Ước vọng hồi sinh sông, hồ

BÀI & ẢNH: QUỐC MINH, THANH TÙNG

Thứ sáu, 09/06/2017 - 04:40 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Nhiều đoạn sông gần như đã “chết” hoàn toàn.

Việc cải tạo sông, hồ bị ô nhiễm hiện chưa thực hiện được.

Trong khi đó, nhiều ao, hồ cứ bị lấp, bị lấn chiếm từng ngày khiến diện tích mặt nước tự nhiên ở Hà Nội ngày càng hao hụt. Đây là thực trạng đáng báo động, không chỉ gây tốn kém và ảnh hưởng cảnh quan môi trường, mà còn làm giảm vai trò trữ nước, điều tiết thoát nước của hồ điều hòa.

Kỳ 1

Kỳ 2

Kỳ 3: Sông, hồ “kêu cứu”

“Chiếm đoạt” tài nguyên

Trong khoảng chục năm trở lại đây, tốc độ đô thị hóa của TP Hà Nội tăng chóng mặt, hàng loạt khu đô thị mới được xây dựng, hoàn thành, kéo theo một lượng lớn dân số gia tăng. Điều đáng nói, trong sự phát triển đó, lẽ ra Hà Nội phải có thêm nhiều hồ điều hòa để cải thiện môi trường sống thì ngược lại, những hồ cũ dần bị lấn, bị lấp không thương tiếc để nhường chỗ cho nhà cao tầng. Do đó, việc lấn chiếm diện tích sông, hồ để xây nhà ngày càng trở nên bừa bãi. Ở nơi nào quản lý lỏng lẻo thì người ta dùng đến cả ô-tô chở đất đổ xuống. Còn chỗ nào quản lý chặt hơn thì người ta… vẫn đổ bằng từng xô, từng chậu âm thầm theo kiểu “kiến tha lâu đầy tổ”, để rồi sau vài năm sẽ trở thành... sân nhà. Chẳng thế mà nhiều con kênh từ chỗ trong xanh đã trở nên ngàu đục, nhơ nhớp vì rác và đủ loại phế thải đổ xuống, chiều ngang thì bị thu hẹp bởi sự lấn chiếm tùy tiện của các hộ dân ven kênh.

Trong những ao, hồ đã được kè hiện nay, việc bị người dân lấn chiếm làm hàng ăn, quán nước vẫn diễn ra phổ biến. Điển hình như khu vực hồ Láng Thượng (phố Chùa Láng), hiện tượng người dân tự ý lấn chiếm đang là vấn đề nổi cộm dù đã nhiều lần được các phương tiện truyền thông đăng tin phản ánh. Hằng ngày các quán nước, quán cóc vẫn xả rác lên vỉa hè, lòng hồ.

Theo Báo cáo hồ Hà Nội năm 2015 của Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng (CECR), từ năm 2010 - 2015, có 17 hồ đã bị san lấp hoàn toàn, bảy hồ mới được bổ sung. Tổng số lượng ao, hồ Hà Nội trong năm 2015 là 112, giảm 10 hồ so năm 2010. Về diện tích mặt nước hồ: tổng diện tích nước mặt hồ năm 2015 là 6.959.305 m², giảm 72.540 m² so năm 2010. Đặc biệt, nhiều hồ hiện nay được sử dụng cho mục đích khai thác kinh tế bằng việc nuôi cá, trồng rau và giữ chức năng thoát nước. Chính sự phân cấp chức năng hồ không rõ ràng nêu trên dẫn đến nhiều hồ bị xuống cấp và gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý. Còn sông, mương thì trên thực tế cũng bị thu hẹp dòng chảy rất lớn. Các con sông trước đây đều rộng trung bình 10-15 m, nay chỉ còn trên dưới 10 m, có nhiều đoạn chỉ còn 7-8 m.

Chậm chạp cải tạo

Ao bị lấp, sông, hồ bị ô nhiễm song công tác cải tạo thì vẫn giậm chân tại chỗ. Hồ Linh Quang (phường Văn Chương, quận Đống Đa) vốn là khu hồ rộng hàng nghìn mét vuông nhưng bị lấn chiếm, tình trạng đổ chất thải diễn ra hầu như công khai. Hiện, phần lớn diện tích hồ đã bị đổ phế thải xây dựng để biến thành nơi trông giữ ô-tô, trong khi mặt nước hồ cũng đã bị che kín bởi rác thải và các loại cây dại, bèo tây. Nhiều người đặt câu hỏi vì sao ngay giữa trung tâm Hà Nội vẫn còn hồ bị… bỏ hoang?

