Ước vọng hồi sinh sông, hồ

BÀI & ẢNH: QUỐC MINH, THANH TÙNG

Thứ năm, 22/06/2017 - 06:11 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Công nhân rải chế phẩm làm sạch nước hồ.

(Tiếp theo & hết)

Kỳ 4: Chung tay giữ “lá phổi xanh”

Hệ thống ao hồ nội thành Hà Nội hiện nay trong tình trạng quá mức chịu tải. Để giải quyết tình trạng này, ngoài nỗ lực của các cơ quan chức năng, sự đóng góp của cộng đồng là rất quan trọng trong việc cải thiện chất lượng nước, làm sạch môi trường.

Mức độc hại ngày càng tăng

Theo Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia năm 2012 về môi trường nước, chất lượng nước ở vùng thượng lưu các dòng sông lớn còn khá tốt. Tuy vậy, ở vùng hạ lưu đã có nhiều vùng ô nhiễm nặng nề, đặc biệt là các khu vực tập trung nhiều đô thị, khu công nghiệp, làng nghề, khu khai thác khoáng sản. Mức độ ô nhiễm nặng hay nhẹ phụ thuộc vào độc tính, hàm lượng chất ô nhiễm thải vào trong nguồn nước và phụ thuộc vào hiệu quả kiểm soát các nguồn thải.

Hiện nay, đã có nhiều công trình xử lý nước thải được đầu tư xây dựng và đưa vào vận hành nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm. Tuy nhiên, trong những nhà máy xử lý nước thải đang hoạt động, có nhiều nhà máy không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Hiện chỉ có khoảng 20% số nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt có hệ thống xử lý ni-tơ, phốt-pho triệt để bởi phần lớn hệ thống thoát nước đều đã xây dựng từ lâu, xuống cấp và quá tải. Hệ thống cống thoát nước mới chỉ bảo đảm phục vụ khoảng 50 - 60% dân số ở các thành phố lớn và 20 - 40% ở các đô thị nhỏ. Với cơ sở vật chất, kỹ thuật chưa đầy đủ lại đang bị xuống cấp, phạm vi hoạt động của hệ thống thoát nước ở đô thị rất hạn chế.

Theo Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, chất lượng nước các hồ đang ở tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, hàm lượng COD dao động từ 100 đến 150 mg/l, các chỉ tiêu phú dưỡng như ni-tơ, phốt-pho đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ hai đến ba lần, nồng độ oxy hòa tan trong nước hồ ở mức thấp, dao động từ 1-3 mg/l. Lưu lượng nước thải chảy vào hồ đã vượt quá khả năng tự làm sạch của hồ, dẫn đến sự suy thoái chất lượng nước, thiếu hụt oxy và làm tăng trầm tích trong hồ. Ngoài ra, công tác quản lý thiếu chặt chẽ và thống nhất đã dẫn đến tình trạng diện tích ao, hồ đang bị lấn chiếm sử dụng với nhiều mục đích khác nhau làm giảm khả năng điều hòa.

Ông Ứng Quốc Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cấp thoát nước Việt Nam cho biết: Do không có nguồn nước bổ sung, tốc độ chảy chậm nên các dòng sông không có khả năng tự làm sạch, độc tố tích tụ lâu ngày, dẫn đến ô nhiễm nguồn nước mặt và cả nguồn nước ngầm.

Nguy cơ dịch bệnh

Dù tình trạng ô nhiễm nguồn nước đang diễn ra trên khắp địa bàn Hà Nội, thế nhưng, nhiều nhà máy, cơ sở sản xuất làng nghề, lò mổ và bệnh viện lại không được trang bị hệ thống xử lý nước thải. Lượng nước thải sinh hoạt của dân cư Hà Nội khoảng 600.000 m³/ngày, với khoảng 250 tấn rác được thải ra các sông; lượng chất thải từ các bệnh viện và các khu công nghiệp ước tính khoảng 260.000 m³/ngày nhưng chỉ có khoảng dưới 10% lượng nước thải này được xử lý trước khi đổ ra các sông. Tiếp đó, lượng nước thải ấy chỉ đi qua hệ thống xử lý ít ỏi và đơn giản, tới một vài hệ thống xử lý nước sạch rồi lại tới người dân. Thực tế cho thấy: 40% dân số thành thị đang phải chịu cảnh thiếu nước sạch. Thậm chí không phải tất cả 60% dân số còn lại được dùng đủ nước sạch cho sinh hoạt hằng ngày mà ở nhiều khu vực, người dân không có đủ nước sạch cho nhu cầu sinh hoạt và tưới tiêu, điều kiện sống của họ cũng bị đe dọa nghiêm trọng bởi mầm mống của dịch bệnh.

