Còn đâu dấu xưa Phật Tích!

GHI CHÉP CỦA VƯƠNG ANH

Thứ tư, 07/06/2017 - 08:32 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Chúng tôi thăm lại chùa Phật Tích trong một buổi sáng miền bắc nhận đợt không khí lạnh cuối mùa hiếm hoi giữa tháng tư. Trên đường, mưa nhẹ làm cảnh vật có phần mờ ảo. Tới cổng chùa, khách vắng càng làm tăng sự tĩnh lặng trầm tư. Hàng thú đá vẫn lặng im trước ngôi tam bảo. Pho tượng A-di-đà bằng đá xanh nổi tiếng vẫn trầm mặc trên thượng điện. Nhưng không như chúng tôi mong đợi, cảnh chùa hôm nay đã khác xa vài năm trước...

Linh thiêng và huy hoàng, kỳ vĩ và đặc sắc

Trong quá khứ sắp tròn mười thế kỷ, đã nhiều lần tháp đổ, chùa tan nhưng ký ức về ngôi chùa Phật Tích linh thiêng, quy mô kỳ vĩ vẫn còn đậm nét trong dân gian. Tọa lạc ở sườn núi Lạn Kha (xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh), tên chữ được đặt là Vạn Phúc tự nhưng dân gian vẫn quen gọi là chùa Phật Tích.Tâm thức dân gian còn nhớ chàng Từ Thức gặp tiên nữ Giáng Hương trong hội hoa mẫu đơn đầu xuân trước sân chùa Phật Tích. Đến nay, hội chùa vẫn được tổ chức ngày mùng bốn tháng giêng hằng năm còn nhắc nhớ lại tích xưa.

Nằm trên tuyến đường du nhập Phật giáo vào đất Việt Nam, từ rất sớm, chùa Phật Tích đã là trung tâm tôn giáo và văn hóa. Thời Lý, chùa là một trung tâm Phật giáo. Năm 1057, Vua Lý Thánh Tông cho dựng tháp cao và đúc tượng Phật mình vàng. Dân gian từng truyền tụng: Đứng ở kinh thành Thăng Long (cách đó gần 20 km) cũng có thể nhìn thấy tháp chùa Phật Tích.

Sách cổ cũng ghi, thời Trần lại cho xây thư viện lớn trên núi Lạn Kha, cử danh nho Trần Tôn làm Viện trưởng để giảng dạy cho các sinh đồ. Năm 1383, Vua Trần Nghệ Tông tổ chức thi Thái học sinh ở ngay trong chùa, lấy đỗ 30 người.

Tại khu nhà tổ còn lưu giữ pho tượng thiền sư Chuyết Chuyết được phục chế năm 1993 bằng phương pháp hiện đại từ 133 mảnh cốt. Trên sườn núi sau chùa có 32 ngọn tháp, phần lớn được dựng khoảng thế kỷ 17 bằng chất liệu đá hoặc gạch. Cảnh quan vườn tháp này cũng được đánh giá vào loại đẹp hàng đầu so với các vườn tháp ở các ngôi chùa khác trên miền bắc.

Tháng 4-1962, chùa Phật Tích đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa. Ngày 31-12-2014, di tích lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật này được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt.

Che khuất nền móng quý giá của cây tháp cổ

Sau cuộc khai quật, những hiện vật được thu lại cất giữ và bảo vệ, cả khối móng gạch khổng lồ của ngôi tháp được vùi lấp xuống bên dưới ngôi thượng điện mới. Sau gần 70 năm được phát hiện và khai quật lần đầu, toàn bộ chân móng của ngôi tháp lại được phát lộ khi trùng tu chùa. Tháng 11-2008, xuất lộ trong tình trạng “không khai quật khảo cổ học” khi xây dựng chùa mới, những giá trị to lớn của chân tháp chùa Phật Tích đặt ra yêu cầu được bảo tồn. Các chuyên gia Viện Khảo cổ học đề xuất phương án vừa dựng ngôi chùa mới cho nhân dân chiêm bái tượng Phật và tổ chức những lễ thức tâm linh, vừa bảo tồn nguyên trạng toàn bộ nền móng tháp trong một hầm/bảo tàng ngầm, kết hợp với trưng bày các hiện vật đào được tại chỗ cho mục đích tham quan, nghiên cứu.

Khi chùa mới được trùng tu xong, trước pho tượng A-di-đà nổi tiếng là một vòng lan can gỗ, qua lớp kính có thể nhìn thấy khối kiến trúc đồ sộ bằng gạch dưới “tầng hầm”. Đây là “điểm nhấn” gây nhiều ngạc nhiên cho khách tới thăm chùa. Toàn bộ phần móng tháp xuất lộ đã được bảo quản trong một hầm bê-tông với cố gắng giảm tối đa ảnh hưởng của độ ẩm dễ gây rêu mốc và làm hỏng cấu trúc của vật liệu xây tháp.

Nhưng nay toàn bộ mặt kính để có thể nhìn thấy móng tháp như ý tưởng thiết kế ban đầu đã bị che kín. Cũng không có lời giới thiệu, thuyết minh nào về khối di vật kiến trúc quý đang được bảo tồn dưới đó. Du khách đến thăm chùa Phật Tích lần đầu không thể biết về những giá trị bị che kín. Chưa kể đến việc che kín sẽ khiến những dấu hiệu của độ ẩm và rêu mốc ở móng tháp có thể phát sinh mà không được phát hiện kịp thời.

Cảnh xưa nay còn đâu!

Ra khỏi chùa, lên núi vãn cảnh còn thấy buồn hơn! Đường lên núi xưa mòn nhỏ thanh tao, sườn núi xanh và sạch. Nay đường lên núi đã được xây to rộng nhưng bám theo là dãy hàng quán lụp xụp cùng nhiều lời chào mời. Có lời mời mua hàng, có cả lời chào mời xem bói. Những ngôi mộ ken nhau đã gần kín sườn núi, sát cả đến đỉnh núi. Mộ xen với hàng quán xập xệ. Mộ xây nhiều kiểu, trang trí nhiều kiểu tùy ý gia chủ, nhiều ngôi nằm sát khu vườn tháp cổ. Mộ của người làng cũng có, mộ của người làng khác cũng có. Với tốc độ thế này chẳng mấy mà núi Lạn Kha thơ mộng trở thành nghĩa địa!

Chùa Phật Tích đã trở thành một trong những điểm đến văn hóa - lịch sử - tâm linh thu hút nhiều khách thăm. Bắc Ninh có chủ trương lập quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị chùa Phật Tích cùng với hai di tích quốc gia đặc biệt khác từ năm 2015. Tuy nhiên nhìn những gì đang hiện hữu ở đây không thấy một trật tự quy hoạch nào. Ban Quản lý di tích Bắc Ninh cũng đồng quan điểm cần giữ gìn cảnh quan chùa Phật Tích phong quang sạch đẹp và đúng Luật Di sản nhưng xem ra lực còn bất tòng tâm,…