Nông lâm thủy sản:

Xuất khẩu cao nhưng chưa bền

Thứ Năm, 03/05/2018, 23:27:19
 Font Size:     |        Print
 

Nếu phía Hoa Kỳ chấp nhận kết quả kiểm dịch, cơ hội XK gạo sang thị trường này là rất lớn.

NDĐT - Được coi là một trong những nhóm hàng chủ lực nhưng hoạt động xuất khẩu (XK) nông lâm thủy sản vẫn còn tiềm ẩn nhiều yếu tố chưa bền vững như phụ thuộc quá lớn vào khu vực châu Á, chất lượng chưa bảo đảm, sản xuất chưa theo nhu cầu thị trường…

Tăng trưởng chưa vững

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, trong giai đoạn 2011 - 2016, kim ngạch XK bình quân nhóm nông lâm thủy sản đạt 26,6 tỷ USD/năm với tốc độ tăng trưởng đạt 7,7%/năm. Trong đó các mặt hàng chủ lực đều có tăng trưởng tích cực như rau quả, hạt điều, hồ tiêu, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ…

Năm 2017, XK nông lâm thủy sản tiếp tục tỏa sáng, với kim ngạch toàn nhóm đạt cao nhất từ trước đến nay với 33,5 tỷ USD, tăng 4,35 tỷ USD về giá trị tuyệt đối so với năm 2016, chiếm 16,2% tổng XK cả nước, đóng góp chín mặt hàng vào nhóm kim ngạch XK hơn một tỷ USD.

Gần nhất, kim ngạch XK nhóm này trong tháng 4-2018 ước đạt 3,2 tỷ USD, nâng tổng kim ngạch XK nông lâm thủy sản trong bốn tháng năm 2018 đạt 12,3 tỷ USD, tăng gần 12% so với cùng kỳ năm trước.

Dù vậy theo Bộ Công thương, kết quả khả quan của XK hàng nông lâm thủy sản chủ yếu là do nhu cầu và giá thế giới tăng cao, mà không phải do chất lượng sản phẩm của ta tốt hơn, hay DN chủ động tìm được nhiều đơn hàng có giá trị lớn. XK nhóm hàng này vẫn chủ yếu dựa vào thị trường châu Á, trong đó, Trung Quốc chiếm 26,3%; Nhật Bản chiếm 8,2%; ASEAN chiếm 5,9%; Hàn Quốc 5,2%. Các thị trường còn lại là Hoa Kỳ và EU chiếm tỷ trọng lần lượt là 20% và 14,6%.

Thứ trưởng Công thương Trần Quốc Khánh phân tích, một số mặt hàng nông sản của ta còn dựa rất mạnh vào Trung Quốc như thanh long, dưa hấu… Nhiều mặt hàng khác như thủy sản lại XK mạnh sang quốc gia này thông qua đường tiểu ngạch, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Không ít mặt hàng rơi vào tình trạng được mùa mất giá do sản xuất vượt quy hoạch.

Ông Nguyễn Hoài Nam – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng cho biết, hiện nay còn tình trạng rất nhiều hộ gia đình hoặc DN nhỏ lẻ XK thủy sản sang Trung Quốc qua đường tiểu ngạch với chất lượng thấp, quy trình sản xuất lạc hậu. Khoan nói đến việc giá trị XK không cao, nếu có sự cố xảy ra với các lô hàng này như bị dừng XK vì không bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu thủy sản Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng. Trong bối cảnh thủy sản Việt Nam đang xây dựng hình ảnh một nền sản xuất sạch, chuyên nghiệp, đáp ứng tiêu chuẩn cao của quốc tế, hệ lụy từ việc ảnh hưởng thương hiệu do chất lượng kém sẽ rất khó lường.

Đặc biệt, Bộ Công thương đã đàm phán mở cửa hầu hết các thị trường trên thế giới bằng các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) có dung lượng lớn, như FTA Việt Nam - EU, Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)… với cam kết thuế nhập khẩu của rất nhiều mặt hàng sẽ về 0% nhưng hàng hóa của ta chưa tận dụng hết do vướng các điều kiện về kiểm dịch thú y, truy xuất nguồn gốc…

Tăng sức bền để tiến xa

Hướng đến mục tiêu XK nông lâm thủy sản bền vững, theo các chuyên gia, cần giải quyết triệt để cả bài toán đầu vào và đầu ra, từ sản xuất đến khai thông thị trường. Ông Nguyễn Tôn Quyền - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết, năm 2017, để có được kim ngạch XK gỗ và sản phẩm từ gỗ đạt 7,6 tỷ USD, chúng ta đã phải sử dụng 35 triệu m3 gỗ nguyên liệu, trong đó lượng nhập khẩu là chín triệu m3. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các yêu cầu truy xuất nguồn gốc gỗ tăng cao, giải pháp quan trọng hiện nay là làm sao chủ động được nguồn nguyên liệu gỗ trong nước.

“Muốn có nguyên liệu làm gỗ XK thì phải cải thiện gỗ rừng trồng bằng cách, một là, cải tạo việc trồng rừng từ các loại gỗ nhỏ hiện nay sang gỗ lớn, hai là, sử dụng hoàn toàn giống gỗ nguyên liệu mới, chất lượng hơn. Đồng thời, có các chính sách khuyến khích DN chế biến gỗ liên kết với người nông dân để sản xuất gỗ nguyên liệu, thí dụ như DN đặt các nhà máy sơ chế gỗ tại vùng núi, gần các vùng nguyên liệu để giảm chi phí giá thành thì phải được hưởng các chính sách hỗ trợ đặc thù”, ông Quyền gợi ý.

Với ngành hàng lúa gạo, bà Bùi Thị Thanh Tâm - Tổng giám đốc Tổng công ty Lương thực miền Bắc cho rằng, chi phí logistics quá cao đang là khó khăn lớn của các DN ngành lúa gạo, cũng như nhiều ngành nông sản khác. Bên cạnh đó, Hoa Kỳ được đánh giá là thị trường nhiều tiềm năng cho ngành lúa gạo. Do đó, các DN trong Hiệp hội Lương thực Việt Nam kiến nghị có một cuộc đàm phán cấp Nhà nước giữa Việt Nam và Hoa Kỳ để thành lập một trung tâm kiểm dịch tại đồng bằng sông Cửu Long với kết quả được phía Mỹ chấp nhận. Từ đó, tránh tình trạng tất cả các lô hàng của ta hiện nay đều do phía Mỹ kiểm dịch nên nếu không đạt chất lượng, buộc phải trả về hoặc tái xuất, gây khó khăn cho DN.

Về phía Nhà nước, Thứ trưởng Trần Quốc Khánh nhấn mạnh, Bộ Công thương đã hết sức nỗ lực trong việc đàm phán, mở cửa thị trường cho các mặt hàng nông, lâm, thủy sản. Tuy nhiên, nỗ lực của riêng Bộ Công thương là chưa đủ. Thực tế từ nhiều ngành hàng nông, lâm, thủy sản XK chủ lực của nước ta cho thấy, hiện nay, việc tác động vào khâu sản xuất là quan trọng nhất, nhằm xóa bỏ tình trạng sản xuất tự phát, cung vượt cầu, manh mún. Phải nhanh chóng tái cơ cấu để XK đáp ứng được nhu cầu thế giới. Đặc biệt, đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đẩy mạnh việc đàm phán thú y, kiểm dịch để hàng hóa vượt qua được các rào cản kỹ thuật ở những thị trường nhập khẩu.

HÀ ANH

Chia sẻ