Đi tìm “đáp án chung”

Thứ Hai, 26/11/2018, 03:22:13

Vấn đề di cư là một trong những nội dung quan trọng được bàn thảo tại Hội nghị Đối thoại Địa Trung Hải lần thứ tư diễn ra mới đây tại Rome, Italy. Nhiều quốc gia đang đứng trước thách thức chung phải tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng người di cư vốn tác động mạnh mẽ tới mọi khía cạnh đời sống xã hội hai châu lục Âu - Phi bên bờ Địa Trung Hải.

Bức tranh di cư màu xám đã phủ bóng lên các nước châu Âu và châu Phi nằm hai bờ Địa Trung Hải. Đây là vấn đề nhức nhối của cả hai châu lục và buộc hai bên phải tìm phương thức để phối hợp hành động nhằm ngăn chặn vấn nạn này. Những con số thống kê về số người di cư từ khu vực Trung Đông, châu Phi bỏ mạng trên hành trình vượt biển đi tìm “miền đất hứa” ở châu Âu đang ở mức báo động. Theo Tổ chức Di trú quốc tế (IOM), kể từ đầu năm đến nay, hơn 630 người di cư châu Phi đã chết trong hành trình vượt biển tới Tây Ban Nha. Đáng chú ý, con số này tăng gần gấp ba lần so với con số của cả năm 2017. Chỉ riêng trong tháng 11, mỗi ngày có hơn 120 người di cư từ Bắc Phi và vùng nam sa mạc Sahara tới Tây Ban Nha, so mức kỷ lục hơn 350 người/ngày trong tháng 10 vừa qua. Người phát ngôn IOM J.Millman cảnh báo, đây là điều bất thường bởi vào thời gian này trong năm, lượng người di cư thường giảm trên các tuyến hành trình như vậy.

Bất chấp cảnh báo về những nguy hiểm rình rập đối với các cuộc hành trình lênh đênh trên biển, người di cư vẫn ùn ùn đổ về bờ biển Libya để chờ đợi được khởi hành. Chiến tranh, xung đột, đói nghèo trên các vùng đất quê hương đã khiến người di cư không còn chọn lựa nào khác, dù cái giá mà họ phải trả cho những cuộc hành hương trên biển vô cùng đắt. Dù có may mắn được cứu sống trên biển, nhiều người di cư cũng phải sống trong các khu tị nạn với điều kiện khắc nghiệt. Từ đầu năm đến nay, 104.506 người di cư đã tới châu Âu bằng đường biển, song số người chết trên hành trình này cũng lên tới 2.075 người. Người di cư thường liều lĩnh vượt biển trên những con thuyền nhỏ, không đủ sức ra khơi xa và thường chở quá tải. Mặc dù số người di cư trên tuyến đường biển chính từ Libya tới Italy giảm mạnh nhờ các thỏa thuận giữa Chính phủ Libya với các nhóm vũ trang ở nước này trong cuộc chiến chống buôn người, nhưng số người di cư thực hiện hành trình vượt biển từ phía Tây Địa Trung Hải sang Tây Ban Nha lại gia tăng.

Trong cuộc chiến không tiếng súng này, các nước ven bờ Địa Trung Hải như Hy Lạp, Italy và Tây Ban Nha đã phàn nàn họ bị “bỏ rơi” và phải tự quản lý làn sóng người di cư. Nhiều nước châu Âu khác đã đưa ra các biện pháp kiểm soát chặt biên giới cũng như không chấp nhận hạn ngạch phân bổ người tị nạn hoặc chia sẻ công việc tiếp đón những người mới đến. Trong bối cảnh đó, các nhà lãnh đạo EU kêu gọi cải thiện giám sát biên giới bên ngoài, trong đó phối hợp chặt chẽ với các quốc gia Bắc Phi nằm bên kia bờ Địa Trung Hải. Trước thực trạng đáng quan ngại về làn sóng di cư, các nước châu Âu và Bắc Phi, vốn chịu tác động trực tiếp từ vấn đề này, đã bắt tay phối hợp hành động. Liên hiệp châu Âu (EU) đã đưa ra nhiều chương trình trợ giúp ngăn chặn từ gốc làn sóng di cư ở châu Phi. Tuy nhiên, đây được cho là vấn đề toàn cầu và cần sự đồng thuận của các quốc gia.

Hiệp ước toàn cầu về di cư của Liên hợp quốc (LHQ) đã được 193 thành viên ủng hộ, ngoại trừ Mỹ - quốc gia đã rút khỏi hiệp ước từ năm ngoái. Đây sẽ là văn kiện quốc tế đầu tiên về kiểm soát hoạt động di cư. Hiệp ước đề ra 23 mục tiêu để bảo đảm các hoạt động di cư hợp pháp, đồng thời quản lý tốt hơn dòng người di cư toàn cầu trong bối cảnh số người này đã lên tới 250 triệu, chiếm tới 3% dân số thế giới. Tuy nhiên, hiệp ước này đang đối mặt nhiều thách thức, khi một số nước không ủng hộ hoặc rút khỏi, bởi những toan tính lợi ích. Các cuộc đàm phán về hiệp ước đã kéo dài suốt 18 tháng, vấp phải nhiều trở ngại chung quanh các biện pháp xử lý làn sóng di cư bất hợp pháp. Dự kiến, hiệp ước sẽ chính thức được thông qua tại một hội nghị ở Maroc diễn ra giữa tháng 12 tới, trong bối cảnh còn không ít bất đồng giữa các quốc gia. Đức lên tiếng bảo vệ hiệp ước, coi đây là “đáp án đúng” để cùng nhau giải quyết các vấn đề toàn cầu. Tuy nhiên, Chính phủ nhiều nước như Hungary, Áo, Séc, Ba Lan, Thụy Sĩ, Australia, Israel đều thể hiện quan điểm cứng rắn đối với vấn đề người di cư và tuyên bố sẽ không ký thỏa thuận cuối cùng của Hiệp ước toàn cầu.

Làn sóng người di cư tiếp tục đổ vào bờ biển châu Âu mỗi ngày. Trong lúc chờ đợi cộng đồng quốc tế đi tìm tiếng nói chung để giải quyết vấn đề này, các quốc gia châu Âu và châu Phi buộc phải tăng cường kiểm soát bờ biển cũng như các hoạt động cứu người di cư trên biển. Tuy nhiên, những biện pháp đang được tiến hành dường như mới chỉ là giải quyết phần ngọn của vấn đề. Bài toán về người di cư vẫn cần một “đáp án chung” và cần có sự đồng thuận của cộng đồng quốc tế.

THÁI THANH