Bất cập trong quản lý thị trường thực phẩm chức năng

Thứ Sáu, 05/05/2017, 15:01:17
 Font Size:     |        Print
 

TS Nguyễn Hùng Long, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm phát biểu tại tọa đàm.

NDĐT – Thực phẩm chức năng đang bị thả nổi; nhiều hàng giả, hàng kém chất lượng được bán ra thị trường kèm theo những quảng cáo thái quá về tính năng sản phẩm với giá trên trời. Trong khi đó, các văn bản về luật vẫn đang chưa đáp ứng đúng yêu cầu thực tiễn, quản lý được lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ này.

Đó là câu chuyện được đặt lên bàn tọa đàm “Đề xuất góp ý xây dựng khung pháp lý quản lý thực phẩm chức năng tại Việt Nam” được Hiệp hội Thực phẩm chức năng và Báo Diễn đàn doanh nghiệp tổ chức chiều 5-5.

Thị trường thực phẩm chức năng đang bị thả nổi

Theo Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam, thị trường thực phẩm chức năng (TPCN) tại Việt Nam trong những năm qua đã có mức tăng trưởng mạnh mẽ. Nếu như năm 2.000 mới chỉ có khoảng 60 sản phẩm TPCN của 15 cơ sở nhập khẩu vào Việt Nam thì đến nay cả nước đã có tới 3.600 doanh nghiệp tham gia sản xuất và kinh doanh với khoảng 6.800 sản phẩm đang lưu hành. Có hơn 90% nhà thuốc trên toàn quốc đang bán TPCN.

Với dân số 94 triệu người hiện nay, mức chi tiêu cho sử dụng thực phẩm chức năng của Việt Nam còn thấp so với khu vực. Tuy nhiên, sự phát triển nhỏ lẻ, manh mún và chưa được quản lý chặt chẽ của thị trường này dẫn tới nhiều bất cập đã được các khách mời bàn luận tại bàn hội thảo như: quy định, chế tài cũng như công tác quản lý còn nhiều hạn chế nên việc sản xuất, phân phối thực phẩm chức năng phát triển một cách tự phát, tràn lan và thiếu minh bạch.

Bên cạnh đó, lợi dụng kẽ hở nhiều doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng đã đưa ra thị trường những sản phẩm kém chất lượng, công dụng không đúng với thực tế, tác dụng hỗ trợ sức khỏe không đúng so với quảng cáo khiến người tiêu dùng khó phân biệt, mất phương hướng và cảnh giác, tẩy chay sản phẩm.

TS Nguyễn Huy Quang, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế.

TS Nguyễn Huy Quang (Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế) cho rằng, trong số 6.800 sản phẩm bao gồm ba loại thực phẩm bổ sung; thực phẩm bảo vệ sức khỏe; và thực phẩm đặc biệt dùng cho y tế cần phải thống kê được con số bao nhiêu % là thực phẩm bảo vệ sức khỏe để quản lý cụ thể. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đang lợi dụng thực phẩm bảo vệ sức khỏe với danh nghĩa thực phẩm hỗ trợ điều trị để bán hàng với giá trên trời, cung cấp thông tin sai lệch, có hành vi lừa đảo người tiêu dùng.

Đồng quan điểm này, TS Nguyễn Lân Dũng (Chủ tịch Hội các ngành Sinh học Việt Nam) bày tỏ, hiện nay Việt Nam sản xuất TPCN nhanh, rộng nhưng đầu tư chưa thỏa đáng. Chúng ta có hơn 3.600 doanh nghiệp sản xuất TPCN nhưng sản xuất quá dễ dàng trong khi chưa có lực lượng nghiên cứu kỹ lưỡng để tạo ra sản phẩm “made in Vietnam” chất lượng dành cho người Việt Nam và có thể xuất khẩu sang thế giới.

Bất cập trong quản lý

Hiện nay, Việt Nam đã có Nghị định 38, Nghị định 67 và Nghị định 43 (năm 2017) liên quan đến sản phẩm TPCN. Vào năm 2014, khi được Chính phủ giao thực hiện, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 43 về quản lý TPCN. Tuy nhiên, có nhiều bất cập trong thực tiễn khi có những vấn đề vượt thẩm quyền của Bộ Y tế khiến lĩnh vực này chưa được quản lý chặt chẽ. GS. Trịnh Quân Huấn (Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế) cho rằng, Thông tư 43 về quản lý thực phẩm nói chung, dẫn đến việc giám sát các hoạt động sản xuất, quản lý TPCN chưa được chặt chẽ.

