TS Dương Thanh Biểu, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao

Xử án tham nhũng - áp lực lớn, cần bản lĩnh vượt qua

Thứ Năm, 26/04/2018, 15:44:10
 Font Size:     |        Print
 

Phiên tòa xét xử vụ án Trịnh Xuân Thanh và đồng phạm tham ô tài sản và cố ý làm trái. Ảnh | Doãn Tấn

Từng tham gia giải quyết nhiều vụ án lớn liên quan đến tội phạm tham nhũng, cố ý làm trái, Tiến sĩ Dương Thanh Biểu, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát NDTC (ảnh bên) đã chia sẻ suy nghĩ và kinh nghiệm của mình cùng Nhân Dân hằng tháng, về quá trình xét xử, các áp lực gặp phải khi xét xử các vụ đại án.

Thưa ông, thời gian qua, các cơ quan bảo vệ pháp luật đã điều tra, truy tố, xét xử một số vụ án được dư luận quan tâm. So với đại án tham ô, lãng phí ở Bộ NN&PTNT liên quan đến bị cáo Lã Thị Kim Oanh cách đây hơn mười năm mà ông là một trong những người tham gia tố tụng, cảm nhận của ông như thế nào?

Theo dõi các vụ đại án vừa xét xử, chúng ta càng thấy nhận xét của đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng rất đúng khi cho rằng, nếu như trước đây, dư luận ý kiến công tác phòng chống tham nhũng (PCTN) chỉ mới đánh từ vai trở xuống, thì hiện nay hoàn toàn khác. Trung ương đã tập trung làm đến cùng những vụ việc nổi cộm bức xúc. Dưới sự chỉ đạo của Ban chỉ đạo PCTN Trung ương, các cơ quan chức năng Trung ương đã phối hợp kịp thời và quyết liệt triển khai thực hiện, đưa ra truy tố xét xử nhiều vụ đại án được nhân dân quan tâm. Điều đó cho thấy nỗ lực lớn với ý chí quyết tâm rất cao của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và của đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong công tác đấu tranh PCTN, làm trong sạch đội ngũ của Đảng, xây dựng, chỉnh đốn bộ máy Nhà nước. Những diễn biến từ thực tế thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật, đưa ra cam kết đấu tranh PCTN là không có vùng cấm và cũng là thông điệp mạnh mẽ về sự đoàn kết, nhất trí trong toàn Đảng, toàn quân và toàn dân.

Với cá nhân ông, khi tham gia xét xử các vụ án lớn, đối diện với những “vùng cấm” có là một áp lực và vượt qua áp lực đó có dễ dàng?

Giải quyết một vụ án, nhất là các vụ đại án là nỗ lực rất lớn của các cơ quan pháp luật nhằm bảo đảm vụ án được xét xử chính xác, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, bản án được tuyên phải tâm phục, khẩu phục. Nói như vậy để khẳng định mt điu, mun gii quyết tt v án, các cơ quan và người tiến hành t tng phi có năng lc, trình độ chuyên môn và bn lĩnh ngh nghip. Nhng yêu cu đó chính là áp lc công vic mà nhng người thc thi pháp lut phi n lc phn đấu vượt qua. Các b cáo phm ti tham nhũng có quyn và có tin nên sn sàng mua chuc hoc nh người can thip. Đây là áp lc rt ln đã và đang đặt ra cho người thc thi pháp lut phi kiên quyết vượt qua. Bi vì, khi bàn tay ca người thc thi công v nhúng chàm thì sn sàng bóp méo s tht và chc chn v án s gp rt nhiu khó khăn khi gii quyết. T kinh nghim ngh nghip, tôi thy rng vượt qua nhng áp lc này không phi chuyn d. Cho nên, mun thc hin tt nguyên tc không có vùng cm thì người thc thi công v phi có năng lc, trình độ chuyên môn gii và tư cách đạo đức phm cht tt, có bn lĩnh ngh nghip vng vàng, có tinh thn đấu tranh không khoan nhượng đối vi nhng hành vi phm ti tham nhũng và kiên quyết không để mình b mua chuc cám d.

Nhưng cũng có một băn khoăn của dư luận là làm thế nào để các chỉ đạo từ các cấp không ảnh hưởng tới nguyên tắc hoạt động của các cơ quan tố tụng, để tư pháp thật sự được độc lập, pháp luật thật sự được thượng tôn?

