Đa dạng sản phẩm phái sinh để phát triển

Thứ Năm, 15/02/2018, 00:14:52
 Font Size:     |        Print
 

NDĐT - Thị trường chứng khoán phái sinh (TTCKPS) Việt Nam mới đi vào hoạt động được sáu tháng nhưng đã thu hút được nhiều nhà đầu tư tham gia, thanh khoản ở mức cao mà thị trường Thái-lan phải mất 5 năm mới đạt được.

Từ những điểm sáng …
Trong sáu tháng qua, giao dịch trên TTCKPS khá sôi động, đã góp phần nâng cao hiệu quả và thu hút thêm vốn, tăng giá trị giao dịch cũng như tăng thanh khoản cho TTCK cơ sở. Số liệu thống kê của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) đơn vị tổ chức giao dịch TTCKPS cho thấy, nếu như 5 tháng của năm 2017, tổng khối lượng (KLGD) trên TTCKPS đạt 1.106.353 hợp đồng, tổng giá trị tính theo quy mô danh nghĩa hợp đồng đạt hơn 96.297 tỷ đồng; bình quân KLGD đạt 10.954 hợp đồng/phiên, giá trị giao dịch (GTGD) đạt hơn 953 tỷ đồng/phiên; khối lượng mở (OI) của toàn thị trường đạt 8.077 hợp đồng, tăng gấp 3,7 lần so với thời điểm cuối tháng 8/2017. Thì sang tháng 1/2018, với việc chỉ số trên thị trường cơ sở tăng mạnh nên giá các HĐTL đều tăng lần lượt 14,29% và 28,4% so với tháng 12/2017. Tính bình quân, KLGD đạt 14.548 hợp đồng/phiên, GTGD theo quy mô danh nghĩa đạt 1.971,6 tỷ đồng/phiên, tăng lần lượt 9,09% và 22,57% so với tháng trước. Khối lượng OI toàn thị trường tiếp tục tăng mạnh, tính đến 31/1/2018 đạt 10.896 hợp đồng, tăng 34,9% so với cuối tháng năm 2017.

Theo ông Nguyễn Thành Long, Chủ tịch Hội đồng quản Sở GDCK Hà Nội, sau sáu tháng đi vào hoạt động, biến động trên TTCKPS đang ngày càng trở thành công cụ phòng ngừa rủi ro cho nhiều nhà đầu tư đang tham gia giao dịch, đồng thời là một chỉ báo phản ánh xác thực hơn diễn biến của TTCK Việt Nam… Giao dịch trên thị trường luôn tăng trưởng mạnh dần lên theo thời gian về KLGD và GTGD. Đặc biệt, tại phiên giao dịch ngày 12/12/2017 KLGD trên TTCKPS đã ghi nhận mức kỷ lục là 27.994 hợp đồng, tương ứng với GTGD đạt 2.508,56 tỷ đồng; và phiên giao dịch ngày 18/1 cũng đạt mức 26.372 hợp đồng, tương ứng GTGD 2.709,48 tỷ đồng - trong khi các thị trường có lịch sử phát triển lâu đời khác trong khu vực cũng chỉ đạt từ 130 nghìn đến 150 nghìn hợp đồng/phiên.

Số liệu tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD), đơn vị đảm nhận tổ chức và vận hành hoạt động bù trừ thanh toán giao dịch CKPS theo mô hình đối tác trung tâm (CCP), cũng cho thấy trong 2017 đã có 17.252 tài khoản của nhà đầu tư được đăng ký trên hệ thống bù trừ, thanh toán CKPS, tăng 5,3 lần so với ngày khai trương TTCKPS; tổng giá trị thanh toán lãi/lỗ vị thế là hơn 450 tỷ đồng và không có trường hợp nào phải sử dụng đến Quỹ bù trừ để bảo đảm khả năng thanh toán.

… đến những nút thắt cần tháo gỡ
Theo ông Nguyễn Sơn - Chủ tịch HĐQT VSD, do hiện nay TTCKPS Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển sơ khai, với duy nhất một sản phẩm là hợp đồng tương lai chỉ số VN30, do vậy, số lượng nhà đầu tư tổ chức tham gia thị trường chưa nhiều. Trong khi nhà đầu tư tham gia TTCKPS có thể thực hiện các hoạt động như đầu cơ, kinh doanh chênh lệch giá và phòng vệ rủi ro, trong đó nhà đầu tư tổ chức thông thường sẽ tham gia thị trường với mục đích phòng vệ rủi ro cho danh mục tài sản cơ sở của mình. Vai trò phòng vệ rủi ro là một đặc tính sẵn có của TTCKPS nhưng để có thể phát huy được đầy đủ tính năng này thì đòi hỏi cần có sự đa dạng hóa về sản phẩm cũng như gia tăng tính thanh khoản của thị trường đến một trình độ nhất định.

