Cũng là một sự lãng phí

Thứ Ba, 29/01/2019, 01:34:25

Khi ngày Tết đã cận kề, dường như “cuộc đua” của không ít người dân trong việc mua sắm các loại đồ dùng, vật dụng xa xỉ phục vụ chơi Tết đang diễn ra ngày càng quyết liệt. Khó có thể kể hết các mặt hàng đắt đỏ được săn lùng, nhập về phục vụ cho nhu cầu này, chỉ riêng cuộc đua hoa và cây trái đắt - độc - lạ để phục vụ vài ngày Tết cũng đủ khiến không ít người phải lo lắng về sự tốn kém, lãng phí không cần thiết, trái với tinh thần vui Xuân, đón Tết lành mạnh, tiết kiệm mà Đảng, Nhà nước đã chủ trương và quán triệt rộng rãi trong nhiều năm qua.

Cũng là một sự lãng phí

Ảnh minh họa: Zing.vn

Ngày 28-12-2018, nhằm chuẩn bị tốt nhất các điều kiện phục vụ nhân dân vui Xuân, đón Tết cổ truyền của dân tộc, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 34/CT-TTg về việc tăng cường các biện pháp bảo đảm đón Tết Nguyên đán Kỷ Hợi 2019 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm. Trong đó, Chỉ thị 34 nhấn mạnh các yêu cầu chủ yếu như: thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; quan tâm chăm lo các gia đình nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo; tổ chức thăm hỏi, động viên thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, người có công với cách mạng, lão thành cách mạng, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, nhân sĩ, trí thức, văn nghệ sĩ, chức sắc tôn giáo… Chỉ thị 34 đã cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước ta với việc vui Tết, đón Xuân, trong đó, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí được đề cập như một nội dung quan trọng, cần thiết để phù hợp điều kiện và hoàn cảnh đất nước, cũng như xu thế chung của xã hội, góp phần chấn chỉnh, ngăn chặn kịp thời những biến tướng về hành vi tiêu dùng trong đời sống hiện nay... Tuy nhiên, trên thực tế việc tiêu dùng tiết kiệm, chống lãng phí trong một bộ phận dân cư vẫn còn nhiều bất cập. Nổi lên hiện nay là trào lưu vung tay mua sắm các mặt hàng đắt tiền như là một cách để chơi ngông, chơi sang, thể hiện “đẳng cấp” của một số người; mà việc mua sắm hoa trái, cây cảnh của một bộ phận dân cư những ngày giáp Tết, nhất là tại các đô thị lớn là một minh chứng cụ thể.

Có thể thấy những năm gần đây, thị trường bán hoa, cây cảnh phục vụ trang trí nhà cửa mỗi dịp Tết đến, Xuân về ngày càng phong phú, đa dạng. Bên cạnh những loài hoa có tính truyền thống, mang đặc trưng cho ngày Tết ở Việt Nam như đào, mai, quất, lay-ơn, thược dược, hải đường,... còn có các loài hoa mới nhập ngoại đã được gây giống thành công và trồng đại trà ở nhiều địa phương như Hà Nội, Sa Pa (Lào Cai), Đà Lạt (Lâm Đồng), Sa Đéc (Đồng Tháp),... đủ để đáp ứng mọi nhu cầu của người dân trong xã hội và phục vụ xuất khẩu. Sự dồi dào, phong phú đó là đủ phục vụ cho nhu cầu mua sắm, tiêu dùng trong xã hội. Vậy nhưng vẫn có không ít người sẵn sàng bỏ ra hàng triệu, thậm chí hàng chục, hàng trăm triệu đồng để săn các loại hoa, cây cảnh nhập ngoại. Phổ biến nhất trong số này là đào đông, mai Mỹ, thanh liễu... có giá vài chục triệu đồng một chậu. Thậm chí một cành hoa lan Rothschild vốn được mệnh danh là “vàng của Kinabalu” (Ma-lai-xi-a) có giá không dưới 100 triệu đồng/cành, vẫn có người sẵn sàng chi tiền để mua. Một số loài hoa không rõ nguồn gốc xuất xứ cũng được nhập vào trong nước và bán tràn lan với giá đắt, trong khi một số loại hoa nội chất lượng không hề thua kém phải kêu gọi sự hỗ trợ của người tiêu dùng vì không có người mua. Nhiều vườn hoa đã đến độ mãn khai phải nhổ bỏ vì không tìm được đầu ra, gây thiệt hại lớn cho người nông dân, ảnh hưởng sự phát triển lành mạnh của thị trường tiêu dùng trong nước.

