Phát huy tính tự chủ, sáng tạo

Thứ Sáu, 22/02/2019, 11:20:30
 Font Size:     |        Print
 

Gỡ bỏ những rào cản hành chính trong việc cung cấp các thiết bị dạy học sẽ giúp cho chương trình mới thực hiện đồng bộ. Trong ảnh: Giờ thực hành ở Trường THCS Bế Văn Ðàn (TP Hà Nội).

Không chỉ là ý kiến của các chuyên gia “Cần cơ chế tự chủ”, trên thực tế, đây cũng là đòi hỏi của không ít cơ sở giáo dục trong quá trình triển khai chuẩn bị thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) mới. Trong đó, cơ chế tự chủ tài chính và tự chủ về tuyển dụng, đào tạo giáo viên (GV) đang là đòi hỏi cấp bách.

Nhiều chuyên gia cho rằng, cơ quan quản lý các cấp phải mạnh dạn trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục trong việc mua sắm, sắp xếp kế hoạch hoạt động, với sự giám sát của địa phương. Mô hình quản lý dựa trên nhà trường (school-based management) mà UNESCO khuyến cáo các quốc gia phát triển xem ra rất phù hợp với bối cảnh của Việt Nam hiện nay.

Hiệu trưởng một trường trung học cơ sở ở một tỉnh đồng bằng Bắc Bộ cho biết, hiện nay để mua được một chiếc máy tính hay máy in có khi mất cả một năm trời, qua rất nhiều “cửa” từ phòng giáo dục và đào tạo lên đến Sở Giáo dục và Ðào tạo và rồi quyết định cuối cùng lại là Sở Tài chính. Công việc đổi mới chương trình sắp tới nếu không có sự chuyển biến trong các quy định đấu thầu mua sắm thiết bị, nhà trường thiếu vai trò chủ động trong mua sắm thì việc thực hiện chương trình sẽ khó đáp ứng được tiến độ và mục tiêu. Vì thế, các cơ quan quản lý giáo dục từ quốc gia đến địa phương và ngành tài chính cần phối hợp với nhau chặt chẽ, và nên giao quyền mua sắm cho hiệu trưởng nhà trường, có sự giám sát của cộng đồng.

Một số quy định có thể không còn phù hợp với tình hình mới, vì vậy, nên có cuộc tổng rà soát lại các văn bản quy phạm pháp luật để giúp cho việc vận hành của ngành giáo dục hiệu quả hơn.

Ở góc nhìn khác, từ cơ sở giáo dục ngoài công lập, ông Nguyễn Hoài Bắc - Hiệu trưởng Trường phổ thông liên cấp Ðoàn Thị Ðiểm Greenfield (khu đô thị Ecopark) phân tích: “Các trường ngoài công lập bắt buộc phải năng động, bởi họ phải bảo đảm chất lượng, xây dựng thương hiệu riêng cho nên các nhà trường luôn phải vận hành một cách tự chủ. Thị trường, xã hội luôn luôn đòi hỏi các cơ sở giáo dục này phải cố gắng làm tốt, mà tự thân những người lãnh đạo, quản lý ở đây cũng phải ý thức được điều này chứ không phải đợi khi cơ quan quản lý nhà nước giám sát, thúc ép. Còn đối với hệ thống công lập, thì theo tôi, đương nhiên là họ có khó khăn, vì cơ chế quản lý hiện nay của nhà nước đối với các trường công mặc dù có những chuyển biến rất rõ nét về mặt quản lý nhưng vẫn chưa thể nào bằng các trường tự chủ được”. Vị hiệu trưởng này cũng đề xuất một số nội dung cần điều chỉnh khi thực thi Chương trình GDPT mới. Theo đó, thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước cần quan tâm đến vấn đề trình độ năng lực đội ngũ; thứ hai, phải thật sự trao quyền tự chủ cho các nhà trường; việc đánh giá chất lượng giáo dục phải thay đổi một cách toàn diện; và cuối cùng, muốn chương trình thực hiện tốt thì Bộ Giáo dục và Ðào tạo phải thay đổi cách kiểm tra đánh giá và thi cử.

