Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của QH Bùi Sỹ Lợi:

Chính sách với người có công cần luôn được ưu tiên

Thứ Tư, 26/07/2017, 16:04:36
 Font Size:     |        Print
 

Với đạo lý nhân văn của dân tộc "Uống nước nhớ nguồn", cả nước đang hướng tới kỷ niệm 70 năm Ngày thương binh, liệt sĩ, tri ân các anh hùng liệt sĩ, những người có công (NCC) với cách mạng bằng nhiều hoạt động thiết thực. Phóng viên Nhân Dân hằng tháng đã có cuộc trao đổi với Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội Bùi Sỹ Lợi (ảnh bên) về những thành tựu và giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nhằm thực hiện tốt hơn chính sách "đền ơn đáp nghĩa" trong thời gian tới.

Kinh tế đất nước còn khó khăn nhưng Đảng và Nhà nước luôn chú trọng chăm sóc NCC với cách mạng, thể hiện bằng chính sách quan tâm hàng đầu và đã có nhiều điểm sáng?

Chính sách "đền ơn đáp nghĩa" NCC luôn được quan tâm suốt 70 năm qua, ngay cả khi đất nước chiến tranh, khốn khó trăm bề. Cho đến nay, chăm sóc NCC là chính sách được ưu tiên số một và đi trước đón đầu, hơn các chính sách an sinh xã hội khác. Dẫn chứng điển hình là mức chuẩn để xác định các mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi đối với NCC bao giờ cũng cao hơn mức lương cơ sở.

Cả nước có hơn chín triệu NCC và thời điểm này chi trả thường xuyên hằng tháng cho 1,4 triệu NCC, mỗi năm khoảng 23 nghìn tỷ đồng. Tuyệt đại đa số NCC hưởng đúng, hưởng đủ, kịp thời chính sách, đời sống ngày một nâng cao (cả nước có 97% số gia đình NCC có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của dân cư nơi cư trú), đã làm mới, sửa chữa hơn 80 nghìn ngôi nhà cho NCC có khó khăn về nhà ở; Tu bổ, sửa chữa nhiều nghĩa trang, nhà bia ghi tên các anh hùng liệt sĩ, đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, NCC và con em NCC được tạo điều kiện trong học tập, giải quyết việc làm, phát triển sản xuất kinh doanh; 100% số NCC được Nhà nước mua Bảo hiểm y tế. Những thành tựu nói trên thể hiện cố gắng lớn của Đảng và Nhà nước trong điều kiện ngân sách còn hạn hẹp.

Nhưng vẫn còn hàng nghìn hồ sơ NCC tồn đọng chưa được giải quyết, xin ông cho biết đâu là căn nguyên của thực trạng này? Mục tiêu Bộ LĐTB&XH phấn đấu trong năm 2017 giải quyết cơ bản 5.900 hồ sơ liệu có đạt được?

Một số người quả thực có công với cách mạng nhưng do lịch sử, mất giấy tờ, hồ sơ gốc, không có người làm chứng, hy sinh quá lâu... nên chưa được công nhận là NCC và việc giải quyết gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc. Sau khi triển khai thí điểm tại một số địa phương, ngày 20-3-2017, Bộ LĐTB&XH có Quyết định số 408 ban hành Quy trình giải quyết hồ sơ tồn đọng đề nghị xác nhận NCC gồm bảy bước, giải quyết theo từng tình huống cụ thể. Mục tiêu Bộ LĐTB&XH đặt ra có thể giải quyết cơ bản nếu Bộ và các cơ quan hữu quan, chính quyền địa phương và cả nhân chứng vào cuộc với quyết tâm cao nhất, lấy sinh mạng chính trị để xác nhận, chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu cố tình xác nhận không đúng, làm sai, làm ẩu. Kết quả giải quyết dù được hay không đều phải công khai minh bạch, công bố ở nơi công cộng một tháng, nếu không có ý kiến thắc mắc thì giải quyết sớm, nếu có ý kiến phản hồi thì xem xét lại. Trường hợp phức tạp, nhiều vướng mắc, chưa đủ căn cứ thì xin chủ trương thống nhất của các cơ quan giải quyết chính sách và báo cáo Thủ tướng để vận dụng phù hợp. Đơn cử trường hợp sau 38 năm bị sát hại và đổ tội phản quốc, Thiếu úy Lữ Anh Dồi (công an vũ trang tỉnh Minh Hải, nay là bộ đội biên phòng) vừa được xem xét công nhận là liệt sĩ. Khó không có nghĩa là không làm được, một khi người thực thi chính sách có trách nhiệm, công tâm và bản lĩnh, không vụ lợi.

