Có hay không cuộc chiến tiền tệ năm 2017?

Thứ Ba, 07/02/2017, 14:02:50
 Font Size:     |        Print
 

(Ảnh minh họa)

NDĐT - Bóng ma cuộc chiến tiền tệ năm 2017 giữa các đồng tiền chủ chốt trên thế giới đang lởn vởn và gây quan ngại cho nhiều quốc gia. Đồng nhất bởi mục tiêu chung của mỗi nước liên quan đến cuộc chiến là giữ cho đồng tiền của mình không quá mạnh nhằm duy trì lợi thế xuất khẩu hoặc giảm bớt nhập siêu, song quyết sách và trạng thái mỗi nước không giống nhau, khiến cuộc chiến này có thể khó đoán định hơn mọi cuộc chiến tiền tệ từng được ghi nhận trong mười năm qua...

Một cuộc khẩu chiến chung quanh giá các đồng tiền đã được ghi nhận ngay từ đầu năm 2017.

Bị giằng co giữa cả hai áp lực đầy tham vọng là vừa muốn tăng giá đồng USD để giữ chân các dòng vốn và chuyển lợi nhuận sản xuất về nước, khẳng định vai trò số 1 thế giới của mình, vừa không muốn đồng tiền quá mạnh để giảm bớt nhập siêu, Mỹ đang “gây sự” với cả khu vực đồng euro và với Trung Quốc, trong khi cổ vũ Anh sớm triển khai Brexit, bất chấp hệ lụy có thể của sự kiện này làm tăng giá đồng USD.

Mở màn cuộc khẩu chiến, Giáo sư Peter Navarro - Giám đốc Hội đồng Thương mại Quốc gia Mỹ - vị trí mới được tạo ra kể từ khi Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền, trên tờ Thời báo Tài chính đã khẳng định rằng, đồng euro "giống hoàn toàn đồng mark của Đức" và được định giá thấp hơn giá trị thực, nhằm mang lại lợi thế cạnh tranh cho Đức trong quan hệ thương mại với các đối tác khác. Đáp trả, trong một cuộc họp báo chung với Thủ tướng Thụy Điển Stefan Lofven tại Stockholm ngày 31-1, Thủ tướng Đức Angela Merkel đã phủ nhận cáo buộc nêu trên và nêu rõ: "Chính phủ Đức luôn kêu gọi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) theo đuổi một chính sách độc lập. Ngân hàng Trung ương Đức đã thực hiện điều đó từ khi đồng euro chưa ra đời. Chúng tôi sẽ không tác động đến hoạt động của ECB. Tôi không thể và không muốn thay đổi điều đó". Bộ trưởng Tài chính Wolfgang Schaeuble phát biểu hôm 3-2-2017 cũng bổ sung rằng, nền kinh tế Đức hoàn toàn có thể đối phó được với việc đồng euro tăng giá…

Trên thực tế, chính sách tiền tệ nới lỏng mà ECB thực hiện trong suốt nhiều năm qua đã đẩy giá trị đồng euro đi xuống mức thấp kỷ lục, với 1 euro đổi 1,0339 USD được ghi nhận vào tháng 1-2017. Kể từ giữa năm 2014, đồng euro đã mất tới 20% giá trị so với đồng USD. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) hồi năm 2016 cũng cho biết, đồng euro đang bị định giá thấp hơn từ 0 - 20% trên cả khu vực Eurozone; còn với Đức, giá trị đồng euro lại thấp hơn từ 10 - 20%. Đồng euro mất giá tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu của các nước thuộc khu vực Eurozone, trong đó Đức được lợi nhất vì trở thành quốc gia có tỷ giá hối đoái thấp nhất trong số 29 nước và vùng lãnh thổ được IMF khảo sát. Xuất khẩu vốn đóng góp tới gần một nửa giá trị của nền kinh tế Đức, với 9,5% hàng hóa được xuất sang Mỹ và 35% sang các quốc gia trong khối Eurozone. Năm 2015, Mỹ lần đầu tiên vượt Pháp để trở thành quốc gia nhập khẩu hàng hóa từ Đức nhiều nhất.

