cứ và làm tổn hại quan hệ giữa các đồng minh trong NATO.

Sau vụ bắt giữ, phái bộ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ và phái bộ Thổ Nhĩ Kỳ tại Mỹ đã lần lượt trả đũa nhau bằng việc ngừng cấp thị thực không nhập cư cho công dân của hai nước. Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ triệu Bí thư của Đại sứ quán Mỹ và kêu gọi Washington chấm dứt các biện pháp đáp trả nhằm tránh gây căng thẳng không cần thiết. Các biện pháp đáp trả của hai bên đã khiến tỷ giá đồng nội tệ của Thổ Nhĩ Kỳ giảm 2,4% và chỉ số chứng khoán chính giảm 4,7%. Hiệp hội Công nghiệp và Doanh nhân Thổ Nhĩ Kỳ (TUSIAD) cảnh báo, bất đồng giữa Ankara và Washington sẽ gây phương hại cho các mối quan hệ kinh tế - xã hội, văn hóa và học thuật giữa hai bên.

Quyết định của Mỹ ngừng cấp thị thực không nhập cư cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ đã vấp phải sự phản đối của Ankara. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho rằng, động thái từ phía Mỹ "gây quan ngại", đồng thời cho biết Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ đã liên hệ với phía Mỹ để xem xét lại quyết định nêu trên. Tổng thống Erdogan nhấn mạnh rằng, Thổ Nhĩ Kỳ là một nhà nước pháp quyền, dựa trên nguyên tắc "có đi có lại". Tuy nhiên, Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ John Bass tuyên bố, thời gian ngừng cấp thị thực cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ phụ thuộc các cuộc đối thoại giữa chính phủ hai nước liên quan việc các nhân viên lãnh sự quán Mỹ là người địa phương bị nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ thời gian qua; cam kết của Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ trong việc bảo vệ các cơ sở và nhân viên ngoại giao Mỹ ở đây. Nhà ngoại giao Mỹ đồng thời lưu ý đây không phải là lệnh cấm thị thực nhập cảnh cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ. Theo quy định của chính quyền Mỹ, thị thực không nhập cư được cấp cho những người tới Mỹ với mục đích du lịch, khám, chữa bệnh, kinh doanh cũng như làm việc và học tập trong khoảng thời gian xác định. Trong khi đó, phía Thổ Nhĩ Kỳ hoài nghi động thái của Mỹ buộc Ankara phải xem xét lại những cam kết về an ninh của Washington đối với các cơ quan ngoại giao và nhân viên ngoại giao của Thổ Nhĩ Kỳ tại Mỹ. Vì thế, bất chấp phản ứng ngừng cấp thị thực của Mỹ, cơ quan công tố Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục phát lệnh triệu tập nhân viên người địa phương thứ hai đang làm việc cho Lãnh sự quán Mỹ ở Istanbul, sau khi vợ và con gái người này bị tạm giam và thẩm vấn do nghi ngờ là thành viên một nhóm có liên hệ với giáo sĩ Gulen.

Thực tế gần đây, quan hệ giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ xấu đi do quyết định của Mỹ tăng cường vũ trang cho lực lượng người Kurd tại Syria chiến đấu chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS). Ankara lâu nay coi lực lượng người Kurd là "những phần tử khủng bố". Trong khi đó, Washington cũng cáo buộc nhiều quan chức Thổ Nhĩ Kỳ vi phạm các biện pháp trừng phạt tài chính đối với Iran, trong đó có cựu Bộ trưởng Kinh tế D.Ca-glay-an, một cựu quan chức có mối quan hệ gần gũi với Tổng thống Erdogan. Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, các cáo buộc này mang động cơ chính trị nhằm chống Ankara. Thêm vào đó, việc Thổ Nhĩ Kỳ bắt tay hợp tác với Nga đã “chọc giận” Mỹ. Bộ Quốc phòng Mỹ từng chỉ trích kế hoạch của chính quyền Ankara mua các hệ thống tên lửa phòng không S-400 do Nga sản xuất, thay vì đầu tư vào những hệ thống vũ khí của NATO. Chưa kể từng là đồng minh và đứng cùng chiến tuyến trên chiến trường Syria, song Thổ Nhĩ Kỳ đã “qua mặt” Mỹ, quay sang hợp tác với Nga trong việc tìm giải pháp cho cuộc khủng hoảng ở Syria.

Là đồng minh quan trọng của Mỹ ở Trung Đông, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn sẽ là nhân tố không thể thiếu được trong chiến lược duy trì ảnh hưởng của Washingtontại khu vực có vị trí địa - chính trị chiến lược này. Những căng thẳng gần đây trong quan hệ giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ khiến dư luận hoài nghi về sự gắn kết chiến lược trong mối quan hệ giữa hai nước. Washington và Ankara đang đứng trước thử thách mới và “sóng gió” trong mối quan hệ đồng minh này có thể sẽ đẩy các cuộc khủng hoảng trong khu vực đi theo một chiều hướng khác khó đoán định.

THÁI THANH

Chia sẻ