Đại tá Phạm Văn Tám, cục phó Cục cảnh sát hình sự:

Cần sự vào cuộc của toàn xã hội

Thứ Hai, 28/05/2018, 07:57:28
 Font Size:     |        Print
 

Với vai trò nòng cốt, lực lượng Cảnh sát Hình sự đã triển khai nhiều biện pháp tăng cường phòng ngừa, trấn áp mạnh tội phạm do nguyên nhân xã hội (NNXH). Phóng viên Nhân Dân hằng tháng trao đổi với Đại tá Phạm Văn Tám, Cục phó Cục Cảnh sát Hình sự, Bộ Công an (ảnh bên) về những nỗ lực của lực lượng công an cũng như khó khăn phải đối mặt trong công tác phòng, chống loại tội phạm này.

Tội phạm do NNXH diễn biến phức tạp, nhưng cũng phần nào "hạ nhiệt" bởi lực lượng Cảnh sát Hình sự triển khai nhiều giải pháp phòng ngừa và đấu tranh?

5 năm qua, trung bình mỗi năm cả nước xảy ra hơn 1.200 vụ giết người (chiếm khoảng 2% số vụ phạm pháp hình sự) và hơn 8.000 vụ cố ý gây thương tích. Giết người do mâu thuẫn thù tức chiếm 78,3% số vụ giết người do NNXH, do mâu thuẫn trong nội bộ gia đình chiếm 17,9% (có thời điểm tăng đột biến 30%), mâu thuẫn bột phát nhất thời trong sinh hoạt chiếm 40,2%... Tuy dần kiềm chế gia tăng số vụ, nhưng tính chất phức tạp, nghiêm trọng không giảm, nhiều vụ thảm sát gây lo lắng trong cộng đồng. Năm 2017 xảy ra 139 vụ giết người thân,199 vụ giết người do băng nhóm cạnh tranh làm ăn, tranh giành địa bàn hoạt động làm 101 người chết, 211 người bị thương (tăng 92 người so với năm trước), có vụ cả trăm đối tượng dàn trận, gây mất an ninh trật tự.

Cục Cảnh sát Hình sự chỉ đạo toàn lực lượng triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ và phòng ngừa xã hội, hướng dẫn chỉ đạo điều tra, trực tiếp đấu tranh các chuyên án lớn, tham mưu lãnh đạo Tổng cục Cảnh sát và Bộ Công an mở các đợt cao điểm trấn áp tội phạm nhằm "hạ nhiệt" tình hình. Ngoài ra, còn có sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền các địa phương, đặc biệt là vai trò chỉ đạo của người đứng đầu thực hiện Chỉ thị 48-CT/TW của Bộ Chính trị tạo chuyển biến mạnh mẽ trong phòng ngừa, dẫu số ít cấp ủy đảng, chính quyền địa phương còn phó mặc cho lực lượng công an.

Các vụ thảm án bộc lộ sự xuống cấp của đạo đức xã hội, hẳn ông cũng có nhiều trăn trở, suy tư khi tham gia điều tra?

Đa số thảm án xảy ra ở vùng sâu, vùng xa, thưa thớt dân cư, nên phát hiện chậm, hiện trường bị xáo trộn, đường sá đi lại xa xôi, hiểm trở gây nhiều khó khăn cho điều tra, truy xét dấu vết, vật chứng, trong khi áp lực đòi hỏi nhanh chóng tìm ra thủ phạm. Dù đã trực tiếp tham gia khám phá nhiều trọng án, nhưng tôi không nén nổi căm phẫn khi thấy thi thể các nạn nhân. Quan trọng là công tác điều tra ban đầu tại hiện trường, xác định chính xác tính chất vụ án, nếu nạn nhân không bị mất tài sản, nguyên nhân thường do mâu thuẫn và hung thủ có quen biết nạn nhân, trên cơ sở đó rà soát các mối quan hệ, định hướng điều tra chuẩn xác. Điển hình, vụ thảm sát bốn người trong một gia đình ở Bản Phồng (Tương Dương, Nghệ An) địa bàn quá hoang vu, không có nhân chứng nhưng nhờ kiên trì phát động quần chúng tố giác, thu thập thông tin, Ban chuyên án xác định đối tượng tình nghi, từ đó mở hướng truy tìm chính xác thủ phạm.

