Cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước

Nhức nhối thất thoát tài sản Nhà nước

NGUYỄN HỮU

Thứ hai, 11/06/2018 - 10:13 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

ĐB Trương Trọng Nghĩa (đoàn TP Hồ Chí Minh) phát biểu ý kiến về việc quản lý đất đai tại DNNN khi CPH. Ảnh: MINH ĐẠT

Những ngày qua, trong khuôn khổ kỳ họp thứ 5, Quốc hội (QH) khóa XIV, vấn đề “lỗ hổng” quản lý đất đai (QLĐĐ) khiến tài sản Nhà nước “bốc hơi” khi cổ phần hóa (CPH) doanh nghiệp nhà nước (DNNN) luôn là một trong những chủ điểm làm “nóng” nghị trường QH.

Quan ngại một trong những “lỗ hổng” lớn trong CPH, gây thất thoát tài sản của Nhà nước về đất đai, nhiều đại biểu (ĐB) QH đã chất vấn Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) Trần Hồng Hà chung quanh vấn đề này.

ĐB Trương Trọng Nghĩa (đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh) thẳng thắn đặt vấn đề, QLĐĐ và mặt bằng của các DNNN được CPH hiện rất sơ hở, lỏng lẻo, nhất là việc không tính giá trị quyền sử dụng đất thuê trả tiền hằng năm vào giá trị DN. Vì vậy, DN đó vẫn tiếp tục giữ lại mặt bằng, giữ lại đất, nhất là những dự án dở dang. Khi CPH xong, đây trở thành lợi thế riêng của DN…

Cùng quan điểm này, ĐB Nguyễn Minh Sơn (đoàn ĐBQH tỉnh Tiền Giang) cho rằng, xử lý đất đai và xác định giá trị quyền sử dụng đất trong giá trị DN CPH là vấn đề được dư luận quan tâm thời gian qua. Theo báo cáo của Kiểm toán Nhà nước, hầu hết các tập đoàn, tổng công ty (TCT) Nhà nước khi thực hiện CPH giai đoạn 2011 - 2015 đều không tính giá trị lợi thế vị trí địa lý của đất thuê trả tiền hằng năm vào giá trị DN. Trên thực tế, thị trường lại định giá cao lợi thế quyền đất thuê của nhiều DN. Thí dụ, trong thương vụ đấu giá cổ phần của TCT Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) tại Công ty CP Du lịch Kim Liên, mức giá khởi điểm đưa ra là 30.600 đồng/cổ phần, nhưng giá trúng lên tới 274.200 đồng/cổ phần, hay Công ty CP Ong T.Ư, giá khởi điểm đưa ra là 15.000 đồng/cổ phần, nhưng giá trúng là 116.000 đồng/cổ phần...

Theo ĐB Trần Văn Minh (đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh), việc QLĐĐ trước và sau CPH DNNN còn nhiều thiếu sót, không tính hoặc tính thiếu giá trị quyền sử dụng đất khi xác định giá trị DN CPH. Việc xác định giá trị quyền sử dụng đất khi thay đổi quy hoạch, chuyển đổi mục đích sử dụng đất của DN sau CPH đối với những vị trí đắc địa, có giá trị thị trường cao còn bất cập, thiếu minh bạch, tạo cơ hội cho một số tổ chức, cá nhân có liên quan trục lợi, gây thất thoát vốn, tài sản của Nhà nước. Nhiều cổ đông tham gia mua cổ phiếu ở nhiều DN trái ngành, thâu tóm các DN khi CPH không loại trừ động cơ họ chờ cơ hội để được hưởng lợi lớn từ những mảnh đất “vàng” của các DN được CPH...

