Đằng sau những cuộc đua nghìn tỷ

Thứ Tư, 08/05/2019, 16:06:30

NDĐT - Đầu tư vào sân bay vốn là đầu tư vào một thị trường hẹp, thậm chí rất hẹp, với con số chưa tới 30 “sản phẩm”, và cũng chỉ có vài doanh nghiệp có năng lực, kinh nghiệm mới có thể tham gia vào sân chơi này. Nhưng đã, đang có sự cạnh tranh quyết liệt giữa các công ty Nhà nước và tư nhân trong đầu tư, khai thác sân bay, dù số sân bay có lãi, thực tế vẫn rất ít.

Đằng sau những cuộc đua nghìn tỷ

Một góc sân bay Tân Sơn Nhất. (Ảnh: T.BÌNH)

ACV “chắc chân” nhất

Gần nhất, đầu tháng tư này, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước có công văn số 348/UBQLV-CNHT gửi Bộ Giao thông vận tải (GTVT), đồng ý với đề nghị giao cho Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam-CTCP (ACV) xây dựng nhà ga hành khách T3 sân bay Tân Sơn Nhất bằng nguồn vốn doanh nghiệp (DN).

Ủy ban này cho rằng, dự án nhà ga hành khách T3 là công trình có tính cấp bách để giải quyết tình trạng quá tải hiện nay tại sân bay Tân Sơn Nhất, nên cần có đơn vị có năng lực, kinh nghiệm trong đầu tư, quản lý, khai thác các cảng hàng không (CHK), sân bay, có nguồn lực tài chính bảo đảm nhu cầu vốn của dự án. ACV đang là ứng cử viên số một mà Bộ GTVT đề xuất và Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước chấp nhận.

Được thành lập từ năm 2012 trên cơ sở hợp nhất Tổng Công ty Cảng hàng không miền Bắc (TCTCHK), TCTCHK miền Trung và TCTCHK miền Nam, ACV là TCT được xếp hạng đặc biệt (từ năm 2014), Nhà nước nắm vốn gần như tuyệt đối (95,4%). Hơn nữa, ACV là đơn vị được Nhà nước giao quản lý, khai thác, đầu tư tại 21 CHK trên cả nước. Mặt khác ACV còn cung cấp chuỗi dịch vụ hàng không liên tục từ khu bay, sân đỗ máy bay, nhà ga hành khách. Còn phải nói rằng, CHK quốc tế Tân Sơn Nhất hiện được ACV khai thác, nên để ACV đầu tư xây dựng nhà ga hành khách T3 sẽ đồng bộ dây chuyền phục vụ với các nhà ga T1, T2 hiện có, tối ưu được hiệu quả dự án.

Theo một chuyên gia ngành hàng không - cũng là DN đang đầu tư vào một số sân bay cho rằng, CHK, sân bay thuộc hạ tầng giao thông quốc gia nên phải được quản lý chặt chẽ bằng kế hoạch, quy hoạch, chiến lược phát triển của Nhà nước. Việc xã hội hóa phải bảo đảm hài hòa lợi ích của cả nhà đầu tư và xã hội. Do đó việc làm chủ đầu tư thực hiện nhà ga hành khách T3 cần được một đơn vị như ACV-vừa có năng lực, kinh nghiệm trong đầu tư, quản lý khai thác CHK; bảo đảm tiêu chuẩn, chất lượng và tiến độ, cũng như tính đồng bộ trong quản lý khai thác, nhất là ACV đang quản lý T1, T2 và tiếp tục đầu tư T3 là hợp lý.

Không chỉ đối với dự án này, ACV vốn đang là ứng cử viên được giao số lượng dự án xây dựng, mở rộng các CHK nhiều nhất, quan trọng nhất. Chẳng hạn như dự án mở rộng nhà ga T2, CHK quốc tế Nội Bài được khởi công vào tháng 2-2012 và hoàn thành vào tháng 12-2014. Hay gần nhất, lớn nhất là dự án sân bay Long Thành với tổng mức đầu tư 22.856 tỷ đồng. Thông tin từ đại diện ACV cho biết, DN này đã dành sẵn 1,5 tỷ USD (tương đương với gần 35.000 tỷ đồng) để thực hiện dự án sân bay Long Thành.

Cảng hàng không, sân bay thuộc hạ tầng giao thông quốc gia nên phải được quản lý chặt chẽ bằng quy hoạch, chiến lược phát triển của Nhà nước.

Nhưng tư nhân quyết liệt nhất

Cùng với sự phát triển nhanh của hàng không tại Việt Nam, các lĩnh vực liên quan như xây dựng cơ sở hạ tầng, mở rộng hãng bay… đang được kêu gọi xã hội hóa. Thực tế, riêng trong đầu tư CHK, hiện có hàng loạt DN đủ tiềm lực, kinh nghiệm muốn được chia phần “miếng bánh” này. Và những DN tư nhân này đều thực hiện các dự án rất nhanh, nếu được giao.

