Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

Người con đại ngàn Pù Mát nhớ Bác Hồ

Thứ Ba, 30/05/2017, 19:59:46
 Font Size:     |        Print
 

Bức ảnh Bác Hồ chụp cùng bà Vi Thị Lan, Vi Thị Lâm và con các cán bộ lão thành cách mạng xã Môn Sơn, Lục Dạ huyện Con Cuông hiện còn lưu giữ ở Bảo tàng Nghệ An.

Ngược quốc lộ 7 ngót 150 km, ghé bản Châu Sơn, xã Châu Khê, huyện miền núi Con Cuông (Nghệ An) thăm Nhà giáo ưu tú đầu tiên của tộc người nhỏ bé giữa đại ngàn Pù Mát La Văn Bốn. Khi nhắc lại kỷ niệm được gặp Bác Hồ, khuôn mặt ông lại rạng rỡ và như trẻ lại.

Đã ở tuổi bát tuần nhưng ông Bốn vẫn còn minh mẫn với nước da mầu đồng hun rắn rỏi và đôi mắt thợ săn tinh anh, đặc trưng của người Đan Lai. Ông say sưa kể kỷ niệm một thời đi học con chữ và vinh dự được gặp Bác Hồ: Không biết "ông, bà, y, mệ" (ông bà cha mẹ) có nhớ chính xác cái ngày tháng năm sinh không nhưng trong lý lịch được ghi mình sinh năm 1934, tại Mường Chát, nay là bản Khe Bu, xã Châu Khê nơi thượng nguồn của Khe Choăng, giữa đại ngàn Pù Mát. Ngày trước khi chưa có cách mạng, tộc người Đan Lai "Theo dấu chân nai/ Bỏ vào hạt lúa/ Theo dấu chân cọp /Cắm vào hạt ngô/ Lang thang đầu suối/ Bâng khuâng lưng đèo/...".

Sống ở nơi "sơn cùng thủy tận", cuộc sống người Đan Lai dường như biệt lập hẳn với thế giới bên ngoài. Đói nghèo, khổ cực cộng với bệnh tật, nhất là dịch sốt rét hoành hành khiến tộc người Đan Lai bị mai một. Ánh sáng cách mạng về, Đảng cử cán bộ bình dân học vụ vào dạy "chữ của Bác Hồ" cho bà con. Năm ấy ông Bốn khoảng 13 tuổi. Dù ngày lên rừng kiếm cái ăn, đêm về đốt lửa ngồi học, ba tháng sau đã thuộc chữ quốc ngữ làu làu. "Có lẽ mình là người Đan Lai đầu tiên biết đọc, biết viết. Mình biết rồi lại tiếp tục dạy cho người khác trong bản và trở thành ông giáo bình dân của huyện", ông Bốn phấn chấn. Ông còn nhớ rất rõ, hồi tháng 3-1953, được huyện cử đi học lớp bổ túc văn hóa và giữ lại làm giáo viên của Trường Bổ túc văn hóa huyện. Từ tháng 8-1953 đến tháng 7-1956, ông được chọn đi học lớp sư phạm miền núi T.Ư tại Tuyên Quang. Ra trường ông xin về quê công tác. Trong suốt năm năm, ông mang "cái chữ" đến khắp Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn... Ba năm sau, ông tiếp tục đi học tại Trường trung học sư phạm miền núi T.Ư ở Hà Nội và được kết nạp Đảng. Điều vinh dự nhất trong đời, ông được gặp Bác Hồ nhân dịp Người đến thăm trường. Ông nhớ lại: "Hôm đó đang giờ học, thầy Phạm Văn An, Thư ký hội đồng giáo viên nhà trường thông báo ngắn gọn: Các lớp chuẩn bị đón khách. Chúng tôi chẳng ai nghĩ vị khách đó chính là Bác Hồ. Sau khi đi thăm, kiểm tra nhà ăn, nơi ở của học sinh trong trường, Bác dành thời gian nói chuyện với chúng tôi. Mở đầu câu chuyện, Người nói: "Các cháu như hạt giống văn hóa đang được nhà trường ươm. Sau này Đảng, Nhà nước mang trồng chỗ khác. Các cháu cố học để mở mang kiến thức văn hóa cho dân tộc mình". Nói rồi, Bác hỏi thầy An: "Trường ta có bao nhiêu con em các dân tộc đang học tập tại đây?". Thầy giáo An thưa Bác: "Trong trường có 17 dân tộc anh em đang theo học". Bác nói tiếp: "Thế chú chọn mỗi dân tộc hai học sinh chụp ảnh lưu niệm với Bác". Vâng lệnh Bác, thầy cầm danh sách đọc mỗi dân tộc hai học sinh. Đến lượt dân tộc Đan Lai, thì chỉ có mình tôi bước lên. Thấy vậy, Bác hỏi: "Sao chỉ có một người?". Tôi lễ phép thưa: "Thưa Bác! Cháu là đại diện duy nhất của dân tộc Đan Lai ở trường". Bác hỏi tôi: "Thế nhà cháu ở đâu?". "Dạ thưa Bác, nhà cháu ở huyện miền núi Con Cuông, tỉnh Nghệ An ạ". Bác nhìn tôi âu yếm rồi nói: "Cháu phải cố gắng học tốt sau này giúp đồng bào dân tộc Đan Lai học hành đến nơi đến chốn đó". Giây phút ngắn ngủi bên Bác nhưng đó lại là niềm hạnh phúc lớn nhất trong cuộc đời của tôi". Tấm ảnh ông Bốn vinh dự được chụp với Bác Hồ trở thành báu vật trong suốt cuộc đời theo cách mạng của ông.

