Nấc thang căng thẳng mới

Thứ Sáu, 10/05/2019, 04:36:24

Tuyên bố của Iran đình chỉ thực thi một số cam kết trong thỏa thuận hạt nhân mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) như một đòn giáng trả mạnh mẽ vào các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ, đẩy quan hệ giữa Tehran với Washington lên nấc thang căng thẳng mới.

Vùng Vịnh lại “nổi sóng” khi cả Mỹ và Iran đều đang sẵn sàng cho các màn đáp trả lẫn nhau đe dọa “số phận” mong manh của thỏa thuận hạt nhân Iran.

Mối quan hệ giữa Mỹ và Iran “căng như dây đàn” sau khi Tổng thống Iran H.Rouhani tuyên bố Tehran sẽ khởi động trở lại việc làm giàu urani nếu trong vòng 60 ngày, các cường quốc thế giới không bảo vệ những lợi ích của Tehran trước lệnh trừng phạt của Mỹ. Điều này có nghĩa Iran sẽ tạm ngừng chuyển urani đã làm giàu và nước nặng ra nước ngoài theo thỏa thuận hạt nhân, nhằm bảo đảm rằng các đối tác còn lại cũng thực hiện đúng những cam kết trong thỏa thuận.

Động thái bất ngờ từ phía Iran nêu trên dường như nhằm đáp trả việc Mỹ tuyên bố đang triển khai tàu sân bay USS Abraham Lincoln và một phi đội máy bay ném bom chiến lược B-52 Stratofortress tới vùng Vịnh, để sẵn sàng đối phó các “mối đe dọa” từ Iran. Đây cũng được coi là hành động răn đe của Mỹ trước những cảnh báo của Iran về khả năng nước này có thể đóng cửa eo biển Hormuz.

Những động thái mới nhất từ Iran được đưa ra ngay sau tuyên bố của Tehran rằng Mỹ sẽ phải “hối hận” về những hành động mà họ đã làm với Iran, trong đó có việc tăng cường các biện pháp cấm vận chống quốc gia Hồi giáo. Mới đây nhất, Mỹ đã chấm dứt việc miễn trừ trừng phạt đối với các quốc gia và vùng lãnh thổ có giao dịch mua bán dầu mỏ với Iran. Ngay sau khi Iran tuyên bố ngừng thực thi một số cam kết trong JCPOA, Tổng thống Mỹ D.Trump đã ra sắc lệnh áp đặt trừng phạt đối với hai ngành công nghiệp chủ chốt của Iran nhằm vào lĩnh vực mỏ và kim loại, hai nguồn thu lớn nhất của quốc gia này sau dầu mỏ. Nhà trắng cảnh báo, Tehran sẽ phải “hứng chịu nhiều sức ép hơn nữa” nếu không thay đổi hành vi của mình. Mỹ tuyên bố đang lên kế hoạch “nhanh chóng” áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt. Đặc phái viên Mỹ tại Iran B.Hook nhấn mạnh, Mỹ sẽ gây áp lực lớn nhất cho đến khi quốc gia Hồi giáo từ bỏ những hành động có thể “gây bất ổn”.

Những hành động “ăn miếng trả miếng” giữa Mỹ và Iran đe dọa nghiêm trọng tới JCPOA, đẩy thỏa thuận hạt nhân quan trọng này tới bờ vực bị đổ vỡ. Nhiều nước phương Tây đã ngay lập tức bày tỏ quan ngại về tuyên bố mới của Iran liên quan việc thực thi JCPOA và cảnh báo rằng Liên hiệp châu Âu (EU) sẽ áp đặt trừng phạt Iran nếu Tehrankhông rút lại quyết định. Bộ trưởng Ngoại giao Anh J.Hunt tuyên bố, Iran sẽ phải gánh chịu những hậu quả nếu ngừng cam kết của mình trong thỏa thuận hạt nhân quốc tế. Đức cho rằng châu Âu cần tìm cách đối thoại với Iran để tránh nguy cơ thỏa thuận hạt nhân bị xóa bỏ. Người phát ngôn của Liên hợp quốc F.Haq cho biết, Tổng Thư ký Liên hợp quốc A.Guterres vẫn bày tỏ hy vọng có thể cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran bởi ông luôn coi JCPOA là một thành công lớn trong nỗ lực ngoại giao nhằm ngưng phổ biến vũ khí hạt nhân và đóng góp cho hòa bình, an ninh của khu vực cũng như thế giới.

“Gọng kìm” trừng phạt của Mỹ đã siết chặt nền kinh tế Iran và được cho là nguyên nhân dẫn tới những động thái đáp trả mạnh mẽ từ Tehran. Quốc gia Hồi giáo dường như bị “dồn vào chân tường” khi các biện pháp trừng phạt của Mỹ khiến nền kinh tế Iran lâm vào khủng hoảng. Theo Cơ quan Thống kê Iran, lạm phát ở nước này đã tăng lên 51,4%, trong khi giá thực phẩm và dịch vụ tăng vọt. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo, nền kinh tế Iran sẽ suy giảm 6% trong năm nay. Việc Mỹ mới đây liệt Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran vào “danh sách khủng bố” dường như là “giọt nước tràn ly” trong sự kiên nhẫn của Iran trước Mỹ, làm mối quan hệ giữa hai nước thêm căng thẳng.

Với một mối quan hệ luôn trong tình trạng đối đầu thì các biện pháp đáp trả lẫn nhau giữa Mỹ và Iran không phải là điều gì mới mẻ. Tuy nhiên, việc Iran thông báo ngừng thực hiện một số cam kết trong thỏa thuận hạt nhân khiến nhiều quốc gia lo ngại. Dù Tehran tuyên bố vẫn duy trì thỏa thuận hạt nhân, song các quốc gia còn lại tham gia JCPOA sau khi Mỹ đơn phương rút khỏi lo lắng khó có thể níu giữ được thỏa thuận này. Mỹ cũng lo ngại về “mối đe dọa” phát triển vũ khí hạt nhân trong trường hợp Iran không cam kết thực thi các điều khoản liên quan làm giàu urani, điều mà từ trước đến nay Washington luôn cảnh báo tiềm ẩn nguy cơ an ninh cho khu vực và thế giới. Trong bối cảnh đó, cộng đồng quốc tế hối thúc cả Mỹ và Iran kiềm chế trong việc đưa ra các hành động trả đũa lẫn nhau, thúc đẩy đối thoại vì hòa bình và an ninh ở khu vực.

BẢO TRÂN