Nhìn lại 6 tháng đầu năm

Xuất khẩu tăng trưởng nhưng thiếu bền vững

Thứ Tư, 11/07/2018, 03:16:25
 Font Size:     |        Print
 

Phân xưởng may áo vét-tông xuất khẩu tại Xí nghiệp May Hưng Hà (Thái Bình).

Sáu tháng đầu năm 2018, xuất khẩu (XK) hàng hóa cả nước vẫn giữ đà tăng trưởng khá với điểm sáng của khu vực vốn trong nước. Tốc độ tăng XK hơn hẳn nhập khẩu (NK) nhưng chưa thay đổi rõ nét khi tỷ trọng giá trị XK của khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn chiếm phần lớn, hàng XK thành phẩm có đầu vào NK cao.

Cùng với đó, xu hướng bảo hộ mậu dịch gia tăng nhanh chóng, tranh chấp thương mại căng thẳng giữa các nền kinh tế lớn và tình hình địa chính trị tại thế giới khó đoán định tác động mạnh đến hoạt động ngoại thương của nước ta.

Xuất khẩu của khối doanh nghiệp trong nướctăng khá

Giá trị XK hàng hóa nửa đầu năm đạt 113,93 tỷ USD, tăng 16% so cùng kỳ năm 2017; trong đó khu vực FDI đạt 80,86 tỷ USD, tăng 14,5%. Đáng chú ý, XK của khu vực có vốn trong nước đạt 33,07 tỷ USD, tăng 19,9% cao hơn mức tăng trưởng chung. Đây là kết quả tích cực của khối doanh nghiệp (DN) này trong mấy năm gần đây khi so sánh năm 2015 giảm 2,6%, năm 2016 tăng 5,5% và năm 2017 tăng 17,7%.

Thống kê theo nhóm hàng, nhóm hàng công nghiệp (CN) chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng trong tổng kim ngạch XK cao nhất 81,9%, đạt 93,32 tỷ USD, tăng 18,5%; nhóm hàng nông sản, thủy sản (NSTS) chiếm tỷ trọng 11,8%, đạt 13,4 tỷ USD, tăng 9,5%,... Có năm nhóm mặt hàng đạt giá trị XK hơn năm tỷ USD, tăng trưởng hai con số là điện thoại và linh kiện; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; dệt may; máy móc thiết bị dụng cụ phụ tùng và giày dép.

Trong nhóm NSTS có năm nhóm mặt hàng XK hơn một tỷ USD là thủy sản, rau quả, gạo, hạt điều và cà-phê. Theo Tổng cục Hải quan, nước ta đang có quan hệ thương mại với hơn 220 đối tác. Tính trong sáu tháng đầu năm, có 5 thị trường có dung lượng XK hơn năm tỷ USD, 27 thị trường hơn một tỷ USD và 10 thị trường tăng trưởng ở mức hai con số. Về NK nửa đầu năm cả nước NK 111,22 tỷ USD, tăng 10% so cùng kỳ năm 2017 (trong khi XK tăng 16%). Cụ thể, khu vực FDI 65,21 tỷ USD tăng 8,1%; khu vực vốn trong nước 46 tỷ USD, tăng 12,9%. Nhóm hàng cần NK chiếm 88,9% tổng giá trị NK, đạt 98,91%, tăng 9,5%.

Có thể nhận định, tăng trưởng XK cao cùng sự chuyển dịch cơ cấu hàng hóa XK, trong đó nhóm hàng công nghiệp mà nòng cốt là hàng chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng lớn đã cho thấy bước tiến của sản xuất trong nước có sự phát triển mạnh mẽ, tạo nguồn cung dồi dào cho hàng hóa XK.

Cơ cấu xuất khẩu chậm cải thiện

Sáu tháng đầu năm 2018, cán cân thương mại thặng dư khá, đạt 2,71 tỷ USD. Theo số liệu Tổng cục Hải quan trị giá xuất khẩu trong tháng sáu ước đạt 19,6 tỷ USD, trị giá nhập khẩu ước đạt 1,7 tỷ USD, cán cân thương mại thâm hụt 100 triệu USD. Dù con số thâm hụt không lớn và chỉ trong ngắn hạn nhưng cần phân tích kỹ. Nhìn lại một số năm trước, giai đoạn 2010-2014 cán cân thương mại nước ta cải thiện rõ rệt, đóng góp tích cực vào cán cân thương mại tổng thể, chủ yếu nhờ thặng dư của khối FDI. Trừ năm 2015 thâm hụt, nhiều năm liền đã thặng dư, dù ở mức thấp dưới ba tỷ USD, quy mô nhỏ và chưa thấy dấu hiệu bền vững.

XK của khối FDI liên tục chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu XK của cả nước. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng làm thay đổi cơ cấu XK, tỷ trọng XK nguyên nhiên phụ liệu cho khu vực FDI tăng tương ứng. Cùng với thu hút mạnh mẽ đầu tư trực tiếp từ nước ngoài, tỷ trọng XK từ 50% năm 2011 tăng đều qua các năm và từ năm 2015 đến nay (tính cả nửa đầu năm 2018) luôn ở mức 70%. Nhiều mặt hàng XK của khối FDI chiếm tỷ trọng lớn như điện thoại gần 100%, giày dép 77,7%, dệt may hơn 60%, máy tính và hàng điện tử hơn 97%, máy móc, thiết bị, dụng cụ gần 90%,...

