Khoa học và công nghệ hoàn thiện cơ chế, chính sách theo yêu cầu thực tiễn

Thứ Sáu, 02/11/2018, 11:10:58
 Font Size:     |        Print
 

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh.

NDĐT - Trả lời chất vấn tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIV (từ ngày 30-10 đến 1-11), về các vấn đề nóng được đại biểu và cử tri cả nước quan tâm, cùng với các thành viên Chính phủ, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh khẳng định, ngành khoa học và công nghệ đã sát cánh cùng các ngành, địa phương phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước.

Bộ trưởng Chu Ngọc Anh cho biết, khoa học và công nghệ (KH và CN) đã chuyển hướng, tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách theo yêu cầu thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội để giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn của các ngành, lĩnh vực. Các Nghị quyết và chỉ đạo của Chính phủ đã nhấn mạnh doanh nghiệp là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia. Các cơ quan Nhà nước từ T.Ư đến địa phương, các viện nghiên cứu, trường đại học tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thông qua KH và CN.

Trên cơ sở đó, KH và CN đã bám sát để phát triển các sản phẩm quốc gia, sản phẩm chủ lực, các chuỗi sản xuất trong nông nghiệp, công nghiệp. Chính sách cũng đã tạo được hành lang pháp lý để thu hút chuyên gia, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh và các viện nghiên cứu, dần đáp ứng được yêu cầu của khu vực và quốc tế. Thí dụ, các nhóm nghiên cứu mạnh ở Đại học quốc gia Hà Nội, Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh, Viện Nghiên cứu toán cao cấp. Hai Trung tâm khoa học dạng 2 về Toán học và Vật lý của Việt Nam được UNESCO công nhận đã tiếp cận được trình độ quốc tế.

Để khắc phục tình trạng thiếu nhà khoa học đầu ngành đảm nhận các nhiệm vụ trọng điểm của Nhà nước, vừa qua, Bộ KH và CN đã có chính sách thiết thực, thu hút gần 100 nhóm nghiên cứu từ các quốc gia trên thế giới phối hợp các nhóm nghiên cứu trong nước, sẵn sàng đem công nghệ từ các quốc gia tiên tiến về, chung sức giải quyết các vấn đề của thực tiễn. Gần đây, đã xuất hiện các viện nghiên cứu tư nhân, qua đó, huy động được nhiều nhà khoa học tài năng từ nước ngoài về làm việc, cùng chung sức phát triển khoa học, lực lượng khoa học trong nước. Cùng với đó, việc nghiên cứu được đặt hàng từ doanh nghiệp, khu vực nông nghiệp, công nghiệp, giúp nhóm nghiên cứu có doanh thu từ sản phẩm để tự chủ và phát triển, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với nhà khoa học.

Trả lời câu hỏi của đại biểu Quốc hội về vị trí của KH và CN Việt Nam so với thế giới, Bộ trưởng Chu Ngọc Anh cho biết, đánh giá của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới về xếp hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam hiện đang ở vị trí dưới 50. Để có được kết quả nêu trên không chỉ nỗ lực của riêng ngành KH và CN, mà còn có sự song hành của các chính sách đầu tư, kinh tế. Liên quan đến cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, T.Ư Đảng, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã có sự quan tâm, chỉ đạo kịp thời để định hướng phù hợp với một quốc gia đang phát triển.

Năm 2017, Chỉ thị 16 của Thủ tướng về tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đã chỉ rõ từ nhận thức đến hành động của các bộ, ngành, địa phương để tận dụng được cơ hội và giảm thiểu các tác động tiêu cực do Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 gây ra. Có thể nêu một số ứng dụng công nghệ của cuộc cách mạng này vào các lĩnh vực, như sử dụng công nghệ BIM trong lĩnh vực xây dựng để thiết kế, thi công, vận hành các công trình cao tầng; trong lĩnh vực ngân hàng tài chính, nông nghiệp, y tế cũng đã có được những hiệu quả bước đầu. Tuy nhiên, cần sự chung tay của tất cả các ngành, các địa phương cùng cộng đồng khoa học tiếp tục triển khai những nhiệm vụ, giải pháp và kế hoạch trong thời gian tới.

Về những giải pháp KH và CN để giải quyết các vấn đề xâm nhập mặn, biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai, Bộ trưởng cho rằng, thời gian qua, Bộ KH và CN tập trung các chương trình về phòng, chống thiên tai và Chương trình ứng phó với biến đổi khí hậu. Kết quả bước đầu dù còn khiêm tốn, nhưng các nhà khoa học đã đóng góp cho kịch bản và nâng cao độ tin cậy của kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng đối với đồng bằng sông Cửu Long; đánh giá được thực trạng, xu thế, biến động và cơ chế, nguyên nhân xói lở và bồi đắp. Đồng thời, đưa ra giải pháp chung, giải pháp công nghệ về mặt nguyên tắc để bảo vệ bờ biển; mô hình thử nghiệm để chống xói lở cho một số tỉnh và một số vùng đồng bằng; các giống lúa chịu mặn, chịu hạn và giống vật nuôi để thích ứng; mô hình canh tác; xây dựng bản đồ Atlat biến đổi khí hậu để ứng dụng thực tiễn.

Liên quan vấn đề trách nhiệm khi một số nhà máy nhiệt điện than sử dụng công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường, Bộ trưởng Chu Ngọc Anh cho biết, Bộ KH và CN đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 78/2013/QĐ-TTg về danh mục và lộ trình phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng phải loại bỏ và các tổ máy phát điện hiệu suất thấp không được xây dựng mới . Vừa qua, Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua với tinh thần, tất cả các dự án đầu tư xây dựng mới sẽ được điều chỉnh chặt chẽ bởi Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, bảo đảm không có nguy cơ công nghệ lạc hậu trong giai đoạn tiếp theo. Chính phủ cũng giao Bộ KH và CN phối hợp các bộ nghiên cứu hướng sử dụng tro, xỉ của các nhà máy nhiệt điện sản xuất ra vật liệu xây dựng phù hợp với tiêu chuẩn Việt Nam. Bước đầu, nhiều kết quả đạt được khá tốt như dự án DAP Đình Vũ đã nghiên cứu sử dụng tối đa tro, xỉ, thạch cao, thay thế đất sét và làm phụ gia để sản xuất xi-măng, từ đó sản xuất vật liệu xây dựng thay thế nhập khẩu (công suất khoảng 700 nghìn tấn/năm).

Về kiểm soát phế liệu nghi nhiễm chất phóng xạ, Bộ trưởng KH và CN cho biết, hiện cảng Cái Mép và Thị Vải đã được trang bị mỗi cảng tám cổng có thiết bị đo phóng xạ, vì thế, phế liệu sắt, thép được kiểm soát. Ngoài ra, Bộ KH và CN cũng tiến hành rà soát, quản lý chặt chẽ hoạt động kiểm tra chất lượng trên toàn lãnh thổ, phối hợp Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN và MT) có danh sách các nhà nhập khẩu, doanh nghiệp sản xuất. Đồng thời, Bộ đã chỉ đạo Sở KH và CN phối hợp Sở TN và MT và cơ quan chức năng rà soát, phát hiện trên địa bàn để đánh giá và kịp thời có biện pháp xử lý.

NGUYỄN HÀ

Chia sẻ