Sự chỉ đạo của các cấp đối với công tác PCTN được đặt ra như một yêu cầu tất yếu. Nếu vừa qua, không có sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Ban chỉ đạo PCTN Trung ương, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thì việc giải quyết những vụ đại án tham nhũng sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, khi nói sự chỉ đạo của các cấp chúng ta cũng nên chú ý, đó là những quan điểm về chủ trương lớn, phương hướng tiến hành và thủ tục khi xem xét đối với các trường hợp thuộc các cấp ủy quản lý. Đồng thời, sự chỉ đạo việc phối hợp giữa các cơ quan, ban ngành để bảo đảm thời gian hoàn thành giải quyết vụ án với chất lượng cao nhất. Còn đối với việc thu thập và đánh giá chứng cứ, vận dụng pháp luật để xác định tội danh, hình phạt thì thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan tư pháp. Pháp luật đã quy định rõ, không ai được can thiệp vào công tác xét xử. Khoản 2, Điều 103, Hiến pháp năm 2013 đã quy định: “Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm”.

Thực tiễn cho thấy, việc thu hồi tài sản tham nhũng cũng như khắc phục hậu quả thiệt hại từ các vụ án cố ý làm trái từ trước đến nay rất khó. Vậy theo ông nguyên nhân do đâu?

Nguyên nhân chính là việc quản lý tài sản của cán bộ công chức còn bất cập. Ngoài ra, tình trạng hiện nay là quản lý dòng tiền còn lỏng lẻo, các khoản thu nhập không minh bạch, không đi qua ngân hàng mà đi qua đường “cặp táp”, của chìm của nổi, nên không ai biết những người đó có bao nhiêu tiền để kê biên. Về mặt pháp luật tố tụng, việc kê biên, phong tỏa tài sản của các cơ quan pháp luật để bảo đảm thi hành án cũng còn nhiều bất cập. Theo quy định tại Điều 128, Bộ luật Tố tụng hình sự (2015) thì “Kê biên tài sản chỉ áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tiền hoặc có thể bị tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại...”. Như vậy pháp luật chỉ quy định về điều kiện kê biên, thẩm quyền và các giai đoạn kê biên. Trong lúc đó, không quy định nghĩa vụ kê biên và những điều kiện bắt buộc kê biên. Cho nên thực tiễn mới xảy ra trường hợp mà khi Tòa án tuyên phạt, nhưng các cơ quan pháp luật không biết thi hành thế nào.

Ông đã bao giờ nhận được đề nghị từ cấp cao hơn mình, nhờ tác động gỡ tội cho một bị can, bị cáo nào chưa?

Khi là Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát NDTC, được phân công chỉ đạo công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc xét xử hình sự, tôi cũng nhận được nhiều thư từ các đồng chí lãnh đạo, các cơ quan, tổ chức và của nhân dân yêu cầu xem xét các vụ việc cụ thể. Nhưng đó là những đơn, thư kêu oan mà thôi. Còn những ý kiến đề nghị can thiệp nhằm nhờ gỡ tội cho ai đó thì chưa gặp trường hợp nào.

Nhân dân có thể tham gia đấu tranh chống tham nhũng theo cách nào, thưa ông?

Muốn cho công cuộc đấu tranh PCTN có hiệu quả thì bắt buộc phải có sự tham gia của nhân dân. Để người dân có điều kiện tham gia vào công tác chống tham nhũng, chúng ta cần thực hiện nguyên tắc minh bạch hóa, nhất là đối với các việc có liên quan đến tài chính, tài sản. Đây là cơ sở để nhân dân thực hiện quyền giám sát của mình. Thí dụ, việc kê biên tài sản của cán bộ cần được công khai tại nơi cư trú của cán bộ và trên các thông tin báo chí. Việc thu, chi tài chính đối với các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế cũng phải được niêm yết công khai để người dân nơi đó có điều kiện giám sát...

Trong nhiều vụ án ông tham gia giải quyết, có không ít cán bộ lãnh đạo cấp cao là bị cáo hay người có quyền và nghĩa vụ liên quan. Khi kết thúc vụ án, những cán bộ kia có bao giờ gặp lại ông và thái độ của họ như thế nào?

Trước đây lúc giải quyết vụ án Lã Thị Kim Oanh, để bảo đảm cho phiên tòa phúc thẩm khắc phục những tồn tại của phiên tòa sơ thẩm, tôi được giao nhiệm vụ chỉ đạo đối chất giữa các bị cáo nguyên là Thứ trưởng Bộ NN&PTNT với nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn và nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Huy Ngọ. Qua đối chất cho thấy, hai đồng chí Nguyễn Công Tạn và Lê Huy Ngọ không liên quan đến vụ án như dư luận băn khoăn trong quá trình xét xử sơ thẩm. Sau khi đối chất, những tài liệu này được sử dụng tại phiên tòa phúc thẩm, góp phần cho Bản án phúc thẩm tâm phục khẩu phục. Sau này, tôi có viết vụ án này trong cuốn Theo dòng công lý. Tôi và ông Lê Huy Ng thi thong gp nhau cà-phê và li hàn huyên v nhng k nim cuc đời, nht là v án có liên quan đến vic đối cht mà ông là mt bên.

Trân trọng cảm ơn ông!

Phương Nhi (Thực hiện)