Bên cạnh đó, trào lưu săn các loại hoa rừng phục vụ Tết cũng diễn ra khá quyết liệt giữa nhiều thương lái. Có dãy phố chỉ sau một đêm đã xếp bạt ngàn những cành đào rừng vẫn còn nhựa tươi rói. Vài năm nay, bên cạnh đào rừng, bắt đầu xuất hiện trào lưu chơi hoa mận rừng khai thác ở các tỉnh Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La,... đưa về các thành phố lớn để tiêu thụ. Mang tiếng là cây rừng nhưng với nhu cầu của nhiều cư dân thành phố, các giống cây này bỗng trở thành “miếng mồi ngon”, là mục tiêu săn tìm của thương lái. Đã có không ít rừng đào, mận bị khai thác trơ trụi. Nhiều nơi bị triệt hạ đến mức không có khả năng phục hồi, hoặc nếu có thể tái tạo lại thì cũng cần một khoảng thời gian rất dài. Chỉ riêng dọc tuyến quốc lộ 6 từ Mộc Châu (Sơn La) lên Tuần Giáo (Điện Biên), một ngày trung bình có khoảng 5 đến 6 chuyến ô-tô tải chở đào về các tỉnh miền xuôi. Có người đã gọi đây là hiện tượng đào bị “rỉ máu”. Không khó để hình dung cảnh tượng mỗi năm hàng nghìn gốc đào bị chặt hạ theo lối tận diệt. Để khai thác đào rừng cổ thụ, nhiều “thợ săn” đào phải lặn lội hàng chục cây số vào sâu trong rừng hoặc các làng, bản của đồng bào dân tộc thiểu số, thậm chí, nhiều gốc đào cổ thụ phải dùng đến cưa máy. Với đà này, chẳng mấy chốc đào rừng cổ thụ sẽ bị tuyệt diệt. Đây rõ ràng là một hành vi tàn phá thiên nhiên phải sớm có biện pháp xử lý, ngăn chặn. Chưa kể, hàng trăm năm nay, những cây đào, cây mận cổ thụ bung hoa mỗi dịp Xuân về đã trở thành bản sắc, “chứng chỉ văn hóa” của các tỉnh miền núi phía bắc. Hành vi vô ý thức, tận diệt cây, hoa rừng phục vụ cho thú chơi của một số ít cá nhân trong xã hội đã khiến bản sắc ấy dần dà bị phai nhạt. Trong khi ở các đô thị, do việc khai thác bày bán vô tội vạ mà đến chiều 30 Tết, khi không còn bán được, rất nhiều cành đào rừng bị ném chỏng chơ, trở thành bãi rác cồng kềnh, ảnh hưởng lớn đến vệ sinh môi trường đô thị.

Hay để đáp ứng cuộc đua chơi phong lan rừng xuất hiện mấy năm gần đây, nhiều “con buôn” không ngần ngại đổ tiền, đổ của thuê người vào các khu rừng hiểm trở để săn tìm lan quý, khiến cho nhiều loại phong lan quý hiếm có nguy cơ tuyệt diệt. Một “thợ săn” lan rừng ở xã Krông Na (huyện Buôn Đôn, Đác Lắc) cho biết, đến nay, lan rừng tại khu vực này đã cạn kiệt, không ít thợ săn lan phải chuyển nghề khác để kiếm sống. Tình trạng khan hiếm lan rừng, đẩy giá lên cao càng khiến nhiều người quyết đổ tiền để có bằng được. Có người sẵn sàng bỏ ra hàng chục triệu đồng chỉ để mua được các loại lan quý hiếm như nghinh xuân, giả hạt hoàng nhạn… Quyền Giám đốc Vườn quốc gia Yók Đôn (huyện Buôn Đôn) Nguyễn Tuấn Linh, bày tỏ: “Thời gian qua, trong quá trình tuần tra rừng, đơn vị phát hiện và ngăn chặn được nhiều đối tượng có hành vi vào rừng săn hái phong lan. Chúng tôi đã dùng nhiều biện pháp, cảnh cáo, răn đe và tuyên truyền người dân không được xâm phạm vào hệ sinh thái của rừng. Trong những cuộc họp tuyên truyền bảo vệ rừng, chúng tôi cũng tuyên truyền, nghiêm cấm người dân vào rừng săn hái lan. Tất cả các hành vi săn hái lan rừng, xâm phạm vào hệ sinh thái của rừng đều vi phạm pháp luật”. Tuy nhiên đến nay, việc phát hiện, xử phạt người săn hái phong lan trái phép vẫn gặp nhiều khó khăn, do lực lượng chức năng không đủ người để tuần tra, canh gác trên diện rộng 24/24 giờ, trong khi người lùng sục săn hái chủ yếu là cư dân địa phương lợi dụng sơ hở để vào rừng xâm hại. Nguy cơ các loại cây, hoa rừng bị tận diệt ngay tại những khu rừng được khoanh vùng bảo vệ đang đòi hỏi các ngành chức năng phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nhằm nâng cao ý thức của cộng đồng, đồng thời có biện pháp xử phạt nghiêm khắc, có tính răn đe đối với các hành vi phá hoại thiên nhiên, môi trường.