Ông La Văn Bốn với con em Đan Lai bản Châu Sơn.

Khắc ghi lời Bác dạy: "Các cháu cố gắng học cho tốt, học để về truyền lại cái chữ cho con em đồng bào các dân tộc thiểu số ở miền núi", ra trường, thầy giáo La Văn Bốn không quản rừng cao, suối sâu, ngày đêm miệt mài đem kiến thức đến với đàn em nhỏ khắp các huyện miền núi phía tây Nghệ An. Để đào tạo đội ngũ giáo viên kịp thời phục vụ cho miền núi, tỉnh Nghệ An quyết định mở Trường Sư phạm cấp 1 miền núi Nghệ An, ông được cử làm Hiệu trưởng, Phó Bí thư Đảng ủy trường. Ông đã góp công đào tạo hàng nghìn giáo viên phục vụ sự nghiệp giáo dục tỉnh nhà. Năm 1970, ông được điều về huyện Con Cuông, giữ chức Phó Phòng giáo dục cho đến khi về hưu. Sau gần 40 năm đóng góp công sức cho sự nghiệp trồng người, ông luôn tâm niệm: "Tất cả vì học sinh thân yêu". "Chữ của Bác Hồ" theo ông đến khắp mọi thôn bản, giúp bà con nâng cao nhận thức, xây dựng cuộc sống mới. Người dân Đan Lai bản Châu Sơn theo ông rời núi về nơi ở mới từ năm 1976, đến nay tuy còn khó khăn nhưng đã bắt nhịp với cuộc sống mới, nhiều thế hệ con em tộc người Đan Lai gắng chăm học và trở thành kỹ sư, giáo viên... Cầm cuốn sổ hưu chưa ráo mực, ông Bốn tham gia làm Hội trưởng Hội Phụ huynh Trường tiểu học 2, xã Châu Khê rồi làm Phó Chủ tịch thường trực Hội Khuyến học xã chẳng một đồng phụ cấp nào, nhưng hết mực lo toan cho công việc. Ông tâm sự: "Mong sao cho bà con Đan Lai ham học, biết cái chữ để không ngừng tiến bộ, biến hiểu biết thành cơm, thành gạo, tiến bộ bằng bà con người Kinh, người Thái để sớm thoát khỏi cuộc sống nghèo đói".

Năm 1987, trước lúc nghỉ hưu, ông Bốn được lãnh đạo huyện gợi ý cấp một suất đất ở thị trấn Con Cuông và hỗ trợ một ít vật liệu để xây nhà, nhưng ông kiên quyết từ chối: "Người Đan Lai còn khổ nhiều, mình ở sướng hơn sao đành, cho mình về với bà con ở bản quê thôi!". Năm 1996, ông Bốn là người con đầu tiên của tộc người Đan Lai vinh dự được Nhà nước trao tặng danh hiệu cao quý "Nhà giáo Ưu tú".

Không chỉ riêng ông Bốn, nhiều bà con người Đan Lai cũng tự hào khi được gặp Bác. Tháng 12-1961, dịp Bác Hồ về thăm quê lần thứ hai có vào thăm Trường Sư phạm miền núi Nghệ An. Trước lúc đến trường, Bác nhờ Tỉnh ủy mời một số gia đình cách mạng ở huyện Con Cuông xuống gặp Bác. Lúc này các đồng chí lão thành cách mạng chỉ còn ông Vi Văn Khang, Bí thư chi bộ Đảng miền núi đầu tiên của tỉnh Nghệ An (1931) và ông Vi Văn Lâm tuổi già sức yếu. Hai ông cử bà Vi Thị Lan, vợ đồng chí Vi Văn Hanh (đảng viên của chi bộ Môn Sơn) và bà Vi Thị Lâm - vợ đồng chí Vi Văn Lâm xuống gặp Bác. Những năm chi bộ hoạt động bí mật ở bản Mon (nay là bản Thái Hòa) hai bà đã gan dạ, thông minh vượt qua được những lúc cam go, gay cấn để bảo vệ các đồng chí đảng viên thoát khỏi sự truy bắt của kẻ thù.

Theo lời kể lại của bà Lan lúc còn sống, biết công lao của hai chị em, Bác nắm tay hai bà nói: "Bác về thăm quê, chưa lên thăm được đồng bào các dân tộc, bản làng vùng cao, nhất là các đồng chí lão thành cách mạng ở xã Môn Sơn. Bác mời đại diện đồng bào về đây gặp Bác, nhờ các vị về gửi niềm thương nỗi nhớ, lời hỏi thăm của Bác chúc đồng bào mạnh khoẻ". Bức ảnh Bác chụp cùng bà Lan, bà Lâm và con các cán bộ lão thành cách mạng ở xã Môn Sơn, Lục Dạ giờ vẫn còn được lưu giữ ở Bảo tàng Nghệ An. Khi bà Lan đem về bức ảnh kể chuyện cho bà con nghe, ai cũng mừng vui, riêng ông Vi Văn Khang cầm ảnh ngắm đi ngắm lại, nước mắt lưng tròng. Dân bản xem bức ảnh này nhiều người càng rưng rưng, lòng nhớ Bác khôn nguôi...

MINH THƯ