Vui vì phá án thành công nhưng cũng buồn, đau xót vì đạo đức con người xuống cấp, vì cái lợi trước mắt mà người ta sẵn sàng gây tội ác. Xã hội thiếu đi cái tình, khác hẳn thời bao cấp, tuy nghèo nhưng mọi người sống với nhau tình cảm, nhân ái, chia sẻ, yêu thương...

Thực tế cho thấy, vẫn còn tình trạng người bị hại trong các vụ cố ý gây thương tích không hợp tác giám định thương tích và một số cán bộ tiến hành tố tụng thiếu khách quan, bỏ lọt tội phạm làm giảm tính nghiêm minh trong xử lý và răn đe, giáo dục?

Không ít vụ án cố ý gây thương tích điều tra gặp vướng mắc do người bị hại không hợp tác điều tra, từ chối giám định thương tích, bãi nại vì có quan hệ thân thích với hung thủ, hai bên đã tự thỏa thuận bồi thường hoặc do người bị hại, người thân của họ bị đe dọa, mua chuộc... nên không có căn cứ để khởi tố vụ án hoặc phải đình chỉ điều tra. Có mặt ngay tại hiện trường, bắt giữ đối tượng gây án (đặc biệt là côn đồ hung hãn, đâm thuê, chém mướn), đưa ngay người bị hại đi giám định để đối tượng không còn cơ hội thỏa thuận, khống chế là cách làm kiên quyết, hiệu quả của công an một số địa phương. Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 quy định người bị hại từ chối giám định theo quyết định trưng cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng mà không có lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan có thể bị dẫn giải. Cơ quan điều tra cần thuyết phục, động viên người bị hại nhận ra được quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong thực hiện các quy định pháp luật, trách nhiệm với cộng đồng trong phòng, chống tội phạm, để hợp tác điều tra đồng thời có cơ chế bảo vệ họ khi bị đe dọa, trả thù.

Một số cán bộ tố tụng làm ngơ, làm ẩu, không hết trách nhiệm, cố tình bao che hay trục lợi cá nhân cũng đã xảy ra, tuy không nhiều. Trình độ, ý thức chủ quan, động cơ không trong sáng, cả nể chi phối, dẫn đến oan sai, bỏ lọt tội phạm, mức án không tương xứng với tính chất, mức độ hành vi phạm tội, gây bức xúc dư luận. Bước chuyển trước hết phải từ ý thức của những người tiến hành tố tụng kết hợp các biện pháp thường xuyên giáo dục chính trị tư tưởng, tu dưỡng đạo đức nghề nghiệp; bồi dưỡng nghiệp vụ; giám sát chặt chẽ, tiếp thu ý kiến phản ánh từ quần chúng nhằm kịp thời ngăn chặn, xử lý nghiêm minh; không bao che dung túng.

Những khó khăn, bất cập trong phòng ngừa, đấu tranh hẳn còn nhiều, thưa ông?

Hệ thống văn bản pháp luật (nhất là các văn bản có hiệu lực từ 1-1-2018) được chỉnh sửa, bổ sung về cơ bản đã bịt kín kẽ hở không để tội phạm lợi dụng, nhưng một số văn bản hướng dẫn thi hành còn chưa kịp thời nên áp dụng trong thực tiễn còn nhiều lúng túng. Không ít mâu thuẫn trong cộng đồng chưa được giải quyết dứt điểm, triệt để khiến một bộ phận quần chúng không tin vào pháp luật, "tự xử" nên bùng nổ xung đột bạo lực. Số người nghiện ở ngoài xã hội còn nhiều (91,18%), khi lên cơn dễ gây án, quản lý số đối tượng nguy cơ phạm tội tuy được chú trọng nhưng hiệu quả chưa cao.

Thêm nữa, có vụ giết người điều tra, khám phá chưa kịp thời, để kéo dài hoặc bế tắc; phong trào đấu tranh chống lại hành vi bạo lực nhiều nơi còn yếu, nhiều người vẫn thờ ơ, né tránh không dám tố giác, ngăn chặn cái ác...