Dư luận rất bức xúc về tình trạng khai man, giả mạo hồ sơ trục lợi chính sách và qua rà soát phát hiện hơn 1.800 hồ sơ hưởng sai chính sách?

NCC vừa được hưởng tiền trợ cấp, được Nhà nước suy tôn, xã hội trân trọng, được thăm hỏi, động viên nên một số người không phải là NCC hám danh lợi lạm dụng trục lợi. Mặt khác, do bị đối tượng môi giới tác động và một số cán bộ làm chính sách vụ lợi tiếp tay, cơ quan giám định và một số cơ quan hữu quan, chính quyền địa phương nể nang, thiếu trách nhiệm xác nhận không đúng, thậm chí còn coi tiền hưởng chính sách NCC cũng là một cách hỗ trợ xóa đói, giảm nghèo. Chưa kể kẽ hở còn do chính sách ban hành chồng chéo, thay đổi. Ngay cả quy định chặt chẽ như xét duyệt xong hồ sơ phải công khai ở nơi công cộng, sau một tháng không có ý kiến mới ra quyết định hưởng chế độ nhưng nhiều nơi không áp dụng. Số tiền hưởng tuy không nhiều nhưng gây phản cảm, bức xúc dư luận vì đây là vấn đề công bằng xã hội và cần xử lý nghiêm hành vi gian lận.

Vậy làm sao để không "lọt" hồ sơ những người thật sự có công nhưng cũng phát hiện, ngăn chặn kịp thời trường hợp tiêu cực, gian lận thưa ông?

Trước tiên phải khoanh vùng xác định đối tượng có đúng là người địa phương, có đi bộ đội, thanh niên xung phong không, việc này mọi người đều biết và chính quyền có thể xác nhận (điều kiện cần). Trừ trường hợp bị nhiễm chất độc hóa học không nhận diện được phải thông qua giám định bằng y học, các trường hợp có vết thương có thể thẩm định được (cùng là vết thương nhưng do lao động sản xuất khác, vết thương thực thể do đạn, pháo khác). Khó khăn nhất là trường hợp NCC đã chết mà nhân chứng không còn. Do đó phải xem xét cụ thể, kỹ lưỡng và thông báo rộng rãi trên trang web, qua báo chí để những người chứng kiến còn sống biết, liên hệ cung cấp thông tin và lấy ý kiến của nhân dân... Phải sử dụng đồng bộ tất cả biện pháp để giải quyết triệt để.

Cùng với cơ quan chức năng tăng cường thanh tra, kiểm tra, cần phát huy tinh thần đấu tranh tố giác các trường hợp gian lận và có cơ chế khen thưởng kịp thời, bảo vệ người tích cực tố cáo. Bộ trưởng LĐ-TB&XH Đào Ngọc Dung vừa trao bằng khen tặng cho hai cá nhân ở Thuận Thành (Bắc Ninh) tố cáo hàng trăm đối tượng hưởng chế độ ưu đãi NCC không đúng quy định là sự động viên rất kịp thời. Tuy nhiên, cái chính vẫn phụ thuộc ý thức tự trọng của những người không có công đã được xác nhận là NCC tự giác rút danh hiệu. Có thể không thu lại các khoản đã chi trả nhưng nhất định cắt tiền trợ cấp để bảo đảm công bằng.

Mặt khác, trong bối cảnh hiện nay rất cần luật hóa để thực thi chính sách NCC một cách bài bản, thống nhất, tránh vận dụng không chuẩn xác. Trong thời bình, không chỉ CBCS lực lượng vũ trang, những người dân có hành động dũng cảm và có công với nước hy sinh cũng được công nhận là liệt sĩ, bị thương qua giám định thương tật đủ điều kiện được xác nhận là thương binh, hưởng chính sách như thương binh, vấn đề này sẽ được giải quyết tổng thể khi nâng Pháp lệnh ưu đãi NCC với cách mạng thành Luật NCC với nước.