Theo số liệu thống kê từ HNX, tính đến hết tháng 1/2018, hoạt động giao dịch của CKPS vẫn đang tập trung chủ yếu ở các nhà đầu tư cá nhân trong nước, chiếm 97,34% tổng KLGD, nhà đầu tư tổ chức trong nước chỉ chiếm khoảng 0,28% khối lượng giao dịch toàn thị trường. Hoạt động tự doanh của các công ty chứng khoán chỉ chiếm 2,29% KLGD. Mặt khác, KLGD của nhà đầu tư nước ngoài chỉ chiếm 0,09% KLGD toàn thị trường CKPS. Điều này đã phản ảnh được sự chưa quan tâm của các nhà đầu tư có tổ chức và đặc biệt là các nhà ĐTNN đối với TTCKPS.

Theo ông Nguyễn Thành Long, cũng giống như trên thị trường cơ sở, một trong những hạn chế đang bộc lộ là hoạt động giao dịch trên TTCKPS đang tập trung chủ yếu ở các nhà đầu tư cá nhân trong nước, sự tham của nhà đầu tư tổ chức còn hạn chế do một số quy định chưa được hướng dẫn từ phía Ngân hàng Nhà nước, dẫn đến việc tham gia thị trường của các ngân hàng thương mại đang gặp khó khăn. Một vướng mắc khác cũng đang gây khó cho nhà đầu tư tổ chức tham gia thị trường là quy trình nghiệp vụ giữa thành viên bù trừ với ngân hàng giám sát, lưu ký chưa được xây dựng, hướng dẫn cụ thể...

Hướng đi mới cho TTCKPS
Theo các chuyên gia phân tích, các sản phẩm phái sinh là thành tố quan trọng của thị trường tài chính. Chính vậy, để TTCKPS phát triển, trong thời gian tới đòi hỏi thị trường cần có thêm một số sản phẩm phái sinh mới để giúp nhà đầu tư có thêm công cụ để phòng ngừa rủi ro cũng như tìm kiếm lợi nhuận, cả trong thị trường giá lên và xuống. Theo kế hoạch phát triển TTCK năm 2018 của Ủy ban chứng khoán Nhà nước, một trong những giải pháp tăng cung hàng hóa cho thị trường là thực hiện phát triển các sản phẩm phái sinh theo lộ trình từ đơn giản đến phức tạp. Đầu tiên là đưa sản phẩm chứng quyền có bảo đảm (covered warrant - CW) vào thị trường trong cuối quý I; tiếp đến là HĐTL trái phiếu chính phủ trong quý III.

Theo Chủ tịch HĐQT HNX, để phát triển TTCKPS, trong năm 2018 đi liền với tăng cường hoạt động giám sát thị trường này, HNX đang phối hợp với Bộ Tài chính, UBCKNN, Ngân hàng Nhà nước tháo gỡ các vướng mắc đang bộc lộ. HNX cũng đang triển khai các bước phát triển các sản phẩm phái sinh mới, trong đó trước mắt là đưa sản phẩm HĐTL trái phiếu chính phủ vào hoạt động. Ngoài ra, để tạo nền tảng cho triển khai tiếp các sản phẩm phái sinh trong tương lai, HNX đang đề xuất UBCKNN cho phép xây dựng Bộ chỉ số VNX200 theo thông lệ và chuẩn mực quốc tế. Chỉ số này bao gồm những doanh nghiệp có quy mô lớn nhất trên cả HNX và HOSE. Vì có mức vốn hóa gần như bao trùm cả thị trường, nên chỉ số này sẽ bảo đảm tính đại diện tiêu biểu cho TTCK Việt Nam, đồng thời bảo đảm độ tin cậy cho các sản phẩm phái sinh dựa trên Bộ chỉ số VNX200.

Theo lãnh đạo của VSD, trong thời gian tới VSD sẽ phối hợp HNX, Ngân hàng thanh toán (Vietinbank), thành viên bù trừ trước mắt ưu tiên tập trung vào việc tổ chức bù trừ thanh toán cho các HĐTL chỉ số mới, HĐTL trái phiếu chính phủ sau khi được cơ quan quản lý chấp thuận nhằm góp phần đa dạng hóa các sản phẩm cho thị trường CKPS.

Tiếp đến là cùng với các đơn vị chức năng tiếp tục hoàn thiện chế độ kế toán áp dụng đối với hoạt động bù trừ thanh toán giao dịch CKPS. Đặc biệt là hoàn thiện hệ thống phòng ngừa rủi ro nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư tham gia thị trường, tăng cường quản lý và công bố thông tin có liên quan. Ngoài ra, phối hợp với HNX nghiên cứu triển khai cơ chế tạo lập thị trường cho sản phẩm phái sinh nhằm giúp cho giao dịch trên TTCKPS sôi động hơn…

MINH HẢI

Chia sẻ