Trở lại vấn đề tự chủ trong hoạt động của nhà trường, nhất là việc phát huy động lực của giáo viên, các chuyên gia phân tích, cán bộ quản lý (CBQL) nhà trường có vai trò hết sức quan trọng trong lãnh đạo, quản lý thực hiện chương trình đổi mới. Trong bối cảnh hiện nay, hiệu trưởng nhà trường cần có thái độ tích cực, tránh bị động ỷ lại cấp trên và mạnh dạn từ bỏ thói quen quản lý thiếu dân chủ, sợ đổi mới. Có thế mới phát huy được sự sáng tạo của giáo viên.

Quy định về chuẩn nghề nghiệp của giáo viên hay hiệu trưởng hiện nay cần phải được sửa đổi vì nội hàm trong bộ tiêu chuẩn ấy không phù hợp với cách tiếp cận của thế giới khi xây dựng tiêu chuẩn nghề nghiệp (occupational standard). Các cơ sở đào tạo giáo viên, vì thế, gặp khó khăn trong việc xác định chuẩn đầu ra theo chuẩn nghề nghiệp và Khung trình độ quốc gia khi xây dựng chương trình đào tạo và kể cả bồi dưỡng.

Ông Ðỗ Ðại Ðoàn - Hiệu trưởng Trường THPT Quan Lạn, xã đảo Quan Lạn (thuộc tỉnh Quảng Ninh), chia sẻ thực tế ở trường mình: Hiện đội ngũ giáo viên đang thực hiện chủ trương tinh giản, có nhiều nhà trường đang ở tình trạng thiếu giáo viên ở một số bộ môn. Chương trình GDPT mới hướng đến phát triển năng lực tư duy của học sinh, giáo viên phải chủ động trong việc lên lớp. Theo tôi được biết thì Bộ sẽ có chương trình bồi dưỡng cho giáo viên hiện đang đứng lớp, nhưng chúng tôi muốn Bộ sớm ban hành nội dung bồi dưỡng giáo viên đáp ứng chương trình mới. Trong đó sớm công bố bộ sách giáo khoa mới để giáo viên tự tìm hiểu, nghiên cứu với nhau, tránh bỡ ngỡ khi triển khai, vì thực tế nhiều khi không đúng với mong muốn của người làm chương trình.

Tương tự, ở một trường tiểu học và trung học cơ sở khu vực Tây Nguyên, khi được hỏi về việc chuẩn bị thực hiện Chương trình GDPT mới, vị hiệu trưởng không khỏi băn khoăn: Lo lắng nhất của chúng tôi là đội ngũ, các thầy cô đang lo lắng về việc sẽ phải dạy tích hợp theo chương trình mới ở một số môn học. Vẫn biết rằng Bộ sẽ có lộ trình bồi dưỡng giáo viên, phương pháp bồi dưỡng giáo viên mà Bộ đưa ra trong đó cũng yêu cầu tự đào tạo qua in-tơ-nét, nhưng ở những địa phương khu vực miền núi, vùng biên giới với những khó khăn về điện, in-tơ-nét thì việc tiếp cận chương trình thế nào cũng cần đặt ra. Thêm nữa là vấn đề học sinh vùng dân tộc thích ứng với chương trình mới ra sao để các em không bị thiệt thòi.

Bài học kinh nghiệm thành công trên thế giới, đội ngũ giáo viên có vai trò quyết định sự thành bại của công cuộc đổi mới. Trong quá trình giáo dục, chính giáo viên vừa là người sáng tác kịch bản, đạo diễn lại vừa là diễn viên tại lớp học, đòi hỏi mỗi giáo viên ngoài những kiến thức, kỹ năng sư phạm, khả năng làm việc độc lập lại phải sáng tạo trong phương pháp dạy học.

Không chỉ thay đổi tư duy nhận thức của giáo viên, điều hết sức quan trọng là làm gì để phát huy động lực của giáo viên trong việc tự học, trau dồi nghiệp vụ và tận tâm phục vụ học sinh.

Kiều Huế - Lưu Kim