Y, bác sĩ Trung tâm điều dưỡng thương binh Thuận Thành, Bắc Ninh thăm, khám cho thương binh. Ảnh: Thanh Lâm

Thực tế cho thấy, nhiều thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ vươn lên làm giàu nhưng vẫn còn nhiều NCC gặp khó khăn trong cuộc sống. Xin ông cho biết cần tạo điều kiện cho họ cải thiện kinh tế, chủ động vươn lên thoát nghèo bền vững ra sao?

Đảng và Nhà nước luôn khuyến khích và có chính sách hỗ trợ NCC vươn lên làm giàu, nếu thành lập doanh nghiệp được ưu đãi vay vốn lãi suất thấp, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, miễn giảm thuế, chuyển giao công nghệ... QH vừa thông qua Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có nhiều ưu đãi đối với các doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, nhất là chủ doanh nghiệp là NCC. NCC cần hỗ trợ, khích lệ kịp thời và tạo cơ hội phát triển sản xuất kinh doanh, nâng cao thu nhập bởi tiền trợ cấp chỉ đáp ứng một phần nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. Đáng mừng ngày càng xuất hiện nhiều thương, bệnh binh là điển hình kinh doanh, làm ăn giỏi, tạo công ăn việc làm cho người thân, con em đồng đội, tích cực tham gia hoạt động từ thiện, nhân đạo.

Vẫn còn 3% NCC sống dưới mức sống trung bình ở nơi cư trú, nên cần sớm giải quyết rốt ráo, triệt để. Hiện vẫn còn hơn 270 nghìn ngôi nhà của NCC cần hỗ trợ làm mới, sửa chữa nhà ở với tổng kinh phí ngân sách Trung ương cấp khoảng 7.300 tỷ đồng. Trong điều kiện nguồn lực Nhà nước còn hạn chế thì việc vận động xã hội hóa chung tay ủng hộ là truyền thống tốt đẹp lâu nay cần tiếp tục phát huy. Tuy nhiên, nên làm có trọng tâm, trọng điểm, tránh hình thức, tập trung vào những vấn đề căn cốt giúp nâng cao đời sống một cách bền vững như hỗ trợ làm nhà, tạo công ăn việc làm, phát triển sản xuất cho NCC và con em họ. Chăm sóc NCC phải làm thường xuyên liên tục, và khi mặt bằng đời sống xã hội khấm khá hơn cũng phải điều chỉnh tăng mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi cho NCC bảo đảm nhu cầu sống tối thiếu trở lên.

Hiện còn hơn 200 nghìn hài cốt liệt sĩ nằm rải rác chưa được quy tập và hơn 300 nghìn hài cốt đã quy tập nhưng chưa rõ danh tính. "Đây chính là điều day dứt, đau lòng nhất của chúng ta", Bộ trưởng LĐTB&XH nhấn mạnh tại phiên trả lời chất vấn Ủy ban Thường vụ QH. Theo ông, biện pháp nào sẽ giúp tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiệu quả hơn?

Phải có quyết tâm tìm kiếm, đưa hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ, đó là mong muốn của đất nước và toàn dân. Khi đó, các anh không phải nằm lạnh lẽo ở rừng sâu núi thẳm và dẫu liệt sĩ chưa biết tên nhưng cũng được đồng bào, chiến sĩ cả nước chăm sóc, hương khói. Công việc này cũng rất khó khăn và đòi hỏi quyết tâm chính trị cao cùng sự trợ giúp của cả nước bạn. Cần kêu gọi sức mạnh của cộng đồng, người dân khi phát hiện hài cốt, phần mộ liệt sĩ báo cho cơ quan chức năng, chính quyền địa phương để kịp thời quy tập. Ngoại cảm chỉ là một kênh thông tin quan trọng hỗ trợ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, cốt yếu đóng vai trò quyết định vẫn phải xác định ADN. Đòi hỏi từ thực tiễn phải sớm nghiên cứu, xây dựng quy trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và Trung tâm lưu trữ gen hài cốt liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ. Đồng thời tu sửa các công trình ghi ơn liệt sĩ khang trang, đẹp đẽ, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Trân trọng cảm ơn ông!

Chăm sóc NCC phải làm thường xuyên liên tục, và khi mặt bằng đời sống xã hội khấm khá hơn cũng phải điều chỉnh tăng mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi cho NCC bảo đảm nhu cầu sống tối thiếu trở lên.

Tuấn Anh (Thực hiện)