Tết - Lựa chọn & điều chỉnh

BÀI & ẢNH: HOÀNG HOA

Thứ hai, 12/02/2018 - 10:48 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Tìm hiểu lịch sử qua lễ hội gò Đống Đa, góp phần bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.

Có nhiều lý giải bằng luận cứ khoa học cho sự tồn tại bền vững đến hôm nay về phong tục đón Tết cổ truyền của dân tộc. Và trong cảm quan phổ biến của cộng đồng, Tết Nguyên đán đã trở nên một phần không thể thiếu trong sinh hoạt văn hóa, đời sống người Việt.

Lựa chọn văn hóa

Đó là sự lựa chọn và thực hành các nghi thức, tập tục của cộng đồng rộng lớn, có tính chất truyền nối giữa các thế hệ. Đồng thời không chỉ là di sản cổ truyền, Tết tiếp tục là nơi gửi gắm những nguyện vọng thấm đẫm tình cảm của thực tế về nhu cầu nghỉ ngơi, sum họp gia đình, thăm hỏi họ hàng, bạn hữu, chăm sóc phần tâm linh của gia đình, gia tộc… Và trong bối cảnh hiện đại, Tết tiếp tục được điểm thêm nhiều sắc mầu với những cách biểu hiện mới. Tết đang chứng tỏ tiếp tục là sự lựa chọn, đón nhận của hôm qua và hôm nay.

Vì thế mà cho đến những ngày này, trong lòng rất nhiều người, thuộc nhiều lứa tuổi, thành phần, địa phương, công việc, mức sống trong xã hội, cùng rộn rã một niềm mong đợi. Mong Tết, rộng hơn, mong cho tương lai, mong cho đời sống từ năm mới tốt đẹp hơn.

Đã là lựa chọn của văn hóa cộng đồng, mang ý nguyện, tình cảm chung của đông đảo người trong một địa bàn, địa phương, đất nước, thì những gợi ý cho sự thay đổi hoàn toàn - thôi “ăn” Tết “ta”, chỉ “dùng” Tết “tây” - là rất khó, và thực tế đã khó nhận được sự đồng thuận rộng rãi, ít nhất là cho đến hôm nay. Ý kiến “gộp Tết” cũng không phải gần đây mới được đưa ra, mà qua hàng nhiều thập kỷ, trong thế kỷ 20, thậm chí qua những năm chiến tranh, sau đó là thời kỳ thiếu thốn, đói khổ trước Đổi mới, phong tục đón Tết vẫn được đông đảo quần chúng nhân dân giữ gìn, duy trì, tất nhiên là phải có sự thích nghi trong hoàn cảnh khó khăn. Và giả sử, nếu có những quy định hành chính nào đó có xu hướng “đổi Tết”, thì ngọn lửa Tết cổ truyền mà ông cha để lại và hôm nay đón nhận, vẫn còn tiếp tục được nuôi dưỡng, tiếp tục sưởi ấm trong lòng dân tộc.

Tết cũng cần sáng tạo

Cố nhiên, những đề xuất như thế, xuất phát từ mong muốn cải thiện thực tế, nhất là nhằm chỉnh sửa, cải tạo những hiện tượng, thực trạng còn có những điểm hạn chế nào đó, hoặc một số bất cập mới phát sinh. Thí dụ như lo lắng thời gian nghỉ Tết và tâm lý vui Tết, việc chơi Tết kéo dài gây ảnh hưởng lao động sản xuất; như lo lắng ngày Tết nhiều người không giữ gìn, vui say thái quá khiến gia tăng tai nạn giao thông; như mức sống, thu nhập của một bộ phận dân cư tăng cao, kéo theo sự ăn Tết phô trương, xa hoa, chi tiêu bất hợp lý; như những nhận xét, đánh giá về sự tốn kém từ mỗi gia đình đến tốn kém chung cho xã hội khi chi tiêu quá mức cho các việc vui chơi Tết hay dịp lễ hội xuân truyền thống…

Những ý tưởng, đề xuất mới nếu phù hợp nguyện vọng của quần chúng nhân dân, hợp với xu thế xây dựng xã hội văn minh, tiến bộ nên được lắng nghe, suy ngẫm và đón nhận. Không chỉ từ phía nhà quản lý mà đặc biệt từ cộng đồng, bởi cộng đồng mới thật sự làm chủ việc duy trì phong tục, tập quán của mình. Một thí dụ nhiều năm qua vẫn hay được nhắc đến, là việc cấm đốt pháo đã góp phần bảo đảm hơn cho sự an toàn sức khỏe, tính mạng của người dân trong dịp Tết. Hay một xu hướng đang được cộng đồng chung, dư luận góp ý rộng rãi với một số địa phương, địa bàn cơ sở, là việc loại bỏ hoặc hình thức hóa, nghệ thuật hóa một số nghi thức lễ hội có hành động sát sinh con vật, gây đổ máu ở nơi đông người. Đây cũng là điều rất đáng suy nghĩ.

Việc bỏ truyền thống tốt đẹp của dân tộc là không thể được. Nhưng những cách để truyền thống được duy trì lành mạnh, an toàn, tiết kiệm, có tính thẩm mỹ, giàu ý nghĩa văn hóa… thì rất nên được đón nhận và thực hiện. Và như vậy, không phải là bất di bất dịch, mà chính việc lưu giữ, duy trì Tết cổ truyền của dân tộc cũng cần có sự sáng tạo, có những nét mới, hài hòa với lựa chọn của nhân dân, làm giàu có thêm cho tâm hồn, văn hóa của cộng đồng.