Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư:

Cần những sửa đổi lớn!

Thứ Bảy, 02/03/2019, 05:05:49
 Font Size:     |        Print
 

Các DN hoạt động theo pháp luật chuyên ngành như bảo hiểm, đấu giá, chứng khoán, luật sư… hiện nay đang đăng ký thành lập và hoạt động hoàn toàn theo hệ thống pháp luật chuyên ngành riêng. Ảnh: THANH HÀ

Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư đã có trong chương trình sửa đổi của Quốc hội trong năm 2019 này, dự kiến cho ý kiến lần đầu vào kỳ họp tháng 5 và thông qua vào kỳ họp cuối năm. Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư mỗi lần sửa đổi luôn được kỳ vọng phải tạo ra được sự thay đổi lớn, có tính đột phá đối với pháp luật kinh doanh và tạo ra một bước ngoặt cho môi trường kinh doanh. Trong bối cảnh hiện nay, sẽ cần phải tập trung sửa đổi ở những nội dung nào?

Cải cách mạnh mẽ việc gia nhập thị trường

Thành công lớn của quá trình cải cách thời gian qua là đơn giản hóa thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp (DN), giảm từ hàng tháng xuống còn một đến hai ngày như hiện nay, thậm chí có địa phương chỉ còn vài giờ đồng hồ. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở đó thì chưa đủ.

Đối với DN, khi bước vào thị trường thì không chỉ làm thủ tục mỗi đăng ký doanh nghiệp, họ còn phải giải quyết các thủ tục ban đầu về thuế, con dấu, công bố thông tin, bảo hiểm xã hội, đăng ký lao động, tài khoản ngân hàng… Chính vì vậy, gia nhập thị trường thời gian tới cần được cải cách theo hướng liên thông, liên ngành, liên thủ tục và định hướng ứng dụng công nghệ thông tin mạnh mẽ.

Chắc chắn không thể có luật nào gánh vác thay Luật Doanh nghiệp trọng trách tạo ra khung khổ pháp luật để thực hiện liên thông các thủ tục đầu vào đối với doanh nghiệp khi bước vào thị trường, tạo ra cơ sở để áp dụng mô hình một cửa quốc gia điện tử trong lĩnh vực này.

Thống nhất hệ thống đăng ký doanh nghiệp

Trong quá trình sửa Luật Doanh nghiệp thời gian vừa qua, nếu đánh giá đâu là điểm yếu, sự chưa triệt để thì chính là sự thỏa hiệp để không gian quá lớn cho luật chuyên ngành và duy trì tình trạng hệ thống đăng ký DN không thống nhất. Hiện đang có sự tản mát, không đồng bộ, không nhất quán của hệ thống đăng ký DN.

Các DN hoạt động theo pháp luật chuyên ngành như bảo hiểm, đấu giá, chứng khoán, luật sư… hiện nay đang đăng ký thành lập và hoạt động hoàn toàn theo hệ thống pháp luật chuyên ngành riêng. Chính vì vậy, Việt Nam chưa có được hệ thống thông tin DN thống nhất. Các DN trong lĩnh vực này do vậy cũng không thụ hưởng được các lợi ích cải cách của Luật Doanh nghiệp như được tự chủ về con dấu, sử dụng hệ thống quản trị của Luật Doanh nghiệp… Chính giấy phép thành lập đồng thời là giấy đăng ký có thể tạo ra nhiều chi phí và phiền toái cho DN khi sửa đổi các giấy này trong quá trình hoạt động, chỉ vì thay đổi một số nội dung nhỏ, kỹ thuật cũng có thể phải làm theo quy trình sửa đổi giấy phép thành lập vốn rất tốn kém và phiền hà.

Quá trình sửa đổi Luật Doanh nghiệp lần này cần khắc phục để thống nhất hệ thống đăng ký DN trong hệ thống DN quốc gia thống nhất. Phối hợp giữa hai thủ tục cấp phép thành lập và đăng ký DN có thể khác biệt giữa các ngành nhưng không nên bỏ qua thủ tục đăng ký. Có thể DN xin phép thành lập trước và tiến hành đăng ký DN sau với thủ tục rất đơn giản. Để áp dụng vào thực tiễn nhanh chóng và hiệu quả, Luật Doanh nghiệp cần có quy định để xử lý các phát sinh như thủ tục đăng ký lại với DN đã thành lập và hoạt động theo pháp luật chuyên ngành, xử lý các quy định về tổ chức thành lập trong luật chuyên ngành…