Theo Báo cáo của Cục Tài nguyên nước, 80% số trường hợp mắc bệnh lỵ và tiêu chảy là do nguồn nước bị ô nhiễm gây ra. Tại nhiều nơi, người dân đang phải sử dụng nguồn nước rất ô nhiễm cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, điển hình tại một số vùng ven đô Hà Nội như Gia Lâm, Hoàng Mai, Yên Sở, Thanh Trì… người dân vẫn sử dụng nước sông Tô Lịch, Nhuệ, Kim Ngưu cho hoạt động trồng rau, trồng lúa, nuôi cá. Việc sử dụng các nguồn nước ô nhiễm này trong nông nghiệp đặt ra nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm rất cao, cả với người trực tiếp lao động và người sử dụng các sản phẩm nuôi trồng này.

Khát vọng “hồi sinh”

Ý tưởng phục hồi các dòng sông được thể hiện trong Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn 2050. Quy hoạch định hướng hình thành ba lưu vực chính gồm hai bên sông Đáy, khu vực phía bắc Hà Nội và khu vực Hà Nội cũ tạo ra hệ thống tiêu thoát liên hoàn, đặc biệt là khu đô thị trung tâm có hệ thống thoát nước đạt 90%, tiến tới 100%.

Từ lâu, các nhà khoa học, chuyên gia về môi trường đã nêu ra nhiều biện pháp xử lý với tham vọng “cứu” sông, hồ Thủ đô. Từ việc tác động làm thay đổi nhận thức của người dân, các doanh nghiệp đến những việc làm thiết thực như khảo sát, nạo, vét các hồ trên địa bàn... chung tay góp sức xây dựng Hà Nội xanh, sạch, đẹp đang được nhanh chóng triển khai, hiệu quả. Nhiều cơ quan chức năng đã vào cuộc và ứng dụng các phương pháp khác nhau để xử lý nước hồ ô nhiễm... Thành phố cũng tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trên địa bàn nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ... Trong đó, tập trung công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm các cơ sở trên lưu vực sông nhằm giảm tối đa nguy cơ xả nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép ra sông.

Thời gian tới, thành phố tiếp tục triển khai các dự án như nạo vét sông Nhuệ từ cống Liên Mạc đến Hà Đông; nâng cấp trục chính sông Nhuệ đoạn từ vành đai 4 đến hết hệ thống tại các huyện Thường Tín, Thanh Oai, Phú Xuyên, Ứng Hòa; tiếp tục triển khai các dự án làm sạch sông Đáy: đoạn từ đập Đáy đến Yên Nghĩa tại các huyện Phúc Thọ, Hoài Đức, Quốc Oai và quận Hà Đông; dự án chuyển nước từ sông Tích sang sông Đáy qua hệ thống kênh tiêu Săn-Thụy Đức... nhằm khắc phục dần tình trạng ô nhiễm hiện nay.

TS Nguyễn Quang Vinh, Phó Trưởng khoa Du lịch học (Trường đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: Sự tham gia của cộng đồng trong kiểm soát ô nhiễm nguồn nước đóng vai trò quan trọng và quyết định. Nhiều nước trên thế giới đã triển khai thành công mô hình bảo vệ nguồn nước mặt kết hợp du lịch thành công, tạo điều kiện cho kinh tế, du lịch địa phương phát triển.

Có thể nói, sông, hồ đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa không khí, bảo đảm chất lượng nước, tạo cảnh quan sinh động cho Thủ đô. Ngoài ra, đây còn là nơi gắn liền với các sự kiện, văn hóa lịch sử. Do đó, cần tuyên truyền, vận động tích cực và hiệu quả hơn nữa để mỗi người dân, khu phố, khu tập thể, khu dân cư… nêu cao ý thức bảo vệ nguồn nước, bảo vệ sông, ao, hồ Hà Nội, cũng chính là bảo vệ sức khỏe chính mình và quá trình phát triển bền vững của thành phố.

Tháng 10-2016, Hà Nội khởi công xây dựng Nhà máy Xử lý nước thải ở Yên Xá (Thanh Trì, Hà Nội). Nhà máy có công suất 270.000 m³/ngày đêm, dự kiến hoàn thành vào năm 2019 sẽ xử lý nước thải sinh hoạt ở các quận, huyện: Ba Đình, Đống Đa, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Hà Đông, Cầu Giấy và Thanh Trì. Đánh giá về dự án này, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Đức Chung cho biết, dự án hệ thống xử lý nước thải Yên Xá là công trình trọng điểm, có ý nghĩa to lớn trong việc cải tạo môi trường, có khả năng làm “sống lại” các con sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét và một phần sông Nhuệ ở khu vực nội đô.