Lực lượng công an đóng vai trò quan trọng thế nào trong chủ động nắm tình hình, hóa giải mâu thuẫn ngay từ mầm mống phát sinh? Cách thức tuyên truyền cần cải tiến ra sao để người dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật?

Bám sát cơ sở, kịp thời nắm tình hình ANTT, nhất là mâu thuẫn dân sinh; hoạt động của đối tượng có biểu hiện vi phạm pháp luật, lực lượng công an mới tham mưu "đúng và trúng" cho cấp ủy đảng, chính quyền trong phát huy nhân dân tố giác, giải quyết nhanh, dứt điểm mâu thuẫn; ngăn chặn và triệt tiêu các căn nguyên, điều kiện phát sinh tội phạm; hướng dẫn nghiệp vụ sát hợp từng vụ việc; tư vấn cho các tổ hòa giải sớm phát hiện, hóa giải mâu thuẫn, xích mích, tránh nhỏ bùng phát thành to, kéo dài dẫn đến án mạng.

Bên cạnh phổ biến, giáo dục pháp luật trên diện rộng cần coi trọng tuyên truyền, vận động và phòng ngừa cá biệt. Cách thức hữu hiệu là thông qua các vụ án cụ thể tuyên truyền về nguyên nhân phạm tội, hướng khắc phục để người dân tự răn mình, tránh rơi vào trường hợp đáng tiếc tương tự; hướng dẫn kỹ năng giảm xung đột, bình tĩnh, không có lời lẽ khiêu khích khi giải quyết mâu thuẫn, đối mặt với đối tượng côn đồ, manh động, chủ động bảo vệ tính mạng, sức khỏe bản thân.

Theo ông, biện pháp nào nhằm quản lý hữu hiệu, ngăn chặn kịp thời các đối tượng tiềm ẩn có nguy cơ cao phạm tội do NNXH?

Phòng ngừa loại tội phạm này gặp khó khăn do đối tượng không nằm trong diện quản lý nghiệp vụ của công an. Với đối tượng có hành vi côn đồ, biểu hiện sử dụng hung khí, vũ khí lưu hành trên đường hoặc tụ tập ăn nhậu ở những nơi công cộng, gây rối ANTT thì vận động, tuyên truyền về tác hại của rượu, bia, pháp luật xử lý hành vi cố ý gây tương tích; tăng cường tuần tra kiểm soát để nhắc nhở, giáo dục, răn đe, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ ngăn chặn đối tượng chuẩn bị gây án. Phối hợp chính quyền địa phương quản lý chặt thanh thiếu niên hư, đối tượng cộm cán; nghiện ma túy và có nguy cơ phạm tội. Triệt phá các băng, nhóm tội phạm tổ chức hoạt động kiểu "xã hội đen" như: bảo kê, "tín dụng đen’’, đòi nợ thuê...

Bên cạnh đó, lực lượng công an phải làm tốt công tác điều tra cơ bản, nắm chắc tình hình tội phạm, không để bị động, bất ngờ, tập trung vào các tuyến, địa bàn trọng điểm. Phát huy vai trò tự quản, chủ động hòa giải ở cơ sở, lập án điểm đấu tranh, nhanh chóng truy bắt, xử lý nghiêm đối tượng phạm tội, nhất là các vụ thảm án, tụ tập đông người, sử dụng vũ khí nóng càn quấy, đâm chém, trả thù lẫn nhau nhằm tăng tính răn đe và phòng ngừa chung. Với các vụ việc mâu thuẫn kéo dài chưa giải quyết xong ở cơ sở hoặc xô xát đã xảy ra có thể gây hậu quả nghiêm trọng, lực lượng Cảnh sát Hình sự trực tiếp giải quyết và có phương án ngăn chặn. Thời điểm tội phạm do NNXH bùng phát, tăng cường các biện pháp phòng ngừa kết hợp trấn áp mạnh. Và muốn kiềm chế loại tội phạm này tất yếu không thể thiếu sự vào cuộc của toàn xã hội.

Gia Khánh (Thực hiện)

Chia sẻ