Bình đẳng giới nhìn từ Cách mạng công nghiệp 4.0

Thứ Sáu, 08/03/2019, 13:18:22
 Font Size:     |        Print
 

Lao động nữ, lao động có trình độ thấp và lao động làm nghề có lương thấp sẽ chịu tác động nhiều nhất của CMCN 4.0

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0) sẽ khiến mọi lĩnh vực từ khoa học - công nghệ, kinh tế, xã hội, môi trường cho đến cuộc sống thay đổi nhanh chóng và phức tạp.

Bối cảnh này đặt ra không ít thách thức cho lao động, nhất là đối tượng phụ nữ. Không chỉ trang bị khả năng thích nghi kịp thời, thường xuyên với những thay đổi, phụ nữ còn phải biết nắm giữ những chìa khóa làm chủ cuộc sống: phương pháp tư duy, khả năng tập trung hay tiếp cận theo tổng thể, đặc biệt là hiểu biết sâu hơn và làm chủ khoa học công nghệ.

Lao động nữ trước thách thức về việc làm

Cho dù Việt Nam được coi là một quốc gia có khung luật pháp, chính sách về bình đẳng giới (BĐG), lao động việc làm khá hoàn thiện và có những tiến bộ mạnh mẽ được ghi nhận trong lĩnh vực kinh tế - xã hội với việc giảm tình trạng bất BĐG. Tuy nhiên, quá trình thực hiện BĐG, đặc biệt trong bối cảnh cuộc CMCN 4.0 tác động ngày một sâu sắc đang đặt ra những vấn đề mới cần giải quyết.

Trước hết, Việt Nam vẫn còn khoảng cách giới trong phân bổ việc làm theo khu vực, nghề nghiệp. Phụ nữ vẫn khó khăn hơn nam giới trong tiếp cận các dịch vụ xã hội, nhất là các nhóm lao động nữ nghèo, nữ nông thôn, nữ di cư, nữ dân tộc thiểu số. Thu nhập giữa lao động nữ và lao động nam còn chênh lệch, thí dụ giai đoạn 2009 - 2016, tiền lương bình quân của nữ luôn thấp hơn của nam, mức chênh lệch tương đương khoảng 30 USD trên tổng mức lương chưa đạt 200 USD/tháng. “Tình trạng chênh lệch chắc chắn sẽ càng tăng thêm trong ứng dụng CMCN 4.0, lương trả cao cho người lao động tay nghề cao, thạo kỹ thuật số, mà lao động nữ phần nhiều sẽ khó đáp ứng được nếu như họ không được hỗ trợ đào tạo gấp”, ông Đào Quang Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học lao động và Xã hội (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ, TB và XH)) cho biết.

Dẫn nghiên cứu mới đây của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) được tiến hành tại năm nước ASEAN, ông Đào Quang Vinh chia sẻ, theo kết quả nghiên cứu về thị trường lao động Việt Nam trong 10 năm tới, những công việc có thể bị thay thế bằng hệ thống máy móc tự động hóa là việc làm có rủi ro. Những ngành có rủi ro cao nhất bao gồm: Nông - lâm - thủy sản, công nghiệp chế biến - chế tạo, bán buôn bán lẻ. Ở Việt Nam, số việc làm phụ nữ hiện đang đảm nhiệm có khả năng sẽ bị chuyển sang tự động hóa cao gần 2,4 lần so với nam giới. Những ngành chịu tác động mạnh mẽ nhất là dệt may và da giày. “86% lao động làm công ăn lương ở Việt Nam trong các ngành này có thể bị mất việc do ứng dụng các tiến bộ công nghệ. Lao động nữ, lao động có trình độ thấp và lao động làm nghề có lương thấp sẽ chịu tác động nhiều nhất của CMCN 4.0. Trình độ học vấn càng thấp, làm những việc giản đơn, người lao động có nguy cơ bị máy móc thay thế càng cao. Lao động có trình độ từ tiểu học trở xuống có rủi ro cao lớn hơn 10 - 30% so với lao động có trình độ trung học phổ thông”, ông Vinh nhận định.

Cùng nhận định như trên, bà Trịnh Thanh Hằng, Trưởng ban Nữ công (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) dẫn chứng, lao động nữ chiếm tới 63% tổng số lao động đang làm việc tại các khu công nghiệp, khu chế xuất và đa số có tuổi đời từ 18 đến 24. Những ngành, nghề đang sử dụng nhiều lao động, có tỷ lệ lao động là nữ chiếm khoảng 80-90% như da giày, dệt may, chế biến thủy sản… có nguy cơ bị máy móc thay thế. Điều đó đồng nghĩa với việc một lực lượng không nhỏ lao động trẻ là nữ đứng trước nguy cơ bị mất việc làm trong tương lai không xa.

