Khảo cứu như chuyện lịch sử

HÀN THỦY GIANG

Thứ bảy, 14/04/2018 - 06:12 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Tác giả Tôn Thất Thọ sinh trưởng ở thành phố Huế, tốt nghiệp Đại học Văn khoa và Sư phạm Huế, rồi đi dạy học ở nhiều nơi như Thừa Thiên - Huế, Bình Phước, Đồng Nai, TP Hồ Chí Minh. Cuộc đời giáo chức của ông có cái duyên, khiến cây bút trong tay ông như chấm vào nghiên mực của lịch sử, và từ đó để lại những dòng viết xúc tích mà khoáng hoạt. Ông trở thành cộng tác viên của Tạp chí Xưa và Nay.

Tính tới nay, ông đã hoàn thành hơn 100 bài khảo cứu, dựa vào những tư liệu từ tủ sách gia đình, cũng như tài liệu của đồng nghiệp. Cái duyên trong những bài viết đó là, những khảo cứu đó có tính gợi mở cho sự tiếp tục tìm tòi, có cái nhìn mang xu hướng khắc họa những nhân vật trong lịch sử một cách sống động như những câu chuyện kể lịch sử. Cuốn sách “Theo dòng triều Nguyễn” này tập hợp 45 bài, trong số hơn 100 bài viết như thế, và được chia ra theo các chủ đề: về đất, về người, và về việc.

Lý giải cho phương pháp khảo cứu như kể câu chuyện lịch sử này, ông Nguyễn Hạnh, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Xưa và Nay, đã thử kiến giải: Trong quá khứ, có những giai thoại lịch sử đã vô tình trở thành sự kiện lịch sử. Do vậy, tác giả đã tập hợp, kết nối nhiều nguồn tư liệu khác nhau, để chứng minh và trả lại sự thật trong nhiều trường hợp thường được gọi là giai thoại lịch sử. Việc đó khiến khảo cứu giống như kể lại một câu chuyện lịch sử cho sát với sự thật hơn một giai thoại.

Về sự khảo cứu có nhắc tới một nhân vật trong lịch sử, Tôn Thất Thọ có cái duyên viết khiến người đọc cảm thấy như nhân vật đó đang chứng kiến, đang suy nghĩ, đang cảm xúc… ngay trước mắt, mặc dù cái trước mắt chỉ là những đoạn viết, dẫn vào đoạn trích từ một tác phẩm lịch sử nào đó. Những bài viết “Biển đảo miền Nam qua Hải trình chí lược” của Phan Huy Chú, hay “Hải Sơn quan và cuộc hành trình của Thái Đình Lan” qua tác phẩm “Hải Nam tạp trứ”, đã chứng minh có hai con đường vượt qua đèo Hải Vân thời đó, là Hải Sơn quan và Hải Vân quan… Hoặc bài “Vùng cao thời Nguyễn qua sách “Vũ Man Tạp Lục” Nguyễn Tấn”, ghi chép về địa hình địa vật, các sắc dân miền Thượng Quảng Ngãi, cùng các sự kiện hành quân nhằm ổn định tình hình trong vùng… đã thể hiện rất rõ bút pháp này của tác giả.

Xin giới thiệu một tập sách gồm những bài khảo cứu về một giai đoạn lịch sử cận đại của nước ta, với nhiều gợi mở, qua lối viết nhẹ nhàng, kể chuyện hấp dẫn… với bạn đọc.

(“Theo dòng triều Nguyễn”, Tôn Thất Thọ - NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh, 2018).