Được biết, dự án Xây dựng hạ tầng kỹ thuật chung quanh hồ Linh Quang đã được UBND TP Hà Nội phê duyệt tại Quyết định số 4563/QĐ-UBND ngày 10-4-2004 với tổng mức đầu tư 130,912 tỷ đồng. Ngày 9-10-2007, TP Hà Nội đã có Quyết định số 4022/QĐ-UBND về việc phê thu hồi 46.168,8 m² đất và mặt nước tại phường Văn Chương, quận Đống Đa, giao cho Sở Giao thông công chính thực hiện Dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật chung quanh hồ Linh Quang bao gồm 10.566 m² đất thổ cư và 35.200 m² mặt nước.

Dự án trên giấy là thế, nhưng khi thực hiện lại không dễ. Đầu tiên là công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) của dự án rất lớn, bao gồm 237 hộ dân, trong đó có 140 hộ dân thuộc diện di dời phải bố trí tái định cư. Chung quanh khu vực hồ cũng có rất nhiều đất chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, diện tích đất qua các thời kỳ cũng thay đổi, nhiều hộ dân có nhà nằm trong khu vực GPMB nhưng cho người khác thuê lại nên khó thu thập hồ sơ, giấy tờ, điều tra và ký biên bản. Thêm vào đó, rất nhiều trường hợp tranh chấp, dẫn đến khiếu kiện kéo dài. Ngoài ra, cứ qua mỗi năm lại có sự thay đổi về cơ chế chính sách GPMB, về đơn giá bồi thường, hỗ trợ, do đó tổ công tác phải cập nhật và điều chỉnh lại phương án cho người dân.

Mới đây, UBND TP Hà Nội tiếp tục có thông báo về việc cải tạo hồ Linh Quang. Việc di dời một số hộ dân lấn chiếm xây nhà tạm đã được triển khai. Thế nhưng, để biến hồ trở lại không gian xanh như trước kia, không bị ô nhiễm thì chắc người dân còn phải chờ dài.

Tìm đâu giải pháp thiết thực?

Theo báo cáo Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, mỗi ngày ở Thủ đô có đến hàng trăm nghìn m³ nước thải từ sản xuất công nghiệp và rác sinh hoạt không qua xử lý đổ trực tiếp xuống dòng sông, khiến lượng bùn lắng đọng tăng lên đáng kể. Dòng chảy bị tắc nghẽn nhiều đoạn dẫn tới tình trạng những chất độc hại ứ đọng, gây ra biến đổi môi trường nước sông và các kênh mương, làm suy giảm chất lượng nguồn nước. Nhiều đoạn gần như hoàn toàn “chết” khi phải thường xuyên tiếp nhận lượng nước thải quá tải.

Trong khi đó, theo dự báo của TP Hà Nội, đến năm 2020 nhu cầu sử dụng nước của cả thành phố là 1,6 triệu m³/ngày, năm 2050 là gần 3,1 triệu m³/ngày. Lượng nước thải của thành phố Hà Nội cũng sẽ tăng lên rất nhiều, nguy cơ gây ô nhiễm các con sông cũng vì thế tăng lên và thực tế đã lên đến mức báo động. Điều này không chỉ ảnh hưởng cảnh quan mà còn gây hậu quả trực tiếp đối với đời sống của người dân.

Bà Nguyễn Ngọc Lý, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng cho rằng, để quản lý hồ Hà Nội một cách tốt nhất và bảo đảm môi trường sinh thái, mỗi hồ cần được xác định khoanh vùng cụ thể diện tích mặt nước và diện tích khu vực quanh bờ. Chức năng nuôi cá vì mục đích kinh tế cần phải loại bỏ hoàn toàn. Thêm vào đó, cần một cơ quan chủ quản quản lý hồ Hà Nội độc lập, chịu trách nhiệm quản lý chung về từng hồ. Đồng thời, thúc đẩy công tác truyền thông nâng cao nhận thức cho người dân Hà Nội về công tác bảo vệ môi trường hồ, xây dựng văn hóa môi trường dựa trên các hoạt động của cộng đồng…

Để hạn chế tình trạng ô nhiễm sông, hồ hiện nay, thành phố cần tích cực triển khai xây dựng cống gom nước thải dọc tuyến sông để chuyển về điểm xử lý tập trung, kết hợp xử lý các nguồn nước thải trước khi đổ vào sông, thường xuyên tiến hành các hoạt động vớt rác và nạo vét lòng sông.

(Còn nữa)

Hiện tại chỉ một số ít hồ như hồ Hoàn Kiếm, hồ Thiền Quang, hồ Thủ Lệ... là không bị lấn chiếm vì có bốn mặt đều là đường phố. Còn những hồ lớn như hồ Tây, từ năm 1987 đến nay đã bị hao hụt diện tích tới 50 ha, hồ Trúc Bạch bị mất gần một phần tư diện tích, một số hồ như Ngọc Hà, Vạn Phúc, Hào Nam... đã biến mất từ bao giờ.