Thách thức trong dự báo thiên tai

Thứ Bảy, 10/03/2018, 05:00:15
 Font Size:     |        Print
 

Trận lũ quét đã gây sạt lở nghiêm trọng ở Mường La (Sơn La) hồi tháng 8-2017.

Đó là chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm, trăn trở, thậm chí cả lo lắng của nhiều đại biểu, chuyên gia ngành khí tượng thủy văn (KTTV) tại Khóa họp thường niên lần thứ 50 của Ủy ban Bão quốc tế vừa diễn ra tại Hà Nội với sự tham dự của đại diện 14 nước thành viên.

“Rủi ro thiên tai đã vượt quá khả năng thích ứng” là lời cảnh báo của Ủy ban Kinh tế - Xã hội châu Á - Thái Bình Dương Liên hợp quốc (ESCAP) trong báo cáo về Thiên tai của châu Á - Thái Bình Dương năm 2017, khiến mỗi chúng ta không thể yên lòng. Thống kê từ năm 1970 đến nay, khu vực này đã phải hứng chịu hơn 5.000 vụ thiên tai, làm chết hơn 2 triệu người và ảnh hưởng tới nhiều tỷ người khác, thiệt hại về kinh tế khoảng 1,3 nghìn tỷ USD. Thiên tai, trong đó có bão đang tàn phá sự phát triển, đẩy nhóm người dễ bị tổn thương quay trở lại đói nghèo và làm trầm trọng thêm sự mất cân bằng giàu nghèo trên toàn cầu.

Việt Nam là một quốc gia thường xuyên phải đối mặt và chịu tác động của nhiều loại thiên tai. Trong khoảng 10 năm trở lại đây, tại Việt Nam, trung bình mỗi năm thiên tai đã làm chết và mất tích hơn 300 người, thiệt hại về kinh tế ước tính khoảng 1-1,5% GDP/năm. Theo dự báo, Việt Nam là một trong những nước phải chịu tác động tồi tệ nhất của biến đổi khí hậu (BĐKH) bởi các hiện tượng như nước biển dâng, nhiệt độ tăng, những loại hình thiên tai diễn biến bất thường. Điều đó cho thấy, tầm quan trọng và cả lợi ích sát sườn mà công tác dự báo thiên tai cần sớm được nâng cao hơn nữa.

Chia sẻ những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dự báo, PGS, TS Trần Hồng Thái, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm KTTV quốc gia thừa nhận dự báo thiên tai, nhất là dự báo bão luôn là bài toán khó của ngành KTTV, trên thực tế sai số là điều khó tránh khỏi. “Tại Việt Nam, thời gian gần đây đã có mạng lưới quan trắc ra-đa, vệ tinh, định vị dông sét được đầu tư, thêm nhiều trạm tự động được lắp đặt, mạng lưới truyền tin cũng được cải thiện rõ rệt. Trong tương lai, việc đầu tư sử dụng các công nghệ phi truyền thống, phát triển các siêu máy tính… sẽ khiến công tác dự báo đạt hiệu quả cao hơn” - ông Thái thông tin.

Xét cho cùng, công nghệ dự báo dù có hiện đại đến thế nào thì cũng chỉ là thiết bị hỗ trợ, ý thức trách nhiệm của những người làm công tác dự báo đóng vai trò hết sức quan trọng. Nhiều người còn nhớ mùa lũ năm 2017, Ninh Bình chịu ảnh hưởng của trận lũ trên sông Hoàng Long với đỉnh lũ lên đến 5m53. Nhờ có dự báo và đánh giá chính xác mức chịu đựng của đê, tỉnh đã ra quyết định giữ lại hệ thống đê, giúp Ninh Bình vượt qua được trận lũ lịch sử. Ngược lại, mặc dù đã có người phát hiện (quay được cả clip) về nguy cơ sạt lở tại thác Khanh (Yên Lạc, Hòa Bình) sau nhiều ngày mưa lớn, song do công tác cảnh báo kém, đã không kịp thời sơ tán những hộ dân dưới chân thác, hiện tượng sạt lở xảy ra đã gây hậu quả nghiêm trọng.

Tất cả những nguy cơ mà thiên tai đem lại là hiện hữu, hơn lúc nào hết, đòi hỏi các quốc gia phải kết nối, chia sẻ giải pháp để cùng nhau chủ động ứng phó với BĐKH, với thiên tai. Giáo sư Petterri Talaas, Tổng Thư ký Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) cho rằng, cần tăng cường kết nối thông tin, siết chặt công tác phối hợp trong dự báo thiên tai, học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm giữa Việt Nam và các nước.

Tại các phiên họp, các buổi tọa đàm trong khuôn khổ khóa họp, khá nhiều những thí dụ thực tế, những câu chuyện đau lòng về thiệt hại do thiên tai, mưa bão gây ra. Ông Cà Văn Biên, đại diện cho người dân vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi thiên tai chưa hết bàng hoàng khi kể lại cảnh chạy lũ trong đêm của người dân Mường La (Sơn La) hồi tháng 8 năm ngoái…

Mong sao, những ý kiến của chính những người trực tiếp chịu tác động bởi thiên tai được quan tâm. Cùng với sự phát triển của khoa học - công nghệ, để nâng cao chất lượng dự báo, những người làm công tác trong ngành KTTV, dự báo thiên tai cần sớm có giải pháp từ phía người dân, từ phía địa phương chịu tác động. Bắt đầu ngay từ việc tuyên truyền làm sao cho người dân dễ hiểu, nắm rõ những nguy cơ thảm họa đang trực chờ.

Hồng Châu