Luật gia Nguyễn Hưng Củng, Tổng Thư ký Hiệp hội Thực phẩm Chức năng phát biểu, Chính phủ và các Bộ Y tế, Công Thương đều có văn bản về luật quản lý TPCN nhưng có nhiều kẽ hở để doanh nghiệp lách luật. Nhiều doanh nghiệp biến mặt hàng này thành đa cấp, bất chính khiến TPCN bị tướng về giá trị thật sự về mặt sức khỏe cũng như giá trị thực tế của sản phẩm. Do đó, theo ông cần phải tìm ra kẽ hở, góp ý đề xuất để chặn các kẽ hở, góp phần quản lý tốt hơn TPCN, không để TPCN đi ngoài luồng quản lý của Nhà nước.

TS Nguyễn Lân Dũng.

Theo TS Nguyễn Hùng Long (Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm,Bộ Y tế), hiện nay Cục đang xây dựng Nghị định quản lý TPCN để trình Chính phủ. Tuy nhiên, Nghị định mới đang lấy ý kiến góp ý cho việc xây dựng khung Nghị định và cũng đang ở giai đoạn đầu xây dựng các nội dung chi tiết cho Nghị định.

Đại diện cho Hiệp hội TPCN, PGS Trần Đáng khẳng định, dự thảo Nghị định quy định điều kiện sản xuất, kinh doanh, quảng cáo và ghi nhãn thực phẩm chức năng của Bộ Y tế cần phải đổi tên là Nghị định quản lý TPCN với nội dung 10 chương. Đồng thời, Cục An toàn thực phẩm cần nghiên cứu cả ưu và nhược điểm của TPCN, trong đó cần cân nhắc tới các yếu tố tác động tới sản phẩm này.

GS. Trịnh Quân Huấn đề xuất, rất cần thiết ban hành Nghị định để quản lý lĩnh vực này. Nghị định cần phải đưa những chế tài xử phạt thật nặng cho các hành vi sai trái. Ví dụ như Hàn Quốc, quy định trong Luật quản lý TPCN của họ là phạt tới 2 tỉ đồng hoặc 7 năm tù giam nếu làm sai quy định của Luật.

Đồng ý với những quan điểm về xây dựng quy định để quản lý chặt hơn lĩnh vực TPCN, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Nguyễn Huy Quang cho rằng “Chúng ta cần có đánh giá bài bản, khoa học và toàn diện về các văn bản quản lý hiện hành xem điểm nào không phù hợp thực tiễn thì đề xuất sửa đổi, bổ sung. Phải đánh giá hai mặt, trước hết, về pháp luật có cần sửa đổi bổ sung hay không. Nếu luật quy định tốt rồi, thì trong quá trình tổ chức thực hiện, liệu đang vướng mắc ở khâu nào: khâu thanh tra, kiểm tra, quản lý của nhà nước hay Hiệp hội. Trên tinh thần đó sẽ xây dựng văn bản đánh giá đúng thực trạng, xem các quy phạm đó cần phải đổi mới cái gì, quy định mới cái gì” – TS Quang cho hay.

TS Nguyễn Lân Dũng quan tâm tới quy định thêm về điều kiện giá cả, tránh tình trạng giá trên trời khiến nhiều người dân, nhất là dân nghèo vùng nông thôn không tiếp cận được TPCN. Ông cho rằng, không thể để Nhà nước (tức Bộ Y tế) kiểm tra tất cả mà chỉ nên làm công tác quản lý, còn bản thân đơn vị kinh doanh tự kiểm tra.

Hiện nay, có một vướng mắc về phương thức phân phối TPCN được nhiều doanh nghiệp quan tâm đó là Bộ Y tế cấm bán hàng đa cấp. Theo PGS Trần Đáng, Bộ Y tế cần phải đưa ra cơ sở khoa học của việc cấm này, có trái thực tế hay không, có đi ngược xu thế thế giới hay không.

Phản bác ý kiến này, TS Nguyễn Huy Quang cho rằng, hiện nay bán hàng đa cấp đang biến tướng, làm người tiêu dùng bị mù thông tin, nhiều khi lầm tưởng TPCN là “siêu thuốc”. Ông Quang cũng khẳng định, việc cấm bán hàng đa cấp là Bộ Công Thương quy định chứ không phải Bộ Y tế. Đồng thời, cũng không có quy định nào trên thế giới cho phép các bác sĩ kê đơn TPCN theo như đề xuất của các doanh nghiệp trong lĩnh vực TPCN.

Tới đây Bộ sẽ có thêm nhiều cuộc làm việc nữa với các chuyên gia, các doanh nghiệp để xây dựng khung Nghị định sát thực tiễn. “Khi xây dựng Nghị định trình Chính phủ, chúng tôi sẽ phải tổ chức nhiều buổi hội thảo về các vấn đề cụ thể với sự tham gia của nhiều cơ quan liên quan cùng các cơ sở sản xuất kinh doanh TPCN” – TS Nguyễn Hùng Long cho hay.

THIÊN LAM

Chia sẻ