Người say tiếng gõ quỳ

Thứ Hai, 02/10/2017, 22:04:41
 Font Size:     |        Print
 

Nghệ nhân Lê Bá Chung giới thiệu sản phẩm của làng nghề quỳ vàng Kiêu Kỵ. Ảnh: THANH HIỀN

Nghệ nhân Lê Bá Chung ở xã Kiêu Kỵ, huyện Gia Lâm, Hà Nội là người vực dậy làng nghề vàng quỳ duy nhất của cả nước, đồng thời là người khôi phục nghề sơn son thếp vàng sau hơn 50 năm bị mai một.

Chúng tôi đến Kiêu Kỵ vào một sáng đầu thu, nắng trải vàng như mật. Nghệ nhân Lê Bá Chung đón chúng tôi ở đầu ngõ, nơi có tiếng gõ quỳ lộc cộc, đầy cảm xúc. Trong căn nhà tuềnh toàng, rót chén trà mời khách, ông cho biết: "Làm quỳ vàng là chế biến vàng thật, bạc thật thành bột vàng, bạc (gọi là quỳ) bằng phương pháp sản xuất thủ công lâu đời, độc đáo. Gia đình ông có truyền thống nhiều thế hệ làm vàng quỳ. Năm 1985, sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự trở về, chứng kiến nghề truyền thống của quê hương bị mai một, chỉ còn bốn hộ làm nghề, ông bắt tay vào cải tiến kỹ thuật, thay thế nguyên liệu phụ trợ, sử dụng máy móc hỗ trợ để giảm công đoạn sản xuất quỳ. Thời kỳ đó, khó khăn nhất là tìm kiếm nguồn nguyên liệu. Nhựa thông là nguyên liệu rất quan trọng trong quá trình sản xuất vàng quỳ, nhưng lúc đó không được phép mua bán công khai, cho nên rất khan hiếm. Bên cạnh đó, các loại giấy như giấy dó ở Bắc Ninh, giấy Ngọc Khẩu ở Trung Quốc… nhiều lúc không có hàng để mua. Sau nhiều đêm suy nghĩ, ông quyết định cải tiến giấy nến thay giấy dó, đồng thời dùng giấy ráp luộc chín lên để thay giấy Ngọc Khẩu, dùng đánh quỳ vỡ. Bên cạnh đó, ông cải tiến máy đập diệp, máy xay mực để giảm ngày công lao động… Cứ như vậy, ông đã rút ngắn được các công đoạn sản xuất, từ hơn 40 công đoạn, đến nay chỉ còn 20 công đoạn, sau đó phổ biến cho người dân trong làng nghề để cùng phát triển.

Thế nhưng, lúc đó sản phẩm của làng nghề làm ra nhưng không tiêu thụ được. Ðến năm 1990, Nghị quyết T.Ư 5 ra đời đã mở cơ hội phát triển cho nền kinh tế cả nước nói chung và làng nghề vàng quỳ nói riêng. Khi số hộ làm nghề tăng, năm 2008, ông đứng ra xin phép UBND thành phố Hà Nội thành lập Hội Dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ với mục đích quản lý thương hiệu tập thể, duy trì nét đẹp văn hóa truyền thống của làng nghề. Hội ban đầu có 74 hội viên, đến nay đã có 128 hội viên, trong đó có Doanh nghiệp HTX vàng quỳ Kiêu Kỵ và 13 tổ hợp tác, hơn 60 hộ cá thể. Tổng số lao động theo nghề trong làng là hơn 500 lao động, lương bình quân từ 3 đến 5 triệu đồng/người/tháng.

Trước đây, khi làng nghề mai một, nghề sơn son thếp vàng cũng thất truyền. Bẵng đi 50 năm, không còn ai trong làng nhớ đến nghề này. Sản phẩm vàng quỳ sản xuất ra chỉ được bán cho nơi khác sử dụng, dùng để thếp lên các hoành phi, câu đối, linh vật… trong đình, chùa…, còn người Kiêu Kỵ không trực tiếp thếp vàng. Ðau đáu với nghề truyền thống của làng, ông đã quyết tâm khôi phục thành công nghề sơn son thếp vàng. Ðến nay, tất cả các hộ sản xuất vàng, bạc quỳ ở Kiêu Kỵ đều có thể nhận các công trình dát vàng, bạc ở khắp các tỉnh,thành phố. Bản thân ông Chung đã đào tạo nhiều tổ hợp tác và thực hiện thi công phục chế thếp vàng các di tích lịch sử văn hóa lớn trên cả nước. Ông Chung và người dân Kiêu Kỵ còn làm cả bạc quỳ. Sản phẩm làm ra phục vụ các công trình đình, đền, chùa, nhà thờ, tư gia, cung cấp cho các nhà hội họa… Ông đã phối hợp Trung tâm Khuyến công và Phát triển công nghiệp, Sở Công thương Hà Nội mở năm lớp dạy nghề với 175 học viên tham gia. Noi gương cha, cả hai người con trai của ông đều theo nghề truyền thống của gia đình. Mỗi người con của ông hiện nay có tới hơn mười người thợ, có thể nhận công trình khắp các tỉnh, thành phố khác. Năm 2014, anh Lê Bá Tươi, người con thứ hai của ông, vinh dự được UBND thành phố công nhận danh hiệu Nghệ nhân dát vàng quỳ khi mới ở tuổi 28.

Nói về nghệ nhân Lê Bá Chung, Chủ tịch UBND xã Kiêu Kỵ Ðinh Văn Giảng cho rằng, ông Chung là người rất có uy tín với dân làng, đã từng tham gia HÐND xã nhiều năm liền. Ngoài ra, nghệ nhân Lê Bá Chung còn là Chủ tịch Hội Dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ, Giám đốc HTX công nghiệp quỳ vàng Kiêu Kỵ, thành viên BCH Hiệp hội Thủ công Mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội…

Năm 2004, ông Lê Bá Chung là một trong hai người đầu tiên của làng Kiêu Kỵ được UBND thành phố Hà Nội phong tặng danh hiệu Nghệ nhân làng nghề. Năm 2016, ông được Chủ tịch nước phong tặng cấp Nhà nước Nghệ nhân Ưu tú. Nhân kỷ niệm 63 năm Ngày Giải phóng Thủ đô 10-10, nghệ nhân Lê Bá Chung vinh dự được trao tặng danh hiệu Công dân Thủ đô ưu tú, phần thưởng cao quý cho những đóng góp, cống hiến của ông trong việc bảo tồn, phát triển nghề thủ công truyền thống ở địa phương.

ĐỨC MINH

Chia sẻ