Tuy nhiên, lao động nữ trong kỷ nguyên số không chỉ có thách thức mà còn có cơ hội để phụ nữ phát triển bản thân, nâng cao ý thức BĐG. Theo bà Tôn Nữ Thị Ninh nhìn nhận, việc làm chủ công nghệ góp phần giúp phụ nữ làm chủ cuộc sống. Chính việc đóng vai trò là cầu nối giữa con người và thông tin, công nghệ trở thành một công cụ quan trọng trong việc mở rộng cơ hội cho phụ nữ, nhất là giới trẻ. “Những lợi thế của phụ nữ như tinh thần cầu tiến, sẵn sàng học hỏi và kiên trì, suy nghĩ đột phá sẽ là bàn đạp thúc đẩy họ phát triển. Bước ngoặt cho phụ nữ là khi họ dám đổi mới, sáng tạo”, bà Ninh bình luận.

Cùng quan điểm, ông Lê Quốc Cường, Phó Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông TP Hồ Chí Minh cho hay, ngày càng có nhiều phụ nữ có học vấn, năng lực và khả năng sáng tạo không kém nam giới. Ông dẫn chứng từ năm 2012, trên toàn quốc số lượng doanh nghiệp có nữ giới tham gia thành lập doanh nghiệp chiếm tỷ lệ 29%, nhưng sau đó đã từng bước tăng qua các năm, đến nay là 31%.

Sửa luật giúp thúc đẩy bình đẳng giới

Vào cuối năm 2018, Bộ LĐ - TB và XH có tổ chức Hội thảo “Tham vấn về thúc đẩy BĐG trong sửa đổi Bộ luật Lao động”. Năm giải pháp chính liên quan đến lao động nữ dự kiến được đưa vào để điều chỉnh Bộ luật Lao động 2012, bao gồm: Thứ nhất, NLĐ có quyền nghỉ hưởng trợ cấp BHXH khi thực hiện biện pháp tránh thai, sinh con, nuôi con dưới 6 tháng tuổi, chăm sóc con dưới 7 tuổi ốm đau; Thứ hai, NLĐ có quyền tự quyết định lựa chọn làm các công việc có ảnh hưởng xấu đến chức năng sinh sản và nuôi con nhỏ với điều kiện được thông tin đầy đủ về các công việc đó; Thứ ba, người sử dụng lao động được khuyến khích tham gia tổ chức nhà trẻ, mẫu giáo và hỗ trợ một phần kinh phí gửi trẻ, mẫu giáo của NLĐ và được ưu đãi; Thứ tư, Nhà nước có trách nhiệm, lập kế hoạch, biện pháp tổ chức nhà trẻ, mẫu giáo ở nơi có nhiều NLĐ với quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành; Thứ năm, hoàn thiện khái niệm quấy rối tình dục tại nơi làm việc.

Theo Thứ trưởng Bộ LĐ - TB và XH Nguyễn Thị Hà, việc sửa đổi lần này là cơ hội để bổ sung cơ chế chính sách thúc đẩy BĐG cho phù hợp với tình hình mới. Đồng quan điểm ấy, bà Astrid Bant, quyền điều phối viên Liên hợp quốc tại Việt Nam cho rằng, Việt Nam đã và đang hội nhập sâu với quốc tế, sửa đổi Bộ luật Lao động là công việc cụ thể để thực thi các cam kết quốc tế ở lĩnh vực BĐG, giúp Việt Nam có tiềm năng trở thành quốc gia dẫn đầu khu vực trong việc tôn trọng các quyền cơ bản của NLĐ, làm nền tảng tăng năng suất và cạnh tranh. Theo đại diện Bộ LĐ - TB và XH cho biết, những ý kiến đóng góp sẽ được xem xét tiếp thu, đưa vào Dự thảo Bộ luật Lao động (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến vào tháng 5-2019, thông qua vào tháng 10-2019.

Một khi luật đi vào đời sống, cộng với nỗ lực của người phụ nữ, họ sẽ vươn lên nắm lấy cơ hội, chủ động hơn trong công việc, cho dù những thách thức còn đang ở phía trước.

LÝ HÀ