Nhìn từ "làng nông thuận thiên"

Thứ Bảy, 12/01/2019, 14:21:11
 Font Size:     |        Print
 

"Làng nông thuận thiên" hướng tới hỗ trợ các cộng đồng trở nên bền vững hơn về sản xuất nông nghiệp, phát triển sinh kế. Ảnh: ICRAF

Các "làng nông thuận thiên" đang được coi là những cộng đồng đi tiên phong trong việc thực hiện các giải pháp nông nghiệp ứng phó thông minh với biến đổi khí hậu (BÐKH).

Khi người dân thay đổi nhận thức

Trang trại của ông Dương Ðức Thái, ở thôn Mỹ Lợi, xã Kỳ Sơn, huyện Kỳ Anh (tỉnh Hà Tĩnh) có diện tích 10 héc-ta, trong đó khoảng 1,5 héc-ta được ông trồng nhiều loại cam khác nhau. Trước đây, ông trồng sắn. Sau mỗi vụ, đất đai phải thường xuyên cải tạo nên đất dễ trôi mỗi khi có mưa lớn. Nhưng kể từ khi ông chuyển sang trồng cam, kết hợp trồng cây lạc dại và áp dụng phương pháp tưới công nghiệp, vườn cam của ông ngày càng phát triển tốt, kể cả trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Nhiều hộ dân ở Mỹ Lợi hiện nay chuyển đổi cây trồng như ông Thái vừa cho thu nhập khá, vừa tránh được rủi ro của thiên tai.

Mỹ Lợi hiện là một trong ba Làng nông thuận thiên được triển khai thí điểm tại Việt Nam. Mô hình này được hiểu là cộng đồng trong làng cùng nhau áp dụng nhiều biện pháp nông nghiệp thông minh để thích ứng và giảm nhẹ do tác động của BÐKH, bảo đảm sinh kế. Ở Mỹ Lợi, cả cộng đồng chia thành bốn nhóm là: cải tạo vườn tạp, trồng rừng, xen canh, và chăn nuôi. Các hộ dân cùng tham gia với chính quyền, nhà quản lý, nhà nghiên cứu,… để đánh giá và xác định những giải pháp kỹ thuật được cho là phù hợp và khả thi nhất trong điều kiện đặc thù của địa phương.

Ðể làm được điều này, đơn vị thực hiện là Trung tâm Nghiên cứu Nông lâm Thế giới (ICRAF) đã lắp đặt hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn cơ bản tại thôn, phục vụ đo đạc những thông số cần thiết trong sản xuất nông nghiệp. Những thông số này được đối chiếu với thông tin chính thức từ trạm khí tượng thủy văn và kinh nghiệm thực tế của người dân qua những hội thảo xây dựng kịch bản sẽ chuẩn bị những kế hoạch phù hợp với từng điều kiện thời tiết.

Ngày trước, phần lớn người dân sản xuất dựa vào kinh nghiệm, nay qua tập huấn, những người nông dân ở Mỹ Lợi được tiếp cận với công nghệ, nên đã mạnh dạn, tự tin lập cho nhóm của mình những khuyến nghị nông nghiệp để hạn chế thấp nhất ảnh hưởng của thiên tai, thời tiết. Những thông tin này sẽ được truyền đạt tới toàn thể người dân trong làng bằng nhiều hình thức. Chị Lê Thị Tầm - điều phối viên hiện trường dự án Làng nông thuận thiên - Trung tâm ICRAF cho biết: "Sau khi hoàn thành khuyến nghị nông nghiệp và dự báo mưa, người dân trực tiếp nhận được các bản tin từ dự án. Các bản tin được phát qua loa truyền thanh, cùng với mạng lưới thanh niên, phụ nữ sẽ truyền thông rộng rãi tới người dân dùng bản tin đó".

Bà Nguyễn Thị Nhuần - Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Hà Tĩnh cho biết: "Với dịch vụ cung cấp thông tin dự báo khí tượng thủy văn giúp người dân xây dựng kế hoạch sản xuất, chăn nuôi, thích ứng với từng thời điểm thời tiết để tránh rủi ro. Ðến nay, ở Mỹ Lợi, các cây trồng, vật nuôi tránh thiên tai đã cho năng suất cao hơn, đặc biệt là cây ăn quả cho sản lượng, chất lượng và năng suất lớn hơn trước".

Cần nhân rộng mô hình

Cùng với dự án ở Mỹ Lợi do Trung tâm ICRAF đang hỗ trợ, hai làng đại diện cho miền bắc, nam cũng đã được Chương trình "Biến đổi khí hậu, Nông nghiệp và An ninh lương thực", gọi tắt là CCAFS lựa chọn xây dựng Làng nông thuận thiên là thôn Mạ, xã Vĩnh Kiên, huyện Yên Bình (tỉnh Yên Bái) và ấp Trà Hất, xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi (tỉnh Bạc Liêu). Tính từ năm 2014 đến nay, nhiều kỹ thuật đã được triển khai thành công ở các làng này và đang có các hoạt động nhân rộng sang các địa bàn lân cận. Ðó là các kỹ thuật canh tác trên đất dốc chống xói mòn, rửa trôi, đệm lót sinh học cho gia súc, gia cầm, bảo vệ thực vật dựa vào sinh thái, các biện pháp thủy lợi tiết kiệm và góp phần giảm thải khí nhà kính, như tưới ngập khô xen kẽ, rút nước giữa vụ, xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp và dịch vụ tư vấn nông nghiệp dựa vào thông tin khí hậu và thời tiết.

Tại Việt Nam, việc xây dựng và nhân rộng mô hình làng sinh thái, làng nông nghiệp thích ứng với BÐKH đã được đưa vào chương trình nghị sự của ngành nông nghiệp, và được thể hiện ở nhiều kế hoạch hành động của ngành. Chuyên gia Vũ Thế Thường, cán bộ Trung tâm Phát triển Nông thôn bền vững (SRD) cho biết: Cùng với mô hình Làng nông thuận thiên, hiện nay ở nước ta có nhiều mô hình thích ứng với BÐKH đang triển khai tại nhiều địa phương, như mô hình thâm canh lúa thông minh với BÐKH (tại bản Bó, Thuận Châu, Sơn La), mô hình nông nghiệp sinh thái "Ruộng lúa bờ hoa" (tại xã Tây Tiến, huyện Tiền Hải, Thái Bình), mô hình các dịch vụ đi kèm hoạt động chăn nuôi lợn tại các xã vùng cao, mô hình nhóm nông dân trồng, bảo tồn, phát triển có hiệu quả một số loại thuốc bản địa, mô hình bếp đun cải tiến TK90 tiết kiệm nguyên liệu, thân thiện môi trường...

Tác động của BÐKH hiện nay và trong tương lai sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới sản xuất, chăn nuôi của người dân tại nhiều địa phương. Do đó, theo ông Vũ Thế Thường, người dân cần nhiều hơn nữa các dự án hiệu quả, thực tế, để chủ động thích ứng với BÐKH, bảo đảm sinh kế bền vững. Và để làm được điều này thì nỗ lực của các tổ chức xã hội trong và ngoài nước là chưa đủ. Ðòi hỏi cần sự vào cuộc của các cơ quan quản lý từ cấp địa phương như xã, huyện và các cơ quan quản lý nhà nước cấp cao hơn cùng chung tay thực hiện xây dựng kế hoạch thích ứng quốc gia về BÐKH.

Hiếu Dân

Chia sẻ