Số liệu hải quan cho thấy XK hàng hóa thành phẩm của nước ta có hàm lượng nguyên liệu đầu vào NK chiếm tỷ lệ lớn. Kim ngạch XK từ các loại hình gia công, sản xuất XK, chế xuất, tái xuất,... liên tục tăng từ mức 67,5% năm 2013 lên hơn 78% năm 2017 (nửa đầu năm 2018 là 77%). Rõ ràng, thông qua DN FDI, hàng hóa Việt Nam đã tham gia được vào chuỗi giá trị toàn cầu nhưng chưa tạo được hiệu ứng lan tỏa, chưa kéo được nhiều doanh nghiệp (DN) vốn trong nước cùng tham gia, giá trị gia tăng thấp,... càng chứng tỏ yếu kém của nền công nghiệp phụ trợ. Hiện cả nước có khoảng 70 nghìn DN tham gia xuất, nhập khẩu (chiếm 1/10 số DN), trong đó có 1.000 DN hàng đầu (phần lớn có vốn nước ngoài) chiếm 77% giá trị XK, cho thấy sự thua kém của DN vốn trong nước, nhất là các DN vừa và nhỏ.

Hướng tới xuất khẩu bền vững

Hoạt động XNK nước ta đang có nhiều thuận lợi đan xen khó khăn, phức tạp mới nảy sinh. Về thuận lợi, kinh tế thế giới tiếp đà phục hồi, các nền kinh tế lớn tăng trưởng khả quan kéo theo thương mại đầu tư toàn cầu gia tăng, niềm tin của người tiêu dùng được củng cố tác động tích cực đến sản xuất trong nước. Tinh thần sáng tạo khởi nghiệp của cộng đồng DN và toàn xã hội được nâng lên và lan tỏa rộng rãi trước kết quả đổi mới mạnh mẽ và chỉ đạo sát sao của Chính phủ. Bên cạnh đó, thuận lợi kép từ triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do (FTA) đã cam kết trong bối cảnh phục hồi của các nền kinh tế lớn góp phần mở rộng phạm vi thị trường, gia tăng đầu tư sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng XK của nước ta gần đây là việc ký kết Hiệp định CPTPP (tháng 3) và rà soát Hiệp định EVFTA (tháng 6) mở ra nhiều triển vọng mới.

Khó khăn khi tình hình chính trị, kinh tế thế giới nhiều rủi ro, chủ nghĩa bảo hộ ngày càng gay gắt; các tiêu chuẩn yêu cầu kỹ thuật của thị trường NK thêm khắt khe và sự đối mặt với nguy cơ bị áp dụng phòng vệ thương mại với một số mặt hàng của chúng ta có thế mạnh và kim ngạch XK cao. Trong nước thiên tai bão lụt, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh diễn biến phức tạp gây thiệt hại lớn đến sản xuất và tiêu thụ hàng hóa. Cùng với đó là yêu cầu kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm giữa bối cảnh giá cả nhiều nhóm hàng như năng lượng thực phẩm, kim loại, phi nhiên liệu đều ở mức cao hơn cùng kỳ năm trước. (Sáu tháng đầu năm giá bình quân xăng dầu thành phẩm tăng 24% đến 34%; giá NK bình quân phôi thép, thép phế liệu tăng 22% đến 28%...).

Tranh chấp thương mại giữa các nền kinh tế lớn trên thế giới về lâu dài sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xuất, nhập khẩu của nước ta. Trước mắt cần theo dõi sát sao, xây dựng nhiều kịch bản ứng phó, phối hợp chặt chẽ các cấp từ Chính phủ, cơ quan quản lý hiệp hội, ngành hàng, cộng đồng DN cùng xử lý nhằm giảm thiệt hại. Những yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng của nhà NK nước ngoài đòi hỏi DN trong nước cần thay đổi nhận thức, đầu tư xây dựng “chuỗi” làm ra sản phẩm an toàn, rõ ràng xuất xứ, truy xuất trách nhiệm tất cả các khâu từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, đóng gói, phân phối… đủ tiêu chuẩn đáp ứng “luật chơi mới, sân chơi mới”. Cần có kế hoạch trung hạn, khắc phục hạn chế phụ thuộc vào năm tài chính để tập trung nguồn lực khi xác định rõ mặt hàng, thị trường. Công việc này hiện nay chủ yếu do nhà nước, địa phương và hiệp hội ngành hàng thực hiện cho nên hiệu quả hạn chế. Cần tổ chức đấu thầu để chọn ra DN xúc tiến thương mại chuyên nghiệp, có nghề.

Từ kết quả XK hàng hóa cả nước sáu tháng đầu năm và qua thống kê, những năm gần đây, ngành hải quan dự báo tăng trưởng XK nửa cuối năm 2018 sẽ cao hơn nửa đầu năm và nếu không có đột biến xảy ra, chỉ số tăng trưởng XK cả năm có thể cao gấp hai lần tăng trưởng GDP.

YÊN THY

Chia sẻ