Cải tiến thủ tục chất vấn

Thứ Hai, 30/04/2018, 19:17:07
 Font Size:     |        Print
 

Ảnh trong bài: Bộ trưởng Tư pháp Lê Thành Long trả lời chất vấn các đại biểu tại phiên họp thứ 22 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ảnh: AN ĐĂNG

Ngày 19-3 vừa qua, phiên chất vấn tại Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đối với Bộ trưởng Tư pháp Lê Thành Long và Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh được tiến hành với một số cải tiến rất cơ bản về thủ tục. Những cải tiến này vừa được UBTVQH đề ra và cho áp dụng "chất vấn và trả lời chất vấn ngay". Cho dù, trên thế giới, các nghị viện thường rất "bảo thủ" về thủ tục, thì ở nước ta, Quốc hội (QH) lại rất coi trọng việc thường xuyên cải tiến thủ tục để nâng cao hiệu quả hoạt động của mình. Đây quả thực là khác biệt rất đang lưu ý.

Công bằng mà nói, thủ tục của QH, trong đó có chất vấn, là một lĩnh vực mặc dù tồn tại đã rất lâu, nhưng vẫn còn khá mới mẻ về mặt học thuật. Thí dụ, tại sao trên thế giới, xét về mặt thủ tục, hoạt động chất vấn chỉ có thể diễn ra tại phiên họp toàn thể của nghị viện, thì ở ta, hoạt động này lại được triển khai cả trong phiên họp của UBTVQH? Phải chăng, đối với thế giới, phiên họp toàn thể mới là diễn đàn số một của quốc gia nên chất vấn chính phủ và các thành viên của chính phủ chỉ có thể diễn ra tại đó? Ở ta, QH không hoạt động thường xuyên, UBTVQH lại là cơ quan thường trực của QH, nên giữa hai kỳ họp của QH, hoạt động chất vấn có thể được triển khai tại phiên họp của UBTVQH? Tổ chức hoạt động chất vấn tại phiên họp của UBTVQH còn là điều kiện để thường xuyên bảo đảm trách nhiệm giải trình của Chính phủ. Cứ chờ cho đến các phiên họp của QH thường cách nhau đến năm, sáu tháng mới chất vấn, thì mọi việc sẽ bị chậm trễ và chi phí khắc phục các sai phạm nếu có sẽ tăng lên rất đáng kể. Thí dụ nêu trên cho thấy, cách làm của chúng ta có điểm khác với thế giới bởi cách tổ chức QH ở nước ta cũng có những điểm khác với thế giới. Tuy nhiên, đất nước ta đang trong quá trình hội nhập, một sự dẫn dắt và soi sáng của lý thuyết có lẽ cũng rất cần thiết để phát triển thể chế một cách hiệu quả và bền vững.

Trở lại với cải tiến trong phiên chất vấn vừa qua, UBTVQH đã thay thế việc một số đại biểu QH chất vấn rồi các bộ trưởng mới kết hợp trả lời tất cả các câu hỏi bằng việc các bộ trưởng trả lời trực tiếp câu hỏi của từng đại biểu. Mỗi đại biểu có một phút để chất vấn, và mỗi bộ trưởng có ba phút để trả lời. Sau khi bộ trưởng trả lời, nếu muốn tranh luận lại đại biểu sẽ giơ biển xin tranh luận để được chủ tọa nhận biết và giành quyền ưu tiên phát biểu cho mình. Cách làm này chắc chắn sẽ làm cho phiên chất vấn trở nên sống động và hấp dẫn hơn vì tính đối thoại và tranh luận được tăng cường. Công chúng cũng có điều kiện để theo dõi vấn đề một cách dễ dàng hơn.

Trả lời trực tiếp chất vấn của mỗi đại biểu cũng là thực tiễn hoạt động chất vấn của nghị viện các nước trên thế giới. Cải tiến được UBTVQH đề ra lần này chắc chắn là rất phù hợp với chuẩn mực quốc tế và đòi hỏi của quá trình hội nhập. Tuy nhiên, theo chuẩn mực quốc tế, thì sửa đổi thủ tục hoạt động của QH phải do QH thông qua. Một cơ quan do QH thành lập sẽ không có thẩm quyền làm điều này. Vấn đề là mọi sửa đổi về thủ tục của QH đều trực tiếp ảnh hưởng đến quyền của các vị đại biểu QH. Theo thông lệ quốc tế, các nghị viện đều thành lập ủy ban thủ tục nghị viện. Ủy ban này sẽ giám sát việc tuân thủ quy trình, thủ tục của nghị viện và thẩm tra các kiến nghị sửa đổi thủ tục trước khi trình nghị viện thông qua. Trong quá trình hội nhập, kinh nghiệm của thế giới trong lĩnh vực này có lẽ cũng rất cần được quan tâm.

TS NGUYỄN SĨ DŨNG