Trao giải báo chí - truyền lửa nhân văn

TS, NHÀ BÁO TRẦN BÁ DUNG

Thứ sáu, 22/06/2018 - 05:29 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Các nhà báo tác nghiệp tại một sự kiện. Ảnh: K.MINH

Tính nhân văn được coi là cốt lõi của đạo đức nghề báo, một nghề mà một câu, một chữ, một hình ảnh trong những thời điểm đặc biệt có thể làm thay đổi nhận thức, thái độ ứng xử, lay động con tim và dẫn dắt hành động của hàng triệu, triệu người.

1/ Những bản tin của Đài Phát thanh Moscow trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của Liên Xô (trước đây), những tin tức cập nhật trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, nhất là những bức ảnh đoạt giải ảnh báo chí thế giới hằng năm… phần nào nói lên điều này.

Đó là mối quan hệ của báo chí đối với công chúng. Ngay trong nghề báo, mối quan hệ giữa những người làm nghề với nhau - quan hệ đồng nghiệp, tính nhân văn cũng được coi là cốt lõi. Trong hàng trăm bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp của các tổ chức báo chí, cơ quan báo chí trên thế giới, cũng đều toát lên tinh thần cốt lõi là tính nhân văn của nghề báo. Bản Hiến chương nghĩa vụ nghề nghiệp của các nhà báo Pháp (1919) - một trong số ít những bản quy tắc đạo đức nghề báo đầu tiên trên thế giới - có tới 10/15 điều nhấn mạnh tính nhân văn nghề nghiệp. Ngoài việc đưa tin phải trung thực, chính xác, khách quan, nhà báo phải “có đầy đủ tinh thần trách nhiệm về tất cả những bài vở của mình”, “coi sự vu cáo, vu khống, sửa chữa tài liệu, làm biến dạng những hành động, sự kiện, sự dối trá là những lầm lỗi nặng nề nhất trong nghề nghiệp”, “không bao giờ ăn cắp văn bài của người khác”, “Dẫn tên đồng nghiệp” nếu đưa văn của bạn vào bài của mình, và “cân nhắc nghiêm túc tính công bằng, chính nghĩa”…

Sự cân nhắc là thao tác tư duy cần thiết và cái tâm cần thiết nhất ở người làm báo. Cân nhắc giữa cái có thật ngoài đời với cái có thật đưa lên mặt báo, cân nhắc giữa việc đưa tin sự thật với hiệu ứng xã hội của nó, cân nhắc tỷ lệ, liều lượng, thời điểm và cách đưa tin. Đạo đức nghề nghiệp là cân nhắc nên hay không nên đưa tin, dù đó là sự thật.

2/ Với cách tiếp cận ấy, có thể thấy thông qua các giải báo chí của chúng ta nhiều năm qua, các tác phẩm báo chí tiêu biểu đã nêu cao tính văn hóa, tính nhân văn.

Những bài báo kịp thời lên tiếng trong những vụ việc cần lên tiếng bảo vệ, nhất là những vụ việc mà đối tượng là những người yếu thế, cô đơn, oan trái, thiệt thòi... Những bài báo kêu gọi tấm lòng nhân ái của cộng đồng chung tay cứu giúp, hỗ trợ những số phận, những hoàn cảnh đặc biệt; nêu gương những con người, những tập thể có lòng hảo tâm vì cộng đồng, vì những mảnh đời bất hạnh. Những bài báo lên tiếng về những vụ án có điều gì đó chưa được dư luận xã hội đồng tình, chưa ổn về tính nhân văn. Một bộ phim tài liệu ca ngợi những con người không còn lành lặn, người mất một chân, người chỉ còn một con mắt, người cụt một cánh tay, ba người ấy hợp nhau lại, ngày ngày đi tìm nước, gùi từng gùi đất, đổ vào từng hốc đá, để gieo từng hạt ngô trên những vách đá cheo leo, mang lại mầu xanh và cái ăn, cái học cho con trẻ trên những bản làng heo hút trên đỉnh Tà Lùng… Ấy là nhân văn.

Qua 15 năm Giải báo chí toàn quốc, 12 năm Giải báo chí quốc gia và hàng chục giải báo chí chuyên ngành hiện nay ở các bộ, ngành (chưa kể giải báo chí các tỉnh, thành phố), số lượng tác phẩm báo chí theo hướng thể hiện đậm nét tính nhân văn là rất lớn và bao giờ cũng có tác phẩm được trao giải cao. Những tác phẩm giàu tính nhân văn có mặt trong các giải báo chí cũng hiển nhiên như lòng tốt luôn có mặt trong cuộc đời. Đó là điều cao cả về đạo đức nghề nghiệp mà các nhà báo luôn mong muốn như một đền đáp với nhân dân, với cộng đồng, với dân tộc.

Tuy nhiên, không phải không còn những điều làm ta phải suy ngẫm. Ca ngợi lòng tốt, lòng dũng cảm của con người không bao giờ thừa. Trong xã hội hiện nay, đâu đó còn có hiện tượng cái xấu, cái ác lấn át cái đẹp, cái thiện. Vì vậy, những bức ảnh, bài báo, đoạn clip, bộ phim tài liệu về những con người, những tập thể dám hy sinh lợi ích cá nhân, lợi ích gia đình, lợi ích tập thể, dũng cảm hy sinh cả tính mạng vì cộng đồng, rất cần được khích lệ, biểu dương.

Nhưng, làm thế nào để trao giải báo chí phải truyền lửa nhân văn và biết truyền lửa đúng cách? Muốn thể hiện lòng tốt và duy trì lòng tốt, muốn dũng cảm, hy sinh trước hết cần tấm lòng vị tha, nhân ái, bao dung, nhưng cũng cần có kiến thức, có sức khỏe, thậm chí là có điều kiện bảo đảm mới làm được. Báo chí, nhiều khi chưa coi trọng khía cạnh này trong ca ngợi, biểu dương.

Báo chí nhân văn nên và rất nên ca ngợi và chỉ ra cho con người dám làm việc tốt và có kiến thức để biết cách làm việc tốt.