Có thể nhắc tới dự án xây dựng CKH quốc tế Quảng Ninh (hay còn gọi là sân bay Vân Đồn) tại xã Đoàn Kết, huyện Vân Đồn. Đây là dự án trên diện tích 325 ha, tổng mức đầu tư 7.463 tỷ đồng (ngân sách là 734 tỷ) do Tập đoàn Sun Group làm chủ đầu tư. Sân bay này được xây dựng và hoàn thành với thời gian ngắn kỷ lục. Khởi công từ năm 2015, sân bay Vân Đồn đã khánh thành chỉ sau ba năm xây dựng và được công nhận đạt cấp 4E, sân bay quân sự cấp II (có thể đón các máy bay lớn). Sun Group cũng là nhà đầu tư được tỉnh Lào Cai đề nghị Chính phủ cho phép làm CHK Lào Cai (Bảo Yên, Lào Cai), tổng mức đầu tư gần 6.000 tỷ đồng.

Không riêng Sun Group, các DN lớn cũng lao vào cuộc cạnh tranh giành quyền đầu tư sân bay tốn kém nghìn tỷ đồng. Điển hình như Công ty CP Hàng không Vietjet Air (Vietjet) đã gần như giành được dự án xây dựng Nhà ga hành khách số 2 tại CHK quốc tế Cát Bi bằng nguồn vốn xã hội hóa. Ngoài ra, Vietjet cũng đề nghị được tham gia đầu tư, khai thác, vận hành nhà ga mới tại sân bay Tân Sơn Nhất, Nội Bài, Chu Lai, Phú Bài, Đà Nẵng, hay thuê lại sân bay Phú Quốc… Vietjet cũng là một cổ đông trong pháp nhân đang triển khai xây dựng sân bay Cam Ranh – sân bay có chủ đầu tư là Công ty CP Nhà ga quốc tế Cam Ranh (CRTC) - một DN có sáu cổ đông gồm ACV, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Liên Thái Bình Dương (IPP), Công ty Sản xuất thương mại dịch vụ Yên Khánh, Công ty Việt Xuân Mới, Công ty Giao nhận hàng hóa Nasco và Vietjet.

Tại dự án Nhà ga hành khách T3 sân bay Tân Sơn Nhất, ngoài ACV, Tập đoàn FLC cũng đã từng đề nghị Bộ GTVT và Chính phủ cho phép được nghiên cứu, đầu tư xây dựng và khai thác. Với việc Bamboo Airway đã cất cánh, khao khát được đầu tư xây dựng CHK của FLC đang ngày càng lớn. DN này đã đề nghị được đầu tư mở rộng sân bay Phù Cát, hay nghiên cứu mở rộng sân bay Vinh…

Tất nhiên, các DN tư nhân và chính ACV khi tham gia cuộc đua xây dựng sân bay, đều biết rõ hiện chỉ có năm trong tổng số 22 sân bay của cả nước là khai thác có lãi. Những sân bay còn lại đều đang lỗ, thậm chí lỗ nặng, như sân bay Cần Thơ…

Mặt khác việc xé lẻ xã hội hóa các công trình mang tính thương mại có hiệu quả kinh tế trong CHK và để doanh nghiệp nhà nước đầu tư quản lý khu bay là không công bằng, về lâu dài sẽ dẫn đến sự suy yếu của ACV, ảnh hưởng đến lợi ích nhà nước. Bên cạnh đó sẽ ảnh hưởng đến sự duy trì phát triển ổn định của cả CHK bao gồm tất cả các thành tố khu bay và các hạng mục thương mại khác.

Trao đổi với Báo Nhân Dân, Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Đình Thọ cho rằng, việc giao cho ACV làm chủ đầu tư các dự án có hiệu quả tài chính nói chung và nhà hành khách T3 nói riêng là rất cần thiết, một mặt tạo nguồn thu bù đắp một phần vốn đầu tư và duy trì khai thác liên tục tại các CHK chưa mang lại hiệu quả. Đặc biệt nhiệm vụ tại các CHK mà ACV đang quản lý vừa phải bảo đảm phát triển kinh tế, thực hiện nhiệm vụ chính trị, cũng như bảo đảm an ninh quốc phòng cũng cần được đặt lên hàng đầu.

Và có thể thấy, gần 10 đề nghị được đầu tư xây sân bay mà các DN tư nhân đưa ra, đang làm dấy lên câu hỏi: Nếu DN đề nghị bỏ hàng nghìn tỷ đồng đầu tư mà không phải để lấy lãi, thì các chủ đầu tư tư nhân nhắm đến lợi ích gì từ những dự án đầu tư xây sân bay?

Theo dự báo của Cục Hàng không Việt Nam và tư vấn quốc tế, đến năm 2025 nhu cầu thị trường của cụm cảng Tân Sơn Nhất - Long Thành là 65 triệu hành khách, thấp hơn công suất thiết kế (75 triệu hành khách). Do đó, thiết kế hiện nay đủ đáp ứng được nhu cầu thị trường và có thời gian để tiếp tục giai đoạn 2 của dự án CHK Quốc tế Long Thành.

Bài, ảnh: QUỐC DŨNG - HƯƠNG TRÀ