Luật hóa về hộ kinh doanh

Các hộ kinh doanh có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế, theo thống kê hiện chiếm đến hơn 30% GDP, trong khi các DN hoạt động theo Luật Doanh nghiệp thực ra chỉ chiếm xấp xỉ 9% GDP. Tuy vậy, khung khổ pháp lý đối với hoạt động của hộ kinh doanh còn đang rất sơ khai, hiện chỉ là một chương trong Nghị định hướng dẫn Luật Doanh nghiệp. Khu vực quan trọng này chưa hề được luật quy định. Thời gian qua, dù Chính phủ đặt ra kế hoạch, thúc đẩy các nhóm giải pháp để chuyển đổi hộ kinh doanh lên thành doanh nghiệp nhưng tỷ lệ hộ chuyển đổi vẫn còn chưa được như kỳ vọng.

Về bản chất, các nước đều xem hộ kinh doanh chính là DN, loại hình DN một chủ nhỏ và siêu nhỏ, bộ máy hoạt động đơn giản, chính vì vậy khung khổ quản trị cũng rất đơn giản và linh hoạt, hệ thống pháp luật về kế toán, thuế cũng rất tiện lợi. Hiện nay, nhiều hộ kinh doanh tại nước ta chưa được minh bạch trong hoạt động, chưa có định hướng sử dụng hệ thống quản trị tốt, chưa có tổ chức chính thức đại diện cho mình… Do đó, Luật Doanh nghiệp lần này cần luật hóa về hộ kinh doanh, đưa thực tiễn tốt các nước quy định về khung khổ pháp lý cho hoạt động của hộ kinh doanh và thúc đẩy quá trình chuyển đổi hộ kinh doanh lên thành DN.

Kiểm soát và thúc đẩy cải cách điều kiện đầu tư kinh doanh

Khách quan nhìn nhận, quá trình đơn giản hóa, cắt giảm điều kiện kinh doanh (ĐKKD) đã đi được một quãng đường dài trong ba năm vừa qua. Tất cả các ĐKKD quy định tại hàng nghìn thông tư đã được bãi bỏ và chuyển đổi lên cấp nghị định của Chính phủ. Năm 2018, các bộ, ngành cũng hoàn thành nhiệm vụ rà soát, đơn giản hóa và cắt giảm ít nhất 50% ĐKKD hiện có theo yêu cầu của Chính phủ. Có 25 nghị định được Chính phủ ban hành để sửa đổi 80 nghị định quy định về ĐKKD chỉ trong năm 2018.

Tuy vậy, vấn đề lớn hiện nay là làm sao quá trình đơn giản hóa, cắt giảm ĐKKD bảo đảm được bền vững. Hiện chưa có quy định, tiêu chí về điều kiện đầu tư kinh doanh và cơ chế kiểm soát việc đặt ra ĐKKD mới hiệu quả. Danh mục 243 ngành nghề kinh doanh có điều kiện tại phụ lục Luật Đầu tư hiện nay còn rất nhiều ngành nghề không phù hợp, cần bãi bỏ.

Sửa đổi Luật Đầu tư lần này cần quy định rõ khái niệm ĐKKD, điều kiện đầu tư và ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Chỉ những ngành nghề nào ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh - quốc phòng, an toàn, sức khỏe của người dân thì mới đặt ra ĐKKD. Cần đặt ra cơ chế kiểm soát việc ban hành mới ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đặc biệt, cần rà soát và bãi bỏ nhiều ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong danh mục hiện nay như kinh doanh dịch vụ mua bán nợ, đại lý bảo hiểm, xuất khẩu gạo, nhượng quyền thương mại, sản xuất mũ bảo hiểm, trọng tài thương mại…

Cùng với quá trình hội nhập, sức ép cải cách hệ thống pháp luật kinh doanh của Việt Nam đang rất lớn. Có lẽ tư duy làm chính sách hiện nay cần dứt khoát thay đổi theo hướng “tháo gỡ vướng mắc”, “tháo gỡ khó khăn” sang “tạo thuận lợi”, “tạo đột phá”. Quá trình sửa đổi Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư cần phải tiên phong theo hướng này.

Luật Doanh nghiệp 1999 rồi Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư 2005 và gần đây nhất là Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư 2014 đã thật sự là những “cú huých” mạnh mẽ cho quá trình cải cách hệ thống pháp luật về kinh doanh. Tuy nhiên, trong lần cải cách này, nếu chỉ dừng ở sửa đổi một số điều, phạm vi sửa đổi hạn hẹp, mang tính tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực thi luật thì sẽ chưa đáp ứng được kỳ vọng của đông đảo cộng đồng doanh nghiệp.

ĐẬU ANH TUẤN

Trưởng Ban Pháp chế - Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam.