Tìm hướng mở cho đào tạo ngành sư phạm

Thứ Bảy, 26/08/2017, 09:57:45
 Font Size:     |        Print
 

Cần cải cách phương thức thi cử để các trường sư phạm có cơ hội tuyển được những sinh viên yêu nghề, tâm huyết với nghề. Trong ảnh: Giờ học tại Trường THCS Bế Văn Ðàn (Hà Nội). Ảnh: QUỐC TUẤN

Câu chuyện về điểm chuẩn đầu vào thấp đang làm dấy lên những lo ngại trong xã hội về chất lượng đào tạo ngành sư phạm. Nhưng không chỉ có vậy, rất nhiều những bất cập chưa được tháo gỡ khiến cho nghề giáo hiện nay tiếp tục đối diện nguy cơ suy giảm về chất và lượng. Vấn đề đặt ra lúc này là, ngành giáo dục sẽ phải đổi mới hệ thống các trường sư phạm theo hướng nào để đáp ứng được những đòi hỏi bức thiết của xã hội?

Sự lo ngại về nghề cao quý

Trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây, gần như kỳ thi tốt nghiệp THPT hay tuyển sinh đại học, cao đẳng (ÐH,CÐ) nào ở nước ta cũng gây sóng gió dư luận. Trong kỳ thi THPT quốc gia “hai trong một” (vừa đánh giá tốt nghiệp vừa phục vụ tuyển sinh đại học) năm nay, dư luận không chỉ ngạc nhiên với hơn 4.000 bài thi đạt điểm 10 trên toàn quốc, mà còn ngỡ ngàng, sửng sốt rồi lo lắng với hiện tượng điểm chuẩn đầu vào các trường sư phạm thấp. Tất nhiên, vẫn có một số khoa ở một vài trường sư phạm duy trì được “phong độ” nhưng nhìn chung, điểm chuẩn của các ngành, trường sư phạm thấp so với các năm trước và thấp so với mặt bằng chung.

Vấn đề là, không phải chỉ đến bây giờ khi điểm chuẩn vào các trường sư phạm thấp, vấn đề đào tạo, tuyển dụng giáo viên (GV) và sự bất cập của hệ thống các trường sư phạm mới được đặt ra. Trước đó, khi bàn về cải cách giáo dục, vấn đề này đã được bàn thảo nhiều lần. Tuy nhiên, năm nay trước sức nóng của dư luận trên mọi diễn đàn, vấn đề này đặt ra yêu cầu phải được giải quyết rốt ráo.

Trước hết, chúng ta cần tìm hiểu căn nguyên dẫn đến tình trạng “ế ẩm” nói trên của ngành sư phạm. Cũng có thể nói tình trạng này là hệ quả tổng hợp của nhiều yếu tố đan cài lẫn nhau. Có thể kể ra hai nguyên nhân chính và trực tiếp: Thứ nhất, tình trạng cung vượt quá cầu và quy trình tuyển dụng GV không minh bạch, có nhiều khuất tất ở một số nơi đã tác động tiêu cực đến tâm lý học sinh khiến các em và gia đình e ngại khi lựa chọn ngành sư phạm. Thứ hai, sự hấp dẫn của nghề dạy học đang giảm dần trong mắt người dân và học sinh. Người GV không sống được với đồng lương khiến họ phải dạy thêm và làm đủ nghề. Nhiều người trước khi thi vào trường sư phạm nghĩ rằng nghề GV là nghề nhàn nhã nhưng vào rồi họ mới thấy nghề GV là nghề chịu nhiều áp lực. Ngoài giảng dạy, họ còn phải làm rất nhiều việc sự vụ và tham gia nhiều cuộc thi. Những lời phàn nàn, chỉ trích đến từ phụ huynh và phản ứng từ phía học sinh cũng làm gia tăng áp lực lên họ.

Bên cạnh đó, những sai lầm trong quy hoạch vĩ mô các trường sư phạm, các trường có đào tạo ngành sư phạm đã tạo ra sự rối ren mà trực tiếp là tình trạng “cung vượt quá cầu”. Theo công bố của Bộ Giáo dục và Ðào tạo (GD-ÐT) tại Hội nghị Tổng kết năm học về Giáo dục đại học và các trường sư phạm mới đây, nước ta hiện có 58 trường ÐH, 57 trường CÐ, 40 trường trung cấp có ngành đào tạo GV. Trong số đó có 14 trường ÐH Sư phạm, 33 trường CÐ Sư phạm và 2 trường trung cấp Sư phạm. Chỉ tiêu Bộ GD-ÐT giao cho các trường tuy có giảm nhưng vẫn còn rất cao so với nhu cầu (năm học 2016-2017 là 65.300 chỉ tiêu sư phạm, năm học 2017-2018 là 52.000 chỉ tiêu). Ðiều này cũng chứng tỏ, công tác dự báo nguồn nhân lực có nhiều bất cập. Ðáng nói, đấy mới chỉ là những con số chỉ tiêu chính quy; các trường còn đào tạo giáo viên theo những con đường phi chính quy khác nữa, và hẳn con số cuối cùng mới là khổng lồ so với nhu cầu thực tế.