Sự đắt đỏ của thị trường trái cây ngày Tết cũng không hề kém cạnh. Thay vì chỉ cần vài trăm nghìn đồng đã có cặp bưởi đẹp bày bàn thờ ngày Tết, nay có người sẵn sàng chi tiền triệu để có được cặp bưởi hình thỏi vàng hoặc hồ lô tạo hình nổi các chữ “tài, lộc” hoặc một quả bưởi tiến vua. Đặc biệt, trào lưu mua trái cây nhập ngoại cũng tăng mạnh vào dịp cuối năm. Những sản vật như na, bưởi, táo của Việt Nam dù không hề kém cạnh về chất lượng so hoa quả ngoại nhập nhưng không ít người tiêu dùng vẫn đổ xô mua hàng nhập khẩu với giá đắt hơn cả chục lần. Thống kê của Tổng cục Hải quan cho biết: Nếu 11 tháng năm 2018, kim ngạch nhập khẩu mặt hàng rau quả của cả nước đạt hơn 1,57 tỷ USD, tăng 11,5% so cùng kỳ năm 2017, thì chỉ riêng nửa đầu tháng 12-2018, kim ngạch nhập khẩu rau quả đã tăng lên gần 80 triệu USD, cao hơn khoảng 10 triệu USD so trung bình các tháng trước đó…

Từ thực trạng nêu trên, phần nào có thể khẳng định, nhiều người mua sắm trong dịp Tết là theo trào lưu, thậm chí thiếu hiểu biết cho nên vừa tốn kém, lãng phí không đáng có. Trong khi đó, khi Tết đã đến gần, vẫn còn rất nhiều hoàn cảnh khó khăn trong xã hội cần được giúp đỡ. Nhiều nơi ở vùng sâu, xa, đặc biệt khó khăn, đời sống của người dân hết sức thiếu thốn. Để giúp người dân có điều kiện đón Tết, Thủ tướng Chính phủ mới đây đã phải xuất cấp hàng nghìn tấn gạo cho nhiều tỉnh trên cả nước. Nhiều tổ chức, đoàn thể đã đứng ra kêu gọi sự chung tay của toàn xã hội để góp phần lo Tết cho người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn.

Dù đã được báo chí lên tiếng nhưng những năm gần đây, cuộc đua mua sắm đắt - độc - lạ chưa hề có dấu hiệu hạ nhiệt khiến mỗi dịp giáp Tết, cây cảnh “tiền tỷ” lại trở thành chủ đề nóng trên nhiều diễn đàn. Dạo qua thị trường dễ dàng bắt gặp: cây đỗ quyên bon-sai có giá hơn một tỷ đồng, cây sanh dáng lão mai giá hơn một tỷ đồng, cây duối cảnh có 12 tán giá lên tới 4,5 tỷ đồng, hồng cổ Sa Pa có giá từ hàng trăm triệu đến cả tỷ đồng, đào cổ thụ có giá hàng trăm triệu đồng... Ngoài vô số bất cập đã nêu ở trên, việc mua sắm gì, như thế nào, tốn kém ra sao còn là quyền, là việc riêng của các gia đình và phần nào ở góc độ tích cực cho thấy sự khá giả trong đời sống dân cư. Nhưng điều đáng lo ngại là không ít gia đình dù điều kiện kinh tế không mấy dư dả nhưng cũng bị cuốn vào trào lưu này, sẵn sàng vay mượn để mua sắm cho “bằng chị, bằng em” dẫn đến sự tốn kém vượt quá khả năng chi tiêu. Ngay cả các gia đình có điều kiện thì việc bỏ nhiều tiền mua sắm nhưng sau đó phải đổ bỏ vì không dùng đến hoặc dùng không hết cho thấy sự lãng phí rất lớn. Đó là chưa kể tới sự lãng phí về thời gian, công sức mà xã hội đã bỏ ra để phục vụ nhu cầu của nhóm người tiêu dùng này. Có thể coi đây là xu hướng tiêu dùng không lành mạnh, cần kịp thời chấn chỉnh. Mua sắm chuẩn bị đón Tết là niềm vui chính đáng của mọi người dân, nhưng niềm vui ấy cần phải hài hòa với lợi ích và điều kiện kinh tế của cộng đồng, nhất là trong khi xã hội vẫn đang còn nhiều người gặp khó khăn cần được tương trợ.

THẢO ANH