Dẫn Báo cáo QH về kết quả giám sát thực hiện chính sách pháp luật về quản lý sử dụng vốn, tài sản Nhà nước tại DN và CPH DNNN giai đoạn 2011 - 2016, ĐB Nguyễn Tiến Sinh (đoàn ĐBQH tỉnh Hòa Bình) thẳng thắn chất vấn, Đoàn giám sát của QH đã chỉ ra rất nhiều sai phạm nghiêm trọng trong sử dụng và QLĐĐ. Xác định giá đất khi giao, cho thuê đất gây thất thoát rất lớn tài sản Nhà nước. Có ý kiến cho rằng có lợi ích nhóm trong CPH, gây thất thoát đất đai, biến đất công trở thành đất tư, gây bức xúc trong nhân dân.

Bộ trưởng Trần Hồng Hà thừa nhận, việc QLĐĐ không chặt chẽ. Nếu việc đó làm chưa tốt, có trách nhiệm của Bộ TN&MT, UBND các cấp… Thất thoát nguồn lực sau khi CPH DNNN chính là do chúng ta chưa làm tốt công tác QLĐĐ, để đất đai ở tình trạng không quản lý. Hệ quả là sau khi CPH, các DN đó ngay lập tức chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Như vậy, các DN này đã vi phạm hai vấn đề: Thứ nhất, không đúng tiêu chí hoạt động của DN, tức là chuyển đất sang kinh doanh thương mại và bất động sản. Thứ hai, quá trình chuyển mục đích như vậy không đưa ra đấu giá mà áp đặt giá thấp, không theo thị trường. Đây là thất thoát rất lớn nguồn lực từ đất đai.

Theo ĐB Mai Hồng Hải (đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng), điều băn khoăn là khi CPH, DN sản xuất chọn hình thức thuê đất, trả tiền đất hằng năm thì không tính giá trị quyền sử dụng đất vào giá trị DN. Nhưng sau khi CPH, DN từ bỏ ngành sản xuất, kinh doanh chính, xin chuyển nhượng hoặc chuyển mục đích sử dụng đất sang đất thương mại, đất ở thì vẫn đúng luật, nhưng tiềm ẩn nguy cơ thất thoát. Nguy cơ này có thể xảy ra ở tất cả các DN đã CPH trước đây. Theo thời gian giá đất tăng rất cao, nhất là những khu đất vàng trong các khu đô thị, nên rất cần có chính sách quản lý. Đất đai là sở hữu toàn dân mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu. Mọi tổ chức, DN được giao đất, thuê đất chỉ là giao quyền sử dụng đất. Do vậy, giá trị tăng lên từ đất phải thuộc về Nhà nước 100%. Đây phải là nguyên tắc khi sửa đổi chính sách pháp luật về đất đai.

Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Minh Khái cho rằng, khi CPH DNNN, phương án sắp xếp, xử lý quyền sử dụng đất và nhà chuyển đổi chúng ta thực hiện chưa nghiêm. Đối với DN, họ phải tối ưu hóa lợi nhuận, nhưng quản lý nhà nước cần quan tâm nếu thuê hằng năm thì không có giá trị hình thành. Nếu thuê 50 năm hay chuyển quyền sử dụng đất thì giá trị rất lớn. Như vậy, khi CPH mà đất thuê hằng năm, hay đất chuyển đổi mục đích khác, chuyển từ thuê hằng năm sang thuê dài hạn, chúng ta phải tính toán để đấu giá và chuyển sang giá trị thị trường.

Nếu chúng ta làm tốt việc này sẽ khắc phục được thất thoát tài sản trong định giá DN, vì định giá rất phức tạp, khó và tế nhị, nó mang tính lịch sử. Có những cái định lượng được, nhưng có những cái chỉ tương đối thôi.

Chủ tịch QH Nguyễn Thị Kim Ngân đề nghị, Chính phủ, Bộ trưởng TN&MT và các bộ, ngành có liên quan tiếp thu ý kiến của ĐBQH, chỉ đạo quyết liệt, thực hiện các giải pháp đã đề ra, nhằm khắc phục những hạn chế, vướng mắc. Tập trung rà soát lại quá trình CPH DNNN có liên quan đến QLĐĐ…