Nhìn vào đó cũng đủ thấy, số lượng cử nhân sư phạm tốt nghiệp mỗi năm rất lớn. Ðiều này có quan hệ mật thiết với tình trạng hàng chục nghìn cử nhân sư phạm thất nghiệp trong những năm gần đây. Sẽ là bất nhẫn nếu như chúng ta tiếp tục tuyển sinh và đào tạo với số lượng lớn các cử nhân sư phạm trong khi tỷ lệ sinh viên sư phạm tốt nghiệp không có việc làm gia tăng. Ngoài ra số lượng và cơ cấu các trường sư phạm hiện tại thực sự không hợp lý cũng tạo ra sự thừa thiếu GV cục bộ. Tình trạng thiếu GV mầm non và thừa các GV trung học cơ sở đã phản ánh điều đó.

Ðâu là giải pháp?

Chúng ta không thể giải quyết được vấn đề các trường sư phạm (trong đó có vấn đề điểm chuẩn đầu vào thấp) nếu như không tư duy nó trong một cuộc cải cách kinh tế - xã hội toàn diện, nhưng trước mắt cần phải cấp bách tiến hành các biện pháp sau.

Một là, cần nghiên cứu điều tra để biết cơ cấu phân bổ của GV hiện tại xem thừa, thiếu bao nhiêu ở những ngành nào, đồng thời dự báo được sự biến động của cơ cấu, nhu cầu đó trong tương lai. Trên cơ sở đó cần tính toán để tái cơ cấu các trường sư phạm lại cho phù hợp. Ðào tạo sư phạm trong thời đại ngày nay cần chú trọng tinh giản, chất lượng thay vì đào tạo ra số lượng lớn. Cần giảm dần quy mô tiến tới chuyển đổi các trường sư phạm kém chất lượng sang mô hình trường khác, đào tạo các lĩnh vực khác, thậm chí xóa bỏ các trường này.

Hai là, cần cải cách phương thức thi cử để các trường sư phạm có cơ hội tuyển được những sinh viên yêu nghề, tâm huyết với nghề. Muốn vậy thì việc tuyển sinh không thể chỉ dựa trên điểm số của các bài thi kiểm tra tri thức giáo khoa mà cần phải có các cách khác như viết luận, phỏng vấn… Việc trả kỳ thi đại học về các trường kèm quy chế kiểm soát chặt chẽ là việc nên làm. Cần thu hút được các học sinh giỏi và yêu thích nghề dạy học thay vì chỉ đưa ra sự đãi ngộ về vật chất (miễn học phí) và bảo đảm đầu ra để lấy được những học sinh có điểm số cao.

Ba là, cần đẩy mạnh cải cách hành chính giáo dục và quy trình tuyển dụng GV; minh bạch hóa và kiểm soát tốt quy trình tuyển dụng để hạn chế tối đa tiêu cực. Khi cải cách, việc tái cơ cấu đội ngũ GV sẽ là tất yếu.

Bốn là, cần cải cách chế độ tiền lương và đãi ngộ đối với GV. Phải bảo đảm người GV sống đàng hoàng được bằng lương cho dù là dạy môn gì. Ðây sẽ là tiền đề để tách việc dạy thêm - học thêm ra khỏi trường phổ thông và chuyển cho các trung tâm bồi dưỡng kiến thức có pháp nhân độc lập. Biện pháp này cùng với sự minh bạch, công bằng trong tuyển dụng sẽ có tác dụng nâng cao chất lượng đầu vào đào tạo ngành sư phạm.

Năm là, cần phải nỗ lực chống tham nhũng, thất thoát trong giáo dục để số tiền ngân sách chi cho giáo dục được sử dụng đúng mục đích, đúng người, đúng chỗ. Ðầu tư cho giáo dục trước hết phải là đầu tư cho con người mà ở đây là GV và học sinh.

Cũng có ý kiến đề nghị trở lại mô hình sư phạm bao cấp học phí và phân công việc làm. Tuy nhiên, cách làm này trong điều kiện nền kinh tế thị trường và xã hội cạnh tranh như hiện nay là không khả thi. Nhu cầu việc làm và tuyển dụng lao động sẽ được điều chỉnh bởi thị trường lao động và nguyện vọng cá nhân của người lao động. Việc phân công công việc kiểu bao cấp sẽ lại tạo ra “mảnh đất màu mỡ” để nảy sinh các tiêu cực, thứ vốn đang làm cho ngành sư phạm mất giá. Thay vào đó, việc đẩy mạnh cải cách các trường sư phạm ở cả phương thức vận hành lẫn nội dung đào tạo để nâng cao chất lượng sinh viên sẽ là giải pháp hợp lý và cần thiết hơn trong bối cảnh hiện nay.

Báo cáo tổng kết học kỳ 1 năm học 2016-2017, Bộ GD-ÐT cho biết, hiện cả nước dôi dư 26.750 GV, trong đó: cấp tiểu học là 3.194, cấp THCS là 21.005 và THPT là 2.551 GV. Trong khi đó, tổng số GV công lập còn thiếu là 45.058 (cấp mầm non 32.641, tiểu học 7.824, THCS 2.799 và THPT 1.794 GV).

Nguyễn Quốc Vương