Trước nguy cơ đồng USD có thể ngang giá với đồng euro và bảng Anh, theo tin từ CNB ngày 18-1-2017, trong cuộc phỏng vấn với giới truyền thông mới đây, tân Tổng thống Mỹ, ông Donald Trump tuyên bố rằng, đồng USD hiện đang được định giá quá cao và lên án: “Các doanh nghiệp Mỹ đang không thể cạnh tranh được trên thị trường xuất khẩu quốc tế bởi đồng USD quá cao, đồng USD cao đang giết chúng ta. Gần đây, người Trung Quốc cố gắng điều chỉnh tỷ giá bởi họ không muốn làm chúng ta nổi giận”. Về logic, kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt (Chỉ số công nghiệp trung bình Dow Jones ngày 25-1-2017, lần đầu trong 120 năm tồn tại của chỉ số này, đã vượt ngưỡng 20.000 điểm, đạt 20.033,77 điểm) khiến đồng USD tăng giá, giúp khẳng định vai trò số 1 của kinh tế Mỹ, nhưng đồng USD mạnh sẽ cản trở và xung đột với mục tiêu phát triển sản xuất Mỹ thông qua đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa Mỹ ra toàn thế giới mà Tổng thống mới của Mỹ mong muốn đạt được.

Trên thực tế, từ sau khi cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ kết thúc vào 8-11-2016 đến tháng 1-2017, chỉ số đồng USD tăng khoảng 6%. Tuy nhiên, từ đầu năm 2017 đến nay, đồng USD giảm giá khá mạnh. Tuyên bố của ông Donald Trump về tỷ giá đồng USD đã khiến đồng tiền này mất thêm 0,7% giá trị trong phiên giao dịch ngày thứ Ba trên thị trường New York. Ngày 21-1-2017, Chỉ số ICE Dollar đo tỷ giá của USD so với sáu đồng tiền chủ chốt trong rổ tiền tệ giảm 0,37% vào lúc kết thúc phiên giao dịch. Đồng euro tăng 0,28% so với USD lên 1,069USD/EUR. Đồng USD giảm 0,38% so với yen Nhật xuống 114,48JPY/USD. Sau một tuần biến động, đồng USD giảm giá so với bảng Anh, tăng so với dollar Australia, New Zealand và Canada cũng như đồng tiền của hầu hết các nước sản xuất hàng hóa khác. Đồng peso Mexico tăng giá 1,57% so với đồng USD.

Sự kiện Brexit sẽ là một nhân tố đã và sẽ ảnh hưởng mạnh đến cuộc chiến tiền tệ thế giới năm 2017. Từ ngày 23-6-2016, khi nước Anh bỏ phiếu quyết định rời khỏi EU, đến nay, đồng bảng Anh liên tục giảm giá so với đồng USD. Các nước đón nhận sự kiện này với nhiều quan điểm trái ngược nhau. Trong khi hầu hết các nước thế giới, nhất là nhất là 27 nước trong EU, đều lo lắng về tương lai bất ổn của nền kinh tế nước này, giữ thái độ thận trọng và e ngại, thì chính phủ mới của Anh ngày càng tự tin và quyết đoán, còn Tổng thống mới của Mỹ thậm chí vui mừng trước các tiến triển của sự kiện. Theo Hãng tin Reuters, Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc phỏng vấn với Thời báo London, nói: “Tôi nghĩ Brexit cuối cùng thành ra là điều tuyệt vời. Tôi sẽ nói cho các bạn, sự thực là đồng tiền Anh đã giảm giá về đúng giá trị? Tuyệt vời. Bởi vì kinh doanh trở nên không thể tin nổi tại nhiều nơi ở nước Anh”. Điều an ủi thế giới và hỗ trợ cho tương quan hai đồng tiền USD và bảng Anh là ngày 27-1 (theo giờ Mỹ), tân Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gặp gỡ Thủ tướng Anh Theresa May trong chuyến công du của bà với tư cách là nhà lãnh đạo, khách mời nước ngoài đầu tiên thăm Mỹ kể từ khi ông Trump tuyên thệ nhậm chức. Đề cập vấn đề Anh rút khỏi Liên hiệp châu Âu, Tổng thống Trump nhấn mạnh, ông tôn trọng chủ quyền của người dân Anh và cho rằng, một nước Anh tự do và độc lập là điều may mắn đối với thế giới, cũng như có lợi cho chính an ninh và thương mại của nước này. Lãnh đạo của hai nước Anh - Mỹ đã tái khẳng định mối quan hệ mật thiết giữa hai nước và cùng giữ quan điểm tích cực sẽ hoàn thành sớm và hợp lý một hiệp định thương mại song phương Mỹ - Anh, để tốt cho cả hai bên, góp phần hạ nhiệt cuộc chiến tiền tệ tiềm tàng khi Anh thực sự rời EU.

Trên thực tế, giá đồng tiền Anh quốc nhích lên một chút, được 1,222 USD, tức 1,4% trong giao dịch lúc trưa ngày thứ Ba 17-1-2017, ngay khi Thủ tướng Theresa May đọc bài diễn văn quan trọng nhất, vạch ra hướng đi cho nghị trình Anh rời Liên hiệp châu Âu, tức Brexit. Theo đó, khẳng định: Anh chắc chắn sẽ rời thị trường chung châu Âu nhưng sẽ tìm kiếm một thỏa thuận về thuế quan với 27 nước còn lại trong EU để "có thương mại tự do". Anh quốc rời EU nhưng không rời khỏi châu Âu" và nêu ra 12 mục tiêu cho quá trình rút khỏi Liên hiệp châu Âu. Anh quốc sẽ kiểm soát biên giới và không chấp nhận tự do đi lại và cư trú theo cách của EU. Công dân các nước EU tiếp tục được hoan nghênh tại Anh. Luật châu Âu và các nghị định đã tồn tại sẽ được đưa vào hệ thống luật Anh. Nghị viện Anh sẽ có quyền bỏ phiếu về thỏa thuận cuối cùng khép lại quá trình Brexit. Tòa Công lý châu Âu sẽ không có quyền phán xử với Anh và Anh sẽ tìm kiếm các hiệp định thương mại trên thế giới và hợp tác với bất cứ ai để tạo môi trường an toàn cho tất cả, để có mối giao hảo tiếp tục thật thịnh vượng… Dự kiến, bà May sẽ chính thức kích hoạt điều 50 Hiệp ước Lisbon trước ngày cuối cùng của tháng 3-2017, mở đường cho quá trình đàm phán này.

Các đảng dân túy từ cánh tả và cánh hữu ở những nước khác đang dùng việc Anh rời EU, hay Brexit, làm thí dụ cho lời kêu gọi rời khỏi EU. Tuy vậy, sự phức tạp và tiềm năng gây thiệt hại kinh tế có thể là yếu tố gây nản lòng các nước muốn đi con đường tương tự. Trong bối cảnh đó, không chỉ có EU đứng trước nguy cơ. Đồng euro cũng đứng trước nhiều áp lực tồn tại hay không tồn tại khi dòng vốn đang tháo chạy với tốc độ kỷ lục từ những nước chịu khủng hoảng đến các nơi trú ẩn an toàn, đặc biệt là Đức. Hy Lạp hiện bấp bênh giữa khả năng cần một gói cứu trợ tài chính khác và có thể bị buộc phải rời khỏi Eurozone. Bằng cách đưa lãi suất xuống mức thấp kỷ lục và tích cực mua trái phiếu chính phủ, ECB đang đóng vai trò tích cực hỗ trợ kiểm soát khủng hoảng nợ công khu vực Eurozone và giữ Eurozone tồn tại. Song đồng euro bị suy yếu và ECB đang quá tải với trách nhiệm này. Khu vực Eurozone rõ ràng cần nhiều các cải cách khó khăn hơn để thúc đẩy tăng trưởng, việc làm và ổn định giá trị đồng tiền chung sẽ còn chịu nhiều sóng gió này…

Trong một diễn biến khác, xung lực cuộc chiến tiền tệ năm 2017 có liên quan trực tiếp đến sự chỉ trích mạnh mẽ của tân Tổng thống Mỹ về chính sách trợ giá sản xuất và duy trì đồng Nhân dân tệ rẻ dưới giá trị thực đã và đang gây ra dòng nhập siêu chóng mặt hàng năm khoảng 300 tỷ USD của hàng hóa Trung Quốc vào Mỹ và đe dọa sẽ tăng thuế nhập khẩu tới 45% cho hàng Trung Quốc vào Mỹ. Sự chỉ trích này gây quan ngại cho Trung Quốc. Vì vậy, ngày 17-1-2017, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) diễn ra ở Davos, Chủ tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc (cũng là lần đầu tiên một vị lãnh đạo Trung Quốc tới dự WEF) buộc phải bóng gió giải thích rằng, toàn cầu hóa thúc đẩy tăng trưởng toàn cầu và đó không phải là nguyên do của những vấn đề của thế giới hiện nay. Quá trình toàn cầu hóa kinh tế đang nảy sinh những vấn đề mới, nhưng đó không thể là lý do để chúng ta xóa bỏ hoàn toàn tiến trình này. Chúng ta nên thích ứng và điều chỉnh hưởng đi cho quá trình toàn cầu hóa kinh tế, làm dịu các tác động tiêu cực và mang lợi ích của nó tới tất cả các quốc gia. Ông cảnh báo, sự bành trướng của chủ nghĩa dân túy có thể dẫn tới chiến tranh, đói nghèo và không ai chiến thắng trong cuộc chiến thương mại toàn cầu. Ông nói: “Việc theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ giống như tự khép mình trong căn phòng tối. Gió và mưa có thể sẽ không chạm được tới bạn nhưng bạn cũng sẽ không bao giờ thấy ánh sáng”. Ông ví nền kinh tế thế giới như “một đại dương lớn mà không ai thoát được”. Tất cả những nỗ lực cách ly đều sẽ thất bại. Vị lãnh đạo Trung Quốc nói: “Điều đúng đắn để làm là nắm bắt mọi cơ hội và cùng nhau giải quyết thách thức và vạch ra đường lối đúng đắn cho toàn cầu hóa”.

Chủ tịch Trung Quốc cũng giới thiệu những ý tưởng mới cho nền kinh tế toàn cầu, khuyến nghị các quốc gia áp dụng những biện pháp chính sách mới, thúc đẩy cải cách cơ cấu và tìm ra mô hình tăng trưởng mới. Cùng lúc đó, các nhà lập pháp cũng nên hướng tới hệ thống quản trị “công bằng và bình đẳng”. Trên thực tế, đồng Nhân dân tệ đang ở mức cao nhất trong hai tháng so với đồng USD sau nhiều tuần liên tiếp tăng giá so với đồng USD… Đây được coi như một nhượng bộ ngầm đơn phương từ phía Trung Quóc trước những áp lực mà Chính phủ mới của Mỹ đang hướng về Trung Quốc. Hiện, Trung Quốc đang phải đối mặt với xu hướng tăng trưởng chậm lại và mỗi năm có khoảng 550 - 650 tỷ USD chảy ra khỏi nền kinh tế Trung Quốc, trong khi đó, thặng dư tài khoản vãng lai của nước này hiện chỉ là khoảng 250 tỷ USD/năm.

Để đối phó với biến động tỷ giá, kể từ năm 2014 đến nay, Trung Quốc đã phải chi hơn 1.100 tỷ USD dự trữ ngoại hối. Thặng dư thương mại với Mỹ chiếm khoảng 50% tổng thặng dư thương mại toàn cầu của Trung Quốc mỗi năm (trong năm 2016, tổng thặng dư thương mại của Trung Quốc dù giảm khoảng 14%, nhưng vẫn đạt khoảng 516 tỷ USD, trong đó thặng dư thương mại từ Mỹ đã lên tới 254 tỷ USD). Nếu chiến tranh thương mại và tiền tệ nổ ra, dòng tiền chảy khỏi Trung Quốc sẽ lớn hơn nhiều trong khi thặng dư vãng lai của nước này sẽ sụt giảm cực mạnh và khiến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới này sẽ có thể rơi vào khủng hoảng trầm trọng và thậm chí có thể là cuộc khủng hoảng lớn nhất từ trước đến nay mà nước này gặp phải

Tóm lại, dù còn nhiều ẩn số và áp lực khó lường, song cuộc chiến tiền tệ năm 2017 dường như đang được các bên liên quan cố gắng nhận thức sớm, khách quan và chủ động kiểm soát trong khả năng có thể, với hy vọng giữ ổn định cần thiết và có lợi chung, vì lợi ích của mình, tránh phá giá chủ quan dây chuyền kiểu “đôminô” để không sa vào cuộc chiến bất định gây thiệt hại cho tất cả các bên!

TS NGUYỄN